Iэшъынэ А.
ЗыфатIорэр хъырбыдзым иугъоижьын. Мыр анахьыбэу зыщалэжьырэр Шэуджэн районыр ары. Мыгъэ ом изытет ыпкъ къикIыкIэ нахь кIасэу лэжьыгъэм иIухыжьын фежьагъэх, ау идэгъугъэ ащ иягъэ къемыкIыгъэу алъытэ.
Район администрацием мэкъумэщ хъызмэтымкIэ иотдел ипащэу ГутIэ Мурат къызэрэтиIуагъэмкIэ, мы илъэсым нэшэ-хъырбыдз гектар 500-м ехъу ашIагъ, ар гъэрекIорэм фэдиз. ТызэкIо мафэм (шышъхьэIум и 13-м) чIыгулэжь зырызхэр ары ныIэп лэжьыгъэм иугъоижьын фежьэгъагъэхэр.— Зэфэхьысыжьэу хъущтыр къэшIэгъуай, ау ом изытет къиныгъохэр къызэрихьыгъэхэр гъэнэфагъэ. Мыгъэ гъатхэр зэрэчъыIагъэм, гъэмафэми фэбэ тэрэз зэрэщымыIагъэм, оялэу зэрэщытыгъэм яягъэ къэкIуагъ. Хъырбыдзыр къыхэмыкIэу бэрэ пэлъыгъ, уаем гектар 200 фэдиз ыгъэкIоди, икIэрыкIэу апхъыжьыгъ. Ащ къыхэкIыкIэ нахь кIасэу къэхъущтхэри тиIэх. БлэкIыгъэ илъэсхэм бэдзэогъум ыкIэхэм адэжь зырызхэм Iуахыжьынэу аублэщтыгъ, шышъхьэIум и 10-хэм адэжь IофшIэныр жъотыгъэ, джы мыгъэ зырыз ныIэп угъоижьыным ыуж ихьагъэр, — еIо Мурат.
Ом изытет къыхэкIыкIэ чIыгулэжьхэр зыщыгугъыгъэхэ лэжьыгъэр къырамыхынкIэ щынагъо. Ау гугъапIэу яIэр уасэ зэрэщыIэр ары. Хъырбыдз килограммыр сомэ 35-кIэ ащэнэу аублэгъагъ, непэ сомэ 25-м къыщыкIэрэп.Лэжьыгъэм иIугъэкIынкIэ районым ичIыгулэжьхэм ащ фэдизэу къин алъэгъурэп, шъофым щызыщэрэр нахьыб. Ежь щэфакIохэр яIэхэу гъунэгъу шъолъырхэм къарыкIырэ машинэшхохэр къэкIох, бэу ащэфы. Нахь осэ лъапIэ фаехэм бэдзэрым е къыращэкIызэ ащэ.— Хъырбыдзым икъэгъэкIын анахьэу пылъхэр унэе хъызмэтшIапIэхэр ары. Ахэм илъэс къэс къагъэкIы, лэжьыгъэ дэгъу къызэрэрахыщтыр ашIэ хъугъэу, технологие дэгъухэр къызфагъэфедэзэ мэлажьэх. Мыщ илэжьын IэшIэхэп, кIуачIэкIэ улэжьэн фае, ахъщэуи бэ пэIухьэрэр. Ау Шэуджэн районым ихъырбыдзхэр тыди щызэлъашIэ хъугъэхэшъ тырэгушхо. Тыфай тичIыгулэжьхэм лэжьыгъэ бэгъуагъэ къырахынэу, федэ афэхъунэу, — еIо ГутIэ Мурат.
Илъэс къэс къегъэкIы
Шэуджэн районым укIо зыхъукIэ гъогунапцэм дэжь Бэгъ Вячеслав ихъырбыдзхэр къыщэлъагъох. Ахэр зэфэдиз закIэхэу, дахэу зэгъэзэфагъэхэу щылъых. Тыгъэр къэмыплъызэ пчэдыжьым жьэу къыкIичыхи, къыгъэтIылъыгъэх. Илъэс пчъагъэ хъугъэу гухахъо хигъуатэзэ нэшэ-хъырбыдзхэр мыщ къегъэкIых.
— Илъэсхэр зэфэдэхэп, зэкIэ зэлъытыгъэр ом изытет. Ау ищыкIагъэр зебгъэгъотыкIи, чылэпхъэ дэгъу къыхэпхэу, игъом хаплъхьэу, ищыкIэгъэ фэIо-фашIэхэр зепшIылIэхэкIэ, къыотэжьы. ПIэшъхьитIукIэ къэбгъэкIыгъэм фэдэ хъун щыIэп, мыщ сыхэты зыхъукIэ сэпшъыми зэхасшIэрэп, сыгукIэ сегъатхъэ, — еIо ащ.Хъырбыдзым иугъоижьын Вячеслав ыублэгъэ къодый. Зэрэщымыгугъыгъэу къычIэкIыгъ, гъэрекIо елъытыгъэмэ, мыгъэ нахь лэжьыгъэ бэгъуагъэ ыугъоижьынэу къышIошIы. ЯинагъэкIи нахь иных ыкIи нахь IэшIух.
— Илъэс зэкIэлъыкIохэм сыушэтыгъэу, лэжьыгъэ дэгъу къытэу, зепщэнкIи нахь гупсэфэу, IэшIоу къыхэсхырэ чылапхъэр «Продюсер» зыфиIорэр ары. ЗэкIэмкIи зы гектар тшIагъэр, хъырбыдзым нахьыбэр едгъэубытыгъ, ар нахь ащэфы, нэшэ сатыри 2 гор ныIэп сиIэр. Мыхъун зи зэрэхэмылъымкIэ сышыхьатэу сиунагъо исхэм, сиблагъэхэм ясэгъэшхы, — еIо тигущыIэгъу.Хъырбыдзыр къэбгъэкIыныр лъапIэу къекIы. Чылапхъэм икъэщэфын къыщегъэжьагъэу узэрешIушIэщтым нэсыжьэу. Анахь макIэми тIо ппкIэн фае. ЦIыфхэр ыпкIэ хэлъэу къыщэзэ зыщищыкIагъэм Iоф арегъашIэ, иныбджэгъухэри ренэу къыдеIэх.— ЧIыгур шIу плъэгъу зыхъукIэ, IофшIэнэу пылъыр пшIохьылъэщтэп. Нэшэ-хъырбыдзхэм якъэгъэкIын епхыгъэ шIэныгъэхэм зэрахэзгъэхъощтым ыуж сит, ахэр сэгъэфедэх, лэжьыгъэ дэгъу къэтхьыжьыным пае ищыкIагъэр зэкIэ зэрэдгъэцэкIэщтым ыуж тит. Нэшэ-хъырбыдзхэр къулэм пидзэнхэу зэрэригъэжьагъэм тетэу цIыфым ипсауныгъэкIэ зиягъэ къекIыщт зи етхьылIэрэп. Ар дэгъоу ашIэшъ, щэфакIохэм сащыкIэрэп, — еIо тигущыIэгъу.Бэгъ Вячеслав тыдэгущыIэфэ щэфакIохэр бэу къыIухьагъэх, цыхьэ зыфашIырэ чIыгулэжьым ихъырбыдзхэм анахь IэшIу щымыIэу аIозэ ащэфыгъ.
ДЕЛЭКЪО Анет.