Адыгеим зэфищагъэх

ГъукIэхэмрэ IэшэшIхэмрэ яятIонэрэ фестивалэу «Уатэм и Маф» зыфиIорэр Адыгеим мы мафэхэм щыкIуагъ. БлэкIыгъэ илъэсым апэрэ фестивалыр псэупIэу Гончаркэм дэт дендрологическэ зыгъэпсэфыпIэм щызэхащэгъагъ. Джы мыгъэрэ Iофтхьабзэр Нэгыежъ Iуашъхьэ икъушъхьэтх тет зыгъэпсэфыпIэу «Мэздахэ» щырагъэкIокIыгъ.

Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Абхъазым, Якутием, Адыгеим, Краснодар ыкIи Ставрополь крайхэм къарыкIыгъэ гъукIэхэр, IэшэшI­хэр ащ зэфищагъэх. ЗэкIэмкIи нэбгырэ 20 фэдиз фестивалым хэлэжьагъ. Адыгэ Республикэм иобщественнэ зэхахьэу «ЗекIо Адыгеир» иIэпыIэгъоу гъукIэ-IэшэшIэу Хьэшхъожъ Арсен Iофтхьа­бзэм кIэщакIо фэхъугъ. Адыгэ Рес­публикэм игрант IэпыIэгъу иамалкIэ проектыр ыгъэцэкIагъ.АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат фестивалым къеблэгъагъ.

— Лъэпкъыбэ зыщыпсэурэ УрысыемкIэ мыщ фэдэ Iофтхьабзэу цIыфхэр зэфэзыщэхэрэм мэхьанэшхо яI. Тикъэралыгъо щыпсэурэ лъэпкъхэм яшэн-­хабзэхэр, якультурэ ыкIи ятарихъ къэ­ухъумэгъэныр Урысыем и Президентэу Владимир Путиным къыгъэуцурэ пшъэ­рылъ. ТишъолъыркIэ мы лъэныкъом епхыгъэ инфраструктурэм хэхъоныгъэ ышIыным, культурнэ проектхэм адегъэ­штэгъэным тапылъ. Непэрэ фестивалыр а IофшIэнышхом изы Iахь, — къыщи­Iуагъ мэфэкIым ЛIышъхьэм.Общественнэ зэхахьэу «ЗекIо ­Адыгеим» и Совет хэтэу Ольга Ивановар фестивалым къытегущыIагъ.— Непэрэ зэхахьэм Темыр Кавказым ис IэшэшI ыкIи гъукIэ IэпэIасэхэр Адыге­им щызэIуигъэкIагъэх. Фестивалым пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр лъэпкъ IэшIагъэхэр къыткIэхъухьэхэрэм къафэухъу­мэгъэнхэр ары. ГъукIэнымрэ IэшэшIынымрэ зыкъядгъэIэтыжьыным мэхьанэшхо иI. IэпэIасэхэм язэIукIэ тыгъуасэ зэхэтщагъ, IэшэшI ыкIи гъукIэ IэпэIасэхэм яфэIо-фашIэхэм татегущыIагъ, — къыIуагъ ащ.

Лъэпкъ IэшIагъэхэм апылъ IэпэIасэхэм ашIыгъэ шъэжъыехэр, къамэхэр ыкIи нэмыкI пкъыгъо зэфэшъхьафхэр Iофтхьабзэм къыщагъэлъэгъуагъэх. Янахьыбэхэр гъукIэх, IэшэшIых, шы Iэпс-лъэпсхэр зышIыхэрэр ахэтых. Ахэм мастер-классхэр, егъэджэн сыхьатхэр зэхащагъ. НыбжьыкIэхэр гъучIым нахь пэблагъэ хъунхэм Iофтхьабзэр фэлэ­жьагъ.Фестивалым хэлэжьэрэ гъукIэхэм заIокIэ нэуж КъумпIыл Мурат гъэлъэгъуа­пIэхэм яблэгъагъ. Гъэ къэс ахэм ящагухэр нахь гъэшIэгъонэу зэрагъэпсырэр республикэм ипащэ къыхигъэщыгъ.— Анахь шъхьаIэр — тиIэшIагъэхэм уакъыпкъырыкIызэ, адыгэ культурэм, тарихъым, шэн-хабзэхэм нахь благъэу нэIуасэ зафэпшIын олъэкIы. Тикультурнэ кIэн бай ашIогъэшIэгъон шIыгъэнымкIэ, зекIохэр шъолъырым къещэлIэгъэнхэмкIэ адыгэ къуаем ифестиваль амалышIу. Урысыем ишъолъырхэм къарыкI­хэу къытфакIохэрэм япчъагъэ зэрэхахъорэр ащ ишыхьат, — къыхигъэ­щыгъ АР-м и ЛIышъхьэ.

Хьэшхъожъ Арсен гъукIэ Iаз, фестивалым икIэщакIу, проектым мэхьанэшхо реты.— Лъэпкъ IэшIагъэхэр зыIэ къизыгъэхьэгъэ адыгэ хъулъфыгъэхэм мыр яятIонэрэ зэхахь. Адыгэ лъэпкъым ылъапсэ, итарихъ тилIэужыкIэ едгъэшIэным фестивалыр фэIорышIэ. НыбжьыкIэхэр телефоным къыхэтщынхэшъ, кIыщым чIэтщэнхэ фае. Адыгеим, Абхъа­зым, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым ащыщ IэпэIасэхэу ­лъэпкъ IэшIагъэхэм апылъхэр тызщызэрэшIагъэхэр дунэе хъытыур ары. Ащ куп щызэхатщи, тызэдэгущыIэу, шъхьадж зыдэлэжьэрэ IофымкIэ тызэдэгуащэу тыублагъ. Нахь дэгъоу тызэрэшIэным пае тызэIукIэн, мурад горэхэр зэдитхъу­хьан зэрэфаем тIэкIу-тIэкIузэ тыкъы­фэкIуагъ, джы ятIонэрэу фестивалыр зэхэтэщэ. ГъукIэхэмрэ IэшэшIхэмрэ яIэпэIэсэныгъэкIэ мыщ щызэдэгощэщтых, лIэужыкIэм дэлэжьэщтых. Адыгэ лъэпкъым иIэшIагъэхэр зымыгъэкIодыжьхэрэр нахь благъэу тызэрэшIэнхэу тызэIукIагъ, — къыIуагъ Хьэшхъожъ Арсен.

Фестивалым ичIыпIиплIмэ сыджы гъукIэ Iазэхэр ащылэжьагъэх. Апэрэм Абхъазым къикIыгъэ Дато Гергедава абхъаз шъэжъыем ишIын къыщигъэлъэгъуагъ. МэшIо плъыгъэм гъучIыр зэрэщигъэIорышIэрэм ишъэфхэмкIэ къекIолIагъэхэм къадэгощагъ.ЯтIонэрэ чIыпIэм Налщык къикIыгъэ IэпэIасэу Маргъушъ Юрэ Iэлъыныр зэрэпшIыщтыр зышIогъэшIэгъонхэм аригъэшIагъ. Джэрзым ыкIи тыжьыным ахэшIыкIыгъэ пкъыгъохэр десэм хэлэжьагъэхэм шIухьафтынэу зыдаштэжьыгъ.— Сэ адыгэ шъэжъыехэр сэшIых. Адыгэ шъошэшIхэм садэлажьэ, чыIухэр, бгырыпххэр, хьазырхэр афэсэшIых. Ахэм ныбжьыкIэхэр афэтэгъасэх. ТапэкIи нахьыбэрэ тызэхэхьан, адыгэ тхыпхъэ­хэм афэгъэхьыгъэ унэшъохэри зэдэтштэнхэ фае. Лъэпкъ къамэхэм, ­сэшхохэм, шъэжъыехэм яшIын, ягъэчанын фэкъулай IэпэIасэхэр тиIэх, ахэр лIэужыкIэм дэлэжьэнхэу хьазырых, — къыIуагъ Юрэ.Ящэнэрэ чIыпIэм шъэжъыешI IэпэIасэу КIое Тимур мастер-класс къыщитыгъ.— Сэ зэрэслъытэрэмкIэ, шъэжъыер псэ зыпыт пкъыгъу, уасэ фэпшIызэ удэлэжьэн фае. Пкъыгъо пэпчъ ежь шэн иI, псынкIэу е жъажъэу бзэщтми. Анахь ныбжьышхо зиIэ шъэжъыеми щыIэкIакIэ ептыжьын плъэкIыщт, — еIо Тимур.ЯплIэнэрэм щылэжьагъ Къэбэртэе-Бэлъ­къарым щыщ Тумэ Аслъан. IэпэIасэр Урысыем иIэшэшIхэм я Ассоциацие хэт, дышъэмрэ тыжьынымрэ пкъыгъо зэфэшъхьафхэр ахешIыкIы.— Лъэпкъ IэшIагъэхэр къэтIэтыжьхэу, кIэлэцIыкIухэм аIэкIэтлъхьажьыным бэдэд ищыкIагъэр. Арэущтэу тымызекIуи хъущтэп. Тэри а IэшIагъэхэр къытIэкIэзыгъэхьажьыгъэхэр тапэ итыгъэ нахьыжъхэр ары. Джы ар къызэтетымыгъэуцоу, ныбжьыкIэхэр нахьыбэу хэтщэнхэр типшъэрылъ шъхьаI. Тызэгъу­сэмэ, а Iоф къиныр гугъу тимыхьэу зэшIотхыщт, — еIо Аслъан.НэмыкI лъэныкъомэ адэлэжьэрэ IэпэIасэхэри Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх. ГъучIым, мыжъом, пхъэм, шъом, шэкIым ыкIи нэмыкIхэм ахэшIыкIыгъэ пкъыгъохэр ермэлыкъым къырахьылIагъэх. IэпэIасэхэм унэшъо гъэнэфагъэхэр ашIыгъэх, тапэкIэ ахэр зэрэзэдэлэжьэщтхэмкIэ зэгурыIуагъэх.«ГъучIыр зэрашIырэм щыгъуазэм, гъучI пыупкIафэ хэкIым хидзэжьырэп» аIо адыгэмэ. Джащ фэдэу гъучIым псэ къыпызгъакIэрэ IэшэшIэу Къущхьэ Ахьмэд иIэшIэгъэ хьалэмэтхэр фестивалым къыщигъэлъэгъуагъэх.— Непэ IэпэIасэ пэпчъ зыдэлажьэрэр лIэужыкIэм ригъэшIэн фае, — хигъэунэфыкIыгъ Ахьмэд.Пшызэ шъолъырым щызэлъашIэрэ коллекционерэу Николай Твердохлебовым иунэе Iэшэ зэхэугъоягъэ Iофтхьабзэм къыщигъэлъэгъуагъ. Къамэхэр, шхончхэр, Iэшэ зэмылIэужыгъохэу Кавказ заом щагъэфедагъэхэр къэгъэлъэгъоным хэхьагъэх. Ахэр США-м, Германием, Испанием ыкIи нэмыкI хэгъэгухэм угъоякIом къащищэфыгъ. Iашэхэм ыкIи нэмыкI пкъыгъохэм ячIыгужъ зэрагъотыжьыгъэм ар лъэшэу зэрэрыгушхорэр къекIолIагъэхэм къафиIотагъ.ЗыгъэпсэфыпIэу «Мэздахэм» уезыщэ­лIэрэ дэкIояпIэу метрэ 45-рэ зикIыхьагъэм къэуцупIэ 20-у хэтым щыщэу 10-мэ барельефхэр атырагъэуцуагъэх. Ахэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр къекIолIагъэхэм къафиIотагъ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» ижурналистэу, зекIозещэу Анцокъо Иринэ.— Барельефхэм сарыгъуазэу апэрэ экскурсие резгъэкlокlыгъ. Зекlозещэхэмкlэ ахэр нэрылъэгъу lэпыlэгъух пlон плъэкlыщт. Адыгэ лъэпкъым ишэн-­хабзэхэр, итхыдэхэр, ищыlэкlэ-псэукlэ пlотэнымкlэ, бгъэлъэгъонымкlэ ­амалышlух. Ахэм ясурэтхэр зышlыгъэ Бырсыр Абдулахь мэхьанэу ахилъхьагъэр ежь ышъхьэкlэ дэкlояпlэм тыкъакIуи, къыщысфиlотагъ. Арышъ, зышlогъэшlэгъонхэм сигуапэу афэсlотагъ, — къы­Iуагъ Анцокъо Иринэ.Лъэпкъым икъызэтенэн зэлъыты­гъэр нэбгырэ пэпчъ ащ иIахьэу хишIыхьэрэр ары. Адыгэ кIэлэ IэпэIасэхэм яIахьышIоу ащ хэлъым мэхьанэшхо зэриIэм щэч хэлъэп.Лъэпшъыкъо Фатим.