Илъэс 90-рэ зыныбжь ныбжьыкI

Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм музыкальнэ хьакIэщ къыщызэIуахыгъ. Мэкъамэхэм ядунай сабыйхэр хэгъозэнхэм, мы лъэныкъомкIэ сэнаущыгъэ зыхэлъхэр къыхэгъэщыгъэнхэм ар фэIорышIэ.

Лъэпкъ проектэу «Унагъу» зыфиIорэм ишIуагъэкIэ хьакIэщыр агъэпсыгъ. ­Цифрэ шIыкIэм тетэу Iоф зышIэрэ пианинэм чIыпIэ гъэнэфагъэ ащ щеубыты. КIэлэцIы­кIухэм мэкъамэхэр ащ къырагъэIо­шъущт къодыеп, яIофшIагъэ нэужым едэIужьынхэу тыратхэшъущт. Музыкэм итарихъ, икультурэ афэгъэхьыгъэ тхыгъэ­хэри хьа­кIэщым чIэлъых. АР-м культу­рэмкIэ и Министерствэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, музыкант ыкIи композитор зэфэшъхьаф­хэр зыхэлэжьэрэ зэIукIэхэр хьакIэщым щашIых. «Лэгъупкъопс» зыфи­Iорэ купыр мыщ щэлажьэ. ИскусствэхэмкIэ респуб­ликэ колледжым икIэлэегъа­джэхэмрэ щеджэхэрэмрэ ахэм бэрэ яхьакIэх.Итарихъ икъежьапIКIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм мыр изы хэхъоныгъэхэм ащыщ. Ар загъэпсыгъэр илъэс 90-рэ мыгъэ мэхъу.1936-рэ илъэсым чъэпыогъум кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэр къызэIуахыгъ. Тхылъ 3315-рэ зычIэлъыгъэ зы унэ цIыкIущтыгъ. Непэ ащ ифонд хэутыгъэ мини 112-рэ фэдиз мэхъу. Дунэе хъытыури иIофшIэнкIэ къызфегъэфедэ, аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ Iэмэ-псы­мэхэри джы чIэтых.

Илъэс къэс нэбгырэ 8000-м ехъум тхылъеджапIэм зыкъыфагъазэ, ахэм ящыкIагъэри арагъэгъотын амал иI. Литературэ мэфэкIхэри, зэнэкъокъухэри, зэIукIэ гъэшIэгъонхэри ащ иIофышIэхэм зэхащэх. «Сабый пэпчъ шIэныгъэхэр зыщигъотырэ, гудэщэяпIэ, IэпыIэгъу ты­зыщыфэхъурэ чIыпIэ мыр тшIыныр тэ типшъэрылъ», — аIо ащ щылажьэхэрэм.ГъэцэкIэжьынхэр щэкIохРеспубликэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр блэкIыгъэ илъэсым щырагъэжьагъэх. Лъэпкъ проек­тэу «Унагъу» ыкIи къэралыгъо программэу «Унэгъо шэн-хабзэхэм ямэхьанэ ыкIи культурэм ичIыпIэхэр» зыфиIохэрэм яшIуагъэкIэ мыщ фэдэ амалыр щыIэ хъу­гъэ. ТхылъеджапIэр зычIэт унэм итеплъэ ыкIи ыкIоцI зэблахъугъ, еджэкIо ныбжьыкIэхэм ягупсэфыныгъэ къыды­ха­лъытэзэ агъэпсыгъ. Джащ фэдэу уна­шъхьэр, шъхьаныгъупчъэхэр, электри­чествэм ыкIи псым ярыкIуапIэхэр, гъэ­фэбапIэхэр зэблахъугъэх. Щынэгъон­чъэным епхыгъэ пкъыгъохэр хагъэу­цуагъэх, псэуалъэхэр чIагъэуцуагъэх. Iоф­шIэнхэм зэкIэми сомэ миллион 40-м кIахьэу атефагъ.ИхахъохэрнэрылъэгъухШъолъыр тхылъеджапIэхэмкIэ кIэлэцIыкIу культурэ-шIэныгъэ Гупчэм игъэ­псынкIэ зэнэкъокъоу блэкIыгъэ илъэсым щыIагъэм ар хэлэжьагъ, текIоныгъэр къыдихыгъ. Гупчэр зыщылэжьэщт чIыпIэу квадрат метри 169-рэ хъурэр агъэ­псыгъ. Еджэным, хэушъхьафыкIыгъэ IофшIэнхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ачIэсхэм ыкIи гурыт еджапIэм ачIэхьэгъакIэхэм, ны-тыхэм, кIэлэегъаджэхэм афыхэхыгъэ чIыпIэхэр Гупчэм иIэх.ТхылъыкIэ 527-мэ фондыр къагъэ­баигъ. Ахэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэр къызэлъаубытых: космосым щегъэжьагъэу Урысыем иапэрэ къэлэ шъхьаIэ нэсыжьэу. «Тхылъ анахь дэгъу» зыфиIорэ цIэр къэзылэжьыгъэ «Дунаим ихьалэмэтибл» («Семь чудес света») зыфиIорэри ахэм ахэт.«КIэлэцIыкIухэр тхылъ щеджэнхэм имызакъоу, шIэныгъэу агъотырэри щау­шэтыжьышъунэу чIыпIэ хэушъхьафыкIы­гъэ ядгъэгъотыныр типшъэрылъ шъхьаI, — еIо республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм ипащэ игуадзэу Даур Саидэ. — ТиеджэкIо ныбжьыкIэхэм икъу фэдизэу IэпыIэгъу афэхъушъунхэу тиIофы­шIэхэми егъэджэн тедзэхэр ятэгъэкIух».Республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэр непэрэ щыIакIэм, шэпхъакIэхэм адиштэу игъогу лъегъэкIуатэ. ГъэкIэжьыгъэ унэри Гупчэри Iоныгъом и 1-м мэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыжьыщтых.Цэй Замир.