Итарихъ инэкIубгъуакIэ зэридзэкIыгъ

Зы лIыхъужъэу пчэгум ­къинагъ. Арэущтэу пIон плъэкIыщт хы ШIуцIэ Iушъо шапсыгъэмэ ягъэзе­тэу «Шапсыгъэм» фэ­гъэ­хьыгъэу. Пшызэ шъо­лъы­рым и ПсышIопэ район ­къыщыдэкIырэ те­дзэгъу закъом (нэмыкI гъэзет къы­щыхаутырэп) ыныбжь илъэс 35-рэ хъугъэ.

Ащ ихэгъэунэфыкIын фэгъэ­хьыгъэ Iэнэ хъураер шапсыгъэмэ я Адыгэ Хасэ зыщылэжьэрэ унэу ПсышIуапэ дэтым щыкIуагъ. ЧIы­пIэрыс лъэпкъхэм я Дунэе ма­фэу шышъхьэIум и 9-м хагъэу­нэфыкIыгъэм къыдыхэлъытагъэу ар рагъэкIокIыгъ. Адыгэ Хасэм хэтхэр, нахьыжъхэр, гъэзетым щылажьэхэрэр, гъэцэкIэкIо хабзэм илIыкIохэр, зыдэлажьэхэ­рэр, хьакIэхэр ащ хэлэжьагъэх. АдыгеимкIэ Iофтхьабзэм еблэгъа­гъэх республикэ гъэзетэу ­«Адыгэ макъэм» иредактор шъхьаIэу МэщлIэкъо Саидэрэ шеф-редакторэу Хьабэхъу Ири­нэрэ.

Iэнэ хъураер къызэIуихыгъ шапсыгъэмэ я Адыгэ Хасэ итхьа­матэу КIакIыхъу Мэджыдэ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, игъэкIоты­гъэу хамыгъэунэфыкIыгъэми, илъэс 35-рэ ныбжьым ау сыдми блэ­кIышъугъэхэп, сыда пIомэ, непэ­рэ мафэм къынэсынымкIэ гъэзе­тым гъогу псынкIэп къыкIугъэр, ащ игугъу пшIын фаеу алъытагъ. Ар джырэ мафэм къыфэзыщэгъэ лъагъор зыфэдагъэр Iофтхьа­бзэм хэлэжьагъэхэм Хэсэ тхьа­матэм агу къыгъэкIыжьыгъ.УблапIэмфэбгъэзэжьмэГъэзетэу «Шапсыгъэм» иапэ­рэ тедзэгъу 1991-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 18-м ипчъа­гъэкIэ 10000 хъоу Абхъазым, Сыхъум, къыщыдагъэкIыгъагъ. Ащ иапэрэ нэкIубгъо къызэрэщытхыгъагъэу, «джыри къызщыхаутыгъэ типографием ымэ пыоу» хыIушъо шапсыгъэмэ яя 3-рэ зэфэс ар рахьылIэгъагъ. Нахь кIасэу, а илъэс дэдэм, ау бэдзэогъум и 12-м, гъэзетыр къыдагъэкIынэу фитыныгъэ къе­зытырэ тхылъыр иIэ хъугъэ. Ащ ыуж шышъхьэIум ятIонэрэу къыхаутыгъагъ.— А мафэм ишыхьат хъугъа­гъэхэм сащыщ. Гъэзетым иапэрэ редакторэу Нэгъуцу Шыхьар­хъан зэфэсым хэлажьэхэрэм ар къа­ригъэлъэгъугъагъ. ГушIо куо мэ­къэшхокIэ пэгъокIыгъагъэх. Ау ащ дэжьым тызэутэлIэщтыр джыри тшIэщтыгъэп. Мэзэ зау­лэ­кIэ хабзэм зыкъызэблихъугъ, я 90-рэ илъэс хьылъэхэр къыкIэ­лъыкIуагъэх. Ащ къыщегъэжьагъэу гъэзетым къиныбэ зэпи­чыгъ. Ары нахь мышIэми, непэ къызнэсыгъэми къыдэкIы, — къыIуагъ КIакIыхъу Мэджыдэ.Непэ гъэзетыр ипчъагъэкIэ 3700-рэ хъоу мазэм зэ къыдэкIы. Аужырэ илъэсхэм Пшызэ шъо­лъырым игубернатор игрантэу Адыгэ Хасэм къыдихырэм ихьатыркIэ къыхауты. Ащ ишIуагъэкIэ ыпкIэ пымылъэу хыIушъо шапсыгъэ унагъо пэпчъ IэкIэхьэ. ТIуа­псэ ыкIи Шъачэ ахэхьэрэ адыгэ къуаджэхэм якъэбархэр, ягумэкIыгъохэр, ягушIуагъохэр ащ инэкIубгъохэм къарэхьэх, цIыф­хэм якъэбархэр, гъэхъагъэу ашIыгъэхэр къащыIотагъэх. Ар зыгъэхьазырхэрэм лъэшэу анаIэ зытырагъэтырэ лъэныкъохэм ащыщых лъэпкъ тарихъыр, шIэ­жьыр, бзэм икъэухъумэнрэ изе­гъэужьынрэ. Анахь шъхьаIэр, хы Iушъобгъум икилометрэ заулэхэм ащызэпэIудзыгъэ шапсыгъэхэр зэрепхых, зыкIыныгъэ ахелъхьэ. Илъэс зэфэшъхьафхэм гъэзетым икъыдэкIыгъохэр зыфэдагъэхэр мэфэкI Iофтхьабзэм къекIолIагъэ­хэм зэрагъэлъэгъунхэ алъэ­кIыгъ. Хъарзынэщым къыхэхыгъэ те­дзэгъухэм якъэгъэлъэгъон Псы­шIопэ районым итхылъеджапIэ иIофышIэхэм къагъэпсыгъагъ.— Къуаджэхэм ящыIэныгъэ нэкIубгъохэм къазэритыджыкIы­шъурэм мэхьанэшхо иI, — еIо ТIопсэ коимкIэ Адыгэ Хасэм итхьаматэу Шъхьэлэхъо Сэфэр. — ТичIыгогъухэм афэгъэ­хьыгъэ къэ­барыр зэкIэ гъэзетым ­еугъои. Гулъытэнчъэу къэ­нэн ылъэкIыщтыгъэ хъугъэ-шIэгъабэр тари­хъым хетхэ.— Илъэс 15 фэдиз хъугъэу гъэзетэу «Шапсыгъэм» сыдэла­жьэ. Ситхыгъэхэр ащ къыщыхэ­сэутых. ПсышIопэ районымкIэ непэ а зы тедзэгъур ары къытфэнагъэр. Арышъ, ащ лъэшэу тежэ, сыда пIомэ, тхыгъэ гущы­Iэм фэдэ хъун щыIэп. Пчыхьэм унэм узифэжьырэм гупсэфэу уеджэныр тхъагъо: уинэIуасэхэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр, ящыIэныгъэ щыхъухэрэр ащ къеоджыкIых. Ащ ихьатыркIэ стхыхэрэр къыхэсыутынхэ сэлъэкIы, — еIо «Шапсыгъэм» дэлажьэу, кIэлэегъаджэу, Урысыем ижурналистхэм я Союз хэтэу Ген­надий Писоцкэм.ГъэзетымдэлажьэхэрэрАр анахьэу бгъэшIагъорэмэ ащыщ. ПстэумкIи гъэзетым нэбгыритф ныIэп Iутыр: Ныбэ Анзор — редактор шъхьаI ыкIи коррес­пондент, КIакIыхъухэу Мэджыдэрэ (редактор шъхьаIэм игуадз) Русетэрэ (секретарь-референт), Бастэ Ольгэ (бухгалтер), Бастэ Айдэмыр. Купыр дэгъоу зэдиштагъэу илъэсипшI пчъагъэ хъугъэу зэдэлажьэ, тедзэгъур анахь чIыпIэ къин зиуцуагъэми къызэкIэкIуагъэхэп. Iэнэ хъураем къыдыхэлъытагъэу хыIушъо ша­псыгъэхэм я Адыгэ Хасэ ыцIэкIэ ахэм рэзэныгъэ тхылъхэр афагъэшъошагъэх.Творческэ IофшIэнышхор зэ­рэщытэу гъэзетым щызыгъэца­кIэрэр Пшызэ шъолъырым изаслуженнэ журналистэу Ныбэ Ан­зор. Мазэм зэ къыдэкIырэ гъэзетым къихьэрэ тхыгъэхэр зэкIэ (загъорэ къатхэхэрэр къы­дэмылъытэхэмэ) зыгъэхьазырырэр редактор шъхьаIэр ары. Анахь макIэмэ ар IофшIэгъэ 15 фэдиз.

1994-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу Анзор «Шапсыгъэм» щэлажьэ. А уахътэм къыкIоцI корреспондент къызэрыкIом къы­щегъэжьагъэу пэщэ IэнатIэм нэсэу лъэоянэхэр къыкIугъэх. 2003-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу гъэзетым иредактор шъхьаI. Ащ дакIоу республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» икорреспондент, Шъачэ игъэзетэу «новости Сочи» зыфиIорэм испе­циалист шъхьаI. Ащ ихьатыркIэ хыIушъо адыгэ къуаджэхэм яIо­фыгъохэр, ягукIаехэр, ягушIуа­гъохэр ыкIи яшэн-хабзэхэр, цIы­фэу щыпсэухэрэм якъэбархэр Пшызэ шъолъырым щегъэIу, Адыгеими къыднегъэсы.Пэ­рыохъу зэфэмыхъоу IофшIэн пстэури зэдегъэцакIэ, ау «Ша­псыгъэм» игугъу ышIы зыхъукIэ, ащ пишIын зэрэщымыIэр ынэмэ къакIэщы. ЫкIуачIэ къызэрихьыкIэ ащ игъашIэ лъигъэкIотэщт, анахь дахэ, дэгъу ышIыным кIэхъопсы.— Гъэзетым итеплъэ зэблэтхъунэу, шIуцIэ-фыжьэу щымы­тэу, зэмышъогъоу, дахэу къыдэдгъэкIынэу тыфай. Къэбарэу къидгъахьэхэрэр зэрэзэхэдгъэуцори зэтхъокIынэу тыкIэхъопсы, ау ащ фэгъэзэгъэ цIыф хэхыгъэ тиIэп. Гъэзетыр Мыекъуапэ къыщыхятэгъэутышъ (мазэм зэ Мыекъуапэ къыщыхауты. Бастэ Айдэмыр республикэм икъэлэ шъхьаIэ къакIозэ ещэжьы), ащ тыщыIэнэу, тыкIэрысэу ядгъэшIы­нэу хъурэп. НэкIубгъохэм зи­гугъу къащытшIырэм язэмылIэу­жыгъуагъэ бэ, ау зы нэбгырэм зэкIэри зэритхырэр къыхэщы. НыбжьыкIэхэр къытфэкIуагъэ­хэмэ дэгъугъэ, ау фаехэп. Арышъ, къытфатхэрэ пэпчъ ти­гуапэу тигъэзет къыщыхэтэуты. Анахь макIэу къагъэхьыгъэми, седжэжьышъ, ацIэкIэ къитэгъа­хьэ, — къыддэгощагъ Ныбэ Анзор.Зэпхыныгъэм икъэкIуапIКъэIогъэн фае, хыIушъо ша­псыгъэхэмрэ Адыгеим ис адыгэ­хэмрэ нахь зэпэблагъэ хъун­хэмкIэ журналист IофшIэнышхо Ныбэ Анзор зэшIуехы. ТIуапсэ ыкIи Шъачэ ахэхьэрэ къуаджэ­хэм ащыхъурэ-ащышIэрэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр жъугъэу «Адыгэ макъэм» къыщыхеутых. Республикэм икъэбархэр, щы­псэухэрэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэ­хэр ежьми «Шапсыгъэм» къыре­гъахьэх. Ащ мэхьанэшхо зэриIэр, Ныбэ Анзор къызэрэддэлажьэ­рэм осэшхо зэрэфишIырэр Iэнэ хъураем къыщыхигъэщыгъ ­«Адыгэ макъэм» иредактор шъхьаIэу МэщлIэкъо Саидэ, АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэрал­хэм ащыпсэурэ зэлъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Долэ До­лэтбый ыцIэкIэ «Шапсыгъэм» щылажьэхэрэм ныбжьышIумкIэ афэгушIуагъ.— Шъуащыщыбэхэм якъэбархэр тигъэзет инэкIубгъохэм къарыхьагъэх, — къариIуагъ ащ Iофтхьабзэм къекIолIагъэхэм. — Ар зихьатырыр шъуигъэзет. Илъэс 35-м къыкIоцI ащ ша­псыгъэмэ ятарихъ етхы ыкIи зэмыхъокIыжьэу якъэбар еIуатэ. Непэ гъэзет пстэуми афэдэу, «Шапсыгъэми» къиныгъохэр зэ­печых, ары нахь мышIэми, ащ дэлажьэхэрэм гъэзетым ищыIэныгъэ лъагъэкIуатэ ыкIи еджа­кIохэм алъагъэIэсы. IофшIэным шIулъэгъоу, шъыпкъэныгъэу фы­ряIэм ар яхьатыр.Ащ фэшъхьафэу, Адыгеим, КъЩР-м ыкIи КъБР-м ялъэпкъ гъэзетхэм язэхэт къыдэкIыгъоу къыхаутыхэрэм «Шапсы­гъэр» къахэуцожьынэу МэщлIэкъом Ныбэ Анзор зыфигъэзагъ. Ушъхьагъу зэфэшъхьафхэм апкъ къикIэу аужырэ илъэсхэм ахэзынэу хъугъэ. Ар дэгъэзыжьыгъэн ыкIи нахь чанэу адырэ къош республикэхэми адэлэжьэгъэн фаеу алъытагъ.Гъэзетым фэшъхьафэу ша­псыгъэхэр Урысыем ичIыпIэрыс лъэпкъэу зипчъагъэкIэ макIэхэм зэращыщым, ащкIэ яфитыныгъэ­хэм афэгъэхьыгъэ Iофыгъохэм Iэнэ хъураем ащытегущыIагъэх. Адыгэ пщынэм имэкъэмэ дахэрэ къашъохэмрэ ащ кIэух фэхъугъ.Къыхэгъэщыгъэн фае, мэфэкI мафэми Ныбэ Анзор зэрихабзэу Iоф ышIагъ, сурэтхэр тырихы­гъэх, зэдэгущыIэгъухэр ышIы­гъэх. «Шапсыгъэм» игъашIэ лъэ­кIуатэ, къыкIэлъыкIорэ къыдэкIыгъом а пстэур къыщыхиутыжьыщт. Гъэзетым инэкIубгъуа­кIэу зэридзэ­кIыгъэм егъэжьапIэ фэхъущт.Анцокъо Ирин.