ЕджэпIэ музейхэм язэнэкъокъу икIэух едзыгъо ихьагъэхэр Урысые обществэу «ШIэныгъэм» къыхиутыгъэх. Ахэм ахэфагъ Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Нэхэе Даутэ ыцIэ зыхьырэ ПчыхьалIыкъое еджапIэу N 3-м имузей.
Чъэпыогъу мазэм еджапIэм илIыкIо Москва щыкIощт форумэу «ШIэжьыр щыI» зыфиIорэм хэлэжьэщт, а Iофтхьабзэр ары финалым ихьагъэхэр зыщызэнэкъокъущтхэр. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным иунашъо елъытыгъэу ыкIи УФ-м гъэсэныгъэмкIэ и Министерствэ яIэпыIэгъоу зэнэкъокъур рагъэкIокIы.Хэгъэгу зэошхом илъэхъан Кавказ къызэраухъумагъэр агу къызщагъэкIыжьырэ тарихъ квест-джэгукIэу «Кавказ гъунапкъэр» зыфиIорэр Нэхэе Даутэ ыцIэ зыхьырэ ПчыхьалIыкъое гурыт еджапIэу N 3-м зэхещэ. Джэгуным хэлажьэхэрэр разведкэм щыIэ диверсионнэ купым идзэкIолIых, ахэр агъэнэфэгъэ пыим ыкIыб гъэбылъыгъэкIэ нэсынхэшъ, къэбархэр къаугъоинышъ, пыим иколоннэ зыдэщыIэм икоординатхэр къаIопщыжьынхэ фае. Командэмэ зэкIэлъыкIоу едзэгъуих акIу: «Марухскэ шъхьэдэхыпIэр», «Партизанскэ шъэф чIыпIэр», «Шифровальнэ отделыр», «Лагъымэхэр зыхэлъ шъофыр», «IэпэчIэгъанэхэр зыдэщыIэхэ шъэф чIыпIэр» ыкIи «Инженернэ лъытакIэр». КIэлэеджакIохэр тарихъым дэлажьэх, радиограммэхэм защагъэгъуазэ, логическэ ыкIи хьисап десэхэр къашIых, охътэ кIэкIым унашъохэр ашIынхэу, хэкIыпIэхэр агъотышъунхэу загъасэ.2026-рэ илъэсым игъэтхэпэ мазэ къыщыублагъэу едзыгъо пчъагъэрэ кIогъэ зэнэкъокъур зызэфахьысыжьым, финалистхэр къэнэфагъэх. Гъэсэныгъэ Iофтхьэбзэ 2606-мэ нэбгырэ мин 52-рэ ахэлэжьагъ.ЕджэпIэ музейхэм ялIыкIохэм онлайн-зэIукIэхэр гъэсакIомэ адашIыгъэх Къэралыгъо тарихъ музеим игенеральнэ пащэу Алексей Левыкиным, искусствэхэмкIэ тарихълэжьэу Александр Архангельскэм, шIэныгъэхэм я Гупчэу «Машукым» цифрэ егъэджэнымкIэ игъэIорышIэкIо пащэу Петр Зуевым, НИИ-м ифондэу «Цифрэ тарихъым» ипащэу Егор Яковлевым, кIэлэцIыкIугъор, унагъор ыкIи гъэсэныгъэр зэгъэшIэгъэнхэмкIэ Институтым музейнэ педагогикэмкIэ и Гупчэ ипащэу Елена Слесаренкэм ыкIи Москва илъэсым икIэлэегъаджэу щыхахыгъэу, Урысые обществэу «ШIэныгъэм» илекторэу Александр Оджо. Музей проектхэм кIэлэеджакIохэр къызэрэхэбгъэлэжьэнхэ плъэкIыщтыр, непэрэ уахътэм диштэрэ цифрэ технологиехэр ыкIи нейросетьхэр зэрагъэфедэхэрэр, экскурсиехэр зэрэзэхащэхэрэр, нэмыкIыби экспертмэ къаIотагъ.«ЕджэпIэ музейхэм язэнэкъокъу ифиналисти 150-мэ якъыхэхын псынкIэу щытыгъэп. Зы чIыпIэм еджэпIэ 30 фэбанэщтыгъ. ТапэкIэ джыри финалым ихьагъэхэр зэнэкъокъущтых, — къыхигъэщыгъ Урысые обществэу «ШIэныгъэм» игенеральнэ пащэу Максим Древаль.Аужырэ едзыгъом щызэнэкъокъущтхэр Урысыем ипсэупIи 120-мэ ялIыкIох. Ахэм ахэтых кIэлэегъаджэхэр, еджэпIэ музейхэм, гъэсэныгъэ организациехэм япащэхэр ыкIи ягуадзэхэр.Чъэпыогъум форумэу «ШIэжьыр щыI» зыфиIорэр Юнармиемрэ Апэрэхэм я Движениерэ зэхащэщт, ащ финалым ихьагъэхэр щызэнэкъокъущтых, яеджэпIэ музейхэм ыкIи экспозициехэм лъэтегъэуцохэр афашIыщтых, экспертхэмрэ осэшIхэмрэ апашъхьэ ахэр къащаухъумэщтых. Музей анахь дэгъу 70-рэ къыхахыщтыр.ШIухьафтын фондыр сомэ миллион 35-рэ мэхъу, ащ хэхьэх къызэрагъэлъэгъорэ Iэмэ-псымэхэр, компьютернэ техникэр, экспозициемэ апае мэкIайхэр, нэмыкIхэр.