IофшIэгъу дэкIыгъу

АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Джэджэ районым щыIагъ. Деркачев унагъом ыгъэпсыгъэ къоешIы- пIэм, чъыгхатэхэм апае пкъэухэр къыдэзгъэкIырэ ыкIи мыIэрысэхэм якъэгъэкIын пылъ хъызмэтшIапIэу «Топаз» зыфиIорэм яIофшIэн зыщигъэгъозагъ.

Унэгъо къоешIыпIэрДеркачев зэшъхьэгъусэхэм 2004-рэ илъэсым къыщыублагъэу щыгъупсым хэлъэу аIыгъ къое лъэпкъхэр къыда­гъэкIых. Шъолъырым ипащэ ахэр къызэрашIыхэрэр зэригъэлъэгъугъ. ИлъэсыбэкIэ узэкIэIэбэжьмэ агъэфедэщтыгъэу къызэтырагъэнэгъэ шIыкIэхэмрэ гъомылапхъэм ищынэгъончъагъэ, идэгъугъэ афытегъэпсыхьагъэу непэ щыIэ шапхъэ­хэмрэ зэдакIоу зэдагъэфедэзэ къуаехэр къашIых.ХъызмэтшIапIэр зие Деркачев зэшъхьэгъусэхэу Константинрэ Еленэрэ къыдэгъэкIыным изегъэушъомбгъун, къое лъэпкъэу къашIыхэрэм ахэгъэхъогъэным япхыгъэ Iофхэм республикэм ипащэ адытегущыIагъ. Щэ тонн 40 чэщ-зымафэм агъэфедэ. 2024-рэ илъэсым къое тонн минрэ 400-м ехъу, 2025-м минрэ 500-м ехъу къыдагъэкIыгъ.

Константин Деркачевым къызэриIуагъэмкIэ, щэу чIыпIэм къыщащэфырэр агъэфедэным, Кавказ къуаехэр къызэрэщашIырэ шIыкIэу бэшIагъэу щыIэхэм адэмыхынхэм, консервантхэр, къэкIыхэ­рэм, псэушъхьэхэм къатырэ жирхэр хамылъхьанхэм пылъых. Къое шъэбэ лъэпкъ 20-м шIокIэу хъызмэтшIапIэм къыщыдагъэкIы: адыгэ къуаер, адыгэ къое гъозагъэр, «Сулугуни», «Сулугуни гъозагъэр», «Чечиль», «Коса», «Пряди», «Брынза» зыфаIохэрэр, нэмыкIхэр.2022-рэ илъэсым «твердый», «полу­твердый» зыфаIорэ лъэпкъхэр къашIынхэу рагъэжьагъ. Ахэри 20-м ехъух. ГущыIэм пае, «Азиаго», «Альпийский», «Камамбер», «Качотта», «Гауда», «Российский», «Маасдам», нэмыкIхэр.

КъоешIыпIэм зырагъэушъомбгъуным пае мэкъумэщ хъызмэтым хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным ыкIи гъомылапхъэхэм ябэдзэршIыпIэ игъэIорышIэн афэгъэхьыгъэ программэр предпринимателым ыгъэфеди, фэгъэкIотэнхэр къыздэлъытэгъэ чIыфэу сомэ миллион 14,8-рэ банкым къыIихыгъ. Адыгеим и ЛIышъхьэ хъызмэтшIапIэм ипроектхэр ыгу ри­хьыгъэх, адыригъэштагъ. ТапэкIэ хэхъо­ныгъэ зэришIыщтым зэдытегущыIэхэзэ къыдэгъэкIынымкIэ кIуачIэу яIэхэм ахэгъэхъогъэным, продукцием иIугъэкIын, бизнес цIыкIум IэпыIэгъу етыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ шъолъыр программэм хэлэжьэнхэм анахьэу анаIэ атыра­дзагъ.

КъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщы­гъэмкIэ, мыщ фэдэ хъызмэтшIапIэхэм хэхъоныгъэ ашIыным республикэмкIэ мэхьанэ иI, къоешIыным зыфэдэ къэмыхъугъэ шIыкIэу щагъэфедэхэрэм якъызэтегъэнэн, гъомылапхъэхэмкIэ шъолъырым ищынэгъончъагъэ гъэпытэгъэным, Адыгеим изы тамыгъэу адыгэ къуаем ибренд илъыгъэкIотэн фэIорышIэ.АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, 2025-рэ илъэсым къуаеу ыкIи къуае зыхэлъ продукциеу тонн мин 32,9-рэ республикэм къыщыдагъэкIыгъ. Аужырэ илъэси 5-р пштэмэ, процент 70-кIэ нахьыбэ хъугъэ къашIырэр, тонн мин 19,4-м икIыхи, мин 32,9-м нэсыгъэх.«Адыгэ къуаер тиреспубликэ игастрономическэ бренд шъхьаIэхэм ащыщ, нэмыкI чIыпIэхэми ащызэлъашIэ. Арышъ, ащ икъыдэгъэкIакIоу къуаер зэрашIырэ шIыкIэу сыдигъуи агъэфедэщтыгъэр къызэтезы­гъанэхэрэм, шапхъэхэм адиштэрэ продукцие къэзышIэу, щэу чIыпIэм къыщащэфырэр зыгъэфедэхэрэм IэпыIэгъу ятыгъэныр тэркIэ анахь шъхьаI. Унэгъо хъызмэтшIапIэхэр ары а шIыкIэхэр нахьыбэу къызэтезыгъанэхэрэр, ащ дакIоу къоджэ псэупIэхэм хэхъоныгъэ ашIыным зиIахь хэзылъхьэхэрэр», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.

Деркачевхэм яунагъо мэкъу-мэщым инэмыкI лъэныкъохэмкIэ проектэу яIэхэми къытегущыIагъ. ЧIыгу гектар 500-м ехъумэ лэжьыгъэ къащагъэкIы. 2024-рэ илъэсым ибжыхьэ къыщыублагъэу мыIэрысэ чъыгхатэм игъэтIысхьан ыуж ихьагъэх. Гектар 68,6-м ехъу ащ рагъэ­убытыгъах, сомэ миллион 410-рэ инвестициеу халъхьагъ. Ар гектар 95-м нагъэсын ыкIи пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр зыщаIыгъыщтхэр агъэуцун гухэлъ яI.Мы проектхэм япхырыщын пае Деркачевхэм ямэкъумэщ-фермер хъызмэт­шIапIэ фэгъэкIотэнхэр къыздэлъытэгъэ инвестиционнэ кредитэу сомэ миллиони 150-рэ, чъыг цIыкIухэм ягъэтIысхьан пае сомэ миллион 35,1-рэ, лэжьыгъэхэм якъэгъэкIын пае сомэ миллион 23,7-рэ субсидиеу къаратыгъ. Мы илъэсым чъыг­хэм ягъэтIысхьан пае сомэ миллион 34,4-рэ, чIыгулэжьыным пае сомэ мини 115-рэ субсидие къаIэкIэхьагъ.

Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, фермер хъызмэтшIапIэхэмрэ гъомылэпхъэшIхэмрэ IэпыIэгъу ятыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэр зэкIэлъыкIохэу республикэм щыпхыращых. Ар IофшIэпIэ чIыпIэхэр нахьыбэ хъунхэм, къыдагъэкIырэм хэхъоным, шъолъыр продукциер нэкъокъогъухэм апэшIуекIошъуным, адыгэ къуаем Урысыем ибэдзэршIыпIэ чIыпIэу щиубытырэр гъэпытэгъэным фэIорышIэ.Проектхэм нэIуасэ зафишIыгъЛэупэкIэ Адам зипэщэ «Топазым» джырэ шапхъэхэм адиштэрэ IэкIыб оборудованиер, урысые сырьер къызфегъэфедэх. Мыжъохэр Кощхьэблэ районым, цементыр Новороссийскэ къаращых. Продукциеу къыдагъэкIырэм ищыкIэгъэ ушэтынхэр рашIылIэх, сертификат палъхьэ. Илъэс къэс заводым шпалер пкъэу метрэ миллион 1,3-рэ фэдиз къешIы.Хащэ имыIэу пкъэухэр къызэрэдигъэ­кIыхэрэм ишIуагъэкIэ предприятием уасэр къызэтыригъэнэн елъэкIы, ипро­дук­цие псынкIэу IуегъэкIы. ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Топаз» зыфиIорэм непэкIэ Адыгеим ичъыгхэтэлэжьыпIэхэм ящыкIэгъэ пкъэухэм афэдиз къыдигъэкIын елъэкIы. Ащ нэмыкIэу ипродукцие Краснодар, Ставрополь крайхэм, Къэрэщэе-Щэр­джэсым, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Дагъыс­тан, Чэчэным, Ростов, Воронеж, Липецкэ, Белгородскэ, Курскэ хэкухэм, IэкIыб къэралыгъо благъэхэм аIэкIегъахьэ.Заводым къыдигъэкIырэ продукциер ежь предпринимателыми къызфегъэфедэ. 2018-рэ илъэсым икIалэ игъусэу ащ гектари 10-мэ мыIэрысэ чъыгхэр ащигъэтIысхьагъэх. Пкъэухэр къызфагъэфе­дэзэ, гектар 18,88-мэ джыдэдэм мы­Iэрысэ къащахьыжьы.Адыгеим и ЛIышъхьэ лэжьыгъэр зэраугъоижьырэм зыщигъэгъозагъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу мыIэрысэ тонн 60 къа­хьыжьыгъ. ГъэрекIо зы гектарым центнер 223-рэ къырагъэтыгъагъ, мыIэрысэ тонн 321-рэ къахьыжьыгъагъ. Тонн 550-м нэс зыдэфэрэ гъэучъыIэлъитIу предприятием иI. Ащ фэдэ проектхэр пхырыщыгъэнхэм пае предпринимателэу ЛэупэкIэ Асфар гъэрекIуи мыгъи сомэ миллион 20 хъурэ чIыфэхэу фэгъэкIотэныгъэ зиIэхэр къыратыгъэх.АР-м и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэм­кIэ, мыщ фэдэ предприятиехэм респуб­ликэм иэкономикэ зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ мэхьанэшхо яI.«Интенсивнэ шIыкIэм тетэу чъыг­хатэу алэжьыхэрэм Адыгеим непэ ащыхагъахъо. Пкъэухэр къыдэзыгъэкIырэ завод респуб­ликэм зэриIэм ишIуагъэкIэ инвестиционнэ проектхэм ягъэцэ­кIэнкIэ мэкъумэщышIэхэм фэныкъуагъэу яIэхэр гъэцэкIагъэ мэхъух. ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Топазым» фэдэхэу мэкъумэщышIэхэм ящыкIэгъэ продукциер къыдэзыгъэкIыхэ­рэм, чъыгхэтэлэжьыным зезыгъэушъомбгъухэрэм, IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр зэхэзыщэхэрэм тапэкIи IэпыIэгъу тафэхъущт», — къыIуагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.ЛэупэкIэ Адамрэ Асфаррэ къэралыгъо IэпыIэгъу къазэраратырэм фэшI КъумпIыл Мурат лъэшэу зэрэфэразэ­хэр раIуагъ. Джащ фэдэу зэIукIэгъум илъэ­хъан предприятием зызэрэрагъэ­ушъом­бгъу­щтым, интенсивнэ шIыкIэм тетэу чъыгхэтэлэжьыным Адыгеим хэхъоныгъэ щегъэшIыгъэнымкIэ респуб­ликэм ихъыз­мэтшIапIэхэм гъусэныгъэу адыряIэр зэрагъэпытэщтым япхыгъэ Iофыгъохэми атегущыIагъэх.Шъугу къэтэгъэкIыжьы пхъэшъхьэ- мышъхьэхэмрэ цумпэхэмрэ республикэм илэжьэкIупIэу арагъэубытырэм илъэс къэс зэрэхахъорэр. НепэкIэ гектар 7300-рэ ахэм зэлъаубыты. Ащ щыщэу гектар 2400-мэ интенсивнэ шIыкIэм тетэу чъыгхатэхэр ащалэжьых, гектар 2000-мэ цумпэхэр къащагъэкIых. 2025-рэ илъэсым республикэм ихъызмэтшIапIэхэм пхъэшъхьэ-мышъхьэ, цумпэ тонн мин 62,1-рэ пстэумкIи къащахьыжьыгъагъ.АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къытырэ къэбархэмкIэ Хъут НэфсэтрэЛIышэ Саныетрэ.