Цэй З.
Къалмыкъ Республикэм и Лъэпкъ музееу Н.Н. Пальмовым ыцIэ зыхьырэм къэгъэлъэгъон Мыекъуапэ къыщагъ.
Къалмыкъ лъэпкъым икультурэ, ишэн-хабзэхэр, ипсэукIэ къэзыIотэрэ пкъыгъохэу унэм щагъэфедэхэрэр, щыгъынхэр, ятхьэшIошъхъуныгъэ епхыгъэхэр, нэмыкIхэр къэгъэлъэгъоным хэхьагъэх.— «Къалмыкъ Республикэм тыщыщ» зытIокIэ, зы чIыпIэ чыжьэ горэм, Китай лъэныкъокIэ гъэзагъэу, тыкъекIы фэдэу цIыфхэм къащэхъу. Аущтэу ар щытэп, мары, тыгъунэгъу. Тызыщыпсэурэ чIыпIэм щымыгъуазэхэм тилъэпкъ икъэбари ашIэрэп. Арышъ, тикъэралыгъо ишъолъырхэми, нэмыкI къэралыгъохэми титарихъ изы Iахь къафэтIотэнэу къэгъэлъэгъоныр къетщэжьагъ. Ащ ыцIэ къэдгъэшъыпкъэжьызэ къэтэкIухьэ, — еIо Къалмыкъ Республикэм и Лъэпкъ музееу Н.Н. Пальмовым ыцIэ зыхьырэм ипащэ игуадзэу Алтман Цорос.
«Кощырэ цIыф лъэпкъхэм ядунай» — джары къэгъэлъэгъоным ыцIэр. Ар ау сыдми фаусыгъэп, бэшIагъэп къалмыкъхэр зы чIыпIэ зитIысхьажьыгъэхэр. Гъогу тет зэпытыщтыгъэ лъэпкъыр зыщыпсэущтыгъэ унэм къэгъэлъэгъон гупчэр еубыты. Динэу аIыгъ буддизмэм епхыгъэ тхьэлъэIупIэр ащ ыгузэгу ит. Хъулъфыгъэхэм ыкIи бзылъфыгъэхэм зэфэшъхьафэу афыхэхыгъэ чIыпIэхэр ащ ыбгъуитIумкIэ щагъэпсыгъэх.
Хьап-щыпэу агъэфедэщтыгъэхэми чIыпIэхэр аубыты. Тхъу зэреощтыгъэхэр, ижъыкIэ къыщегъэжьагъэу къалмыкъщай зэрешъохэрэ шыкъухэу къахэнэжьыгъэхэр, нэмыкIхэри.— Унагъо пэпчъ нахьыжъхэм къакIэныгъэу нахьыкIэхэм къафэнэжьэу пиалэхэр яIэу хабзэщтыгъ. Къалмыкъщаир ащ итэу хьакIэм къыфытебгъэуцомэ, шъхьэкIэфэныгъэу фэпшIырэр къэогъэлъагъо. Щаим игъэжъони мэхьанэшхо иI. Щайуц уцышъомрэ шIуцIэмрэ зэхэолъхьэхэшъ, ар тIэкIу къызытежъокIэ, щэ хэокIэ. ТхьэлъэIу мэфэкI зыхъукIэ, лаврэ тхьапэр, дэшхор, кардамоныр, корицэр хэтэлъхьэх. Щаир къажъо зыхъукIэ, тымыгъэкIуасэу, къашыкъкIэ къыхэдгъэчъымэ, хэдгъэхъожьызэ, «жьы хэдгъахьэзэ» гъогогъуи 108-рэ тэшIы. ТкIопсэу къыпыткIухэрэр дунэихым ащыIэхэм анэсэу тэлъытэ, — тишъолъыр щызэлъашIэгъэ щаим ишIын къеIуатэ Алтман Цорос.Цегдыг — бзылъфыгъэ, бюшмюд — хъулъфыгъэ шъуашэхэри къыщыгъэлъэгъуагъэх. Адыгеим къеблэгъэгъэ музеим иIофышIэхэм къызэраIуатэрэмкIэ, тыгъэкъокIыпIэ лъэныкъом къикIыжьхи нахь къытпэблагъэу къызэкIощыжьхэм, яшъуаши зэхъокIыгъэ. Кавказыр зэлъызыубытыгъэ адыгэ шъуашэм инэшанэхэр къахэхьагъэх. ЛъэпкъитIум ащыщхэр къэзэрэщэхэуи бэрэ хъугъэ. МузеитIум яIофышIэхэми, къэгъэлъэгъоным еплъыгъэхэми тхыпхъэу лъэпкъхэм агъэфедэхэрэр зэрэзэхьыщырхэр къыхагъэщыгъ.— Тикультурэ, тищыIэкIэ-псэукIэ, тишэн-хэбзэ зекIуакIэхэм цIыфхэр икъоу ащыдгъэгъозэнэу тыфай. Тэри нэмыкI лъэпкъхэм якъэбар нахь зэдгъашIэ тшIоигъу. Зэмызэгъыныгъэ тазфагу имылъэу, тызэгурыIоу, шъхьэкIэфэныгъэ зэфэтшIыжьызэ тызэдэпсэуныр мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэм къащежьэ, — къыхигъэщыгъ Алтман Цорос.ХьакIэхэм бысымхэри Къалмыкъ Республикэм кIонхэу рагъэблэгъагъэх. Ащ фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэми лъэныкъуитIури зэдыкIэтхагъэх.Къэгъэлъэгъоным пкъыгъо 80-м ехъу хэхьэ. Казахстан ыкIи Ростов-на-Дону ар ащыIэгъах. ШышъхьэIум и 23-м нэс Адыгеим и Лъэпкъ музей ар щызэIухыгъэщт.2026-рэ илъэсыр Урысыем ис лъэпкъхэм языкIыныгъэ и Илъэсэу тикъэралыгъо щыхагъэунэфыкIырэм къэгъэлъэгъоныр фэгъэхьыгъ.Цэй Замир.