БэмышIэу тихьакIэщ къедгъэблэгъагъ Шам (Сирием) ит къалэу Дамаскэ къикIыжьыгъэ Цэй Нарминэ. Адыгэ чIыгум ащ иунагъо псэукIэу щыриIэм тыгущыIэгъу тыщигъэгъозагъ.
ТихьакIэ къызэриIотагъэмкIэ, Кавказ заом илъэхъан тыжъ пIашъэхэм хэкур къабгынэ зэхъум, Цэйхэм ащыщхэр Сирием кIожьыгъагъэх. ЧIыгужъым ыкIи ялъэпкъэгъухэм ащыкIэхэзэ, илъэсыбэм яхэгъэгу фалIэхэзэ нахьыжъхэм къахьыгъ. Хымэ хэгъэгу ифагъэхэми, адыгэ лъэпкъыр агъашIоу, шэн-хабзэхэр алъытэу, бзэм рыгущыIэхэу, адыгэ шхыныр аупщэрыхьэу ялъфыгъэхэр щапIугъэх. Зыщыщ хэкум агъэзэжьын алъэкIынэу уахътэ къызэрэкIощтыр лIэужыкIэм гурагъаIощтыгъ. ЛIэужищым яхъопсапIэ яплIэнэрэм къыдэхъугъ — Хэкужъым къагъэзэжьыгъ.ЗэдэгущыIэгъур— Нармин, шъуищыIэныгъэ гъогу тыщыгъэгъуазэба. Сыдэущтэу Адыгеим шъукъэкIожьынэу хъугъа?— Сирием синыбжьыкIэгъу щыкIуагъ. Сишъхьэгъусэу Гъотыкъо Омаррэ сэрырэ Дамаскэ дэт архитектурнэ университетым тыщызэдеджагъ, 2007-рэ илъэсым тыкъэзэрэщагъ, 2008-рэ илъэсым типшъашъэу Мариан къытфэхъугъ. Адыгэ чIыгужъым бэшIагъэу къэдгъэзэжьынэу тыфэягъ. Сириеу тызэрысыгъэм зэо-зэпэуцужьыр къызетаджэм, тихэкужъ тыкъэкIожьынэу итхъухьагъ. 2012-рэ илъэсым хэкурыс тыхъужьыгъ. 2017-рэ илъэсым тикIалэу Али Мыекъуапэ къыщыхъугъ. Сэ сыархитектор, пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу нахьыбэрэм сэлажьэ. IэкIыбым ыкIи Адыгеим арыт унабэмэ ядизайн сшIыгъэ. Сишъхьэгъусэ нахьыбэрэм Ирак, Дубай инженер-псэолъэшIэу ащэлажьэ. Джы Адыгеим Iоф щишIэнэу рихъухьагъ. Мыщ ичIыопс дахэ, ижь къабзэ, ицIыфхэр хьалэлых. ТэгушIо тичIыгу зэрэдгъотыжьыгъэмкIэ.
— Шъузщыпсэугъэ IэкIыб хэгъэгум ныдэлъфыбзэри, адыгэ хабзэри сыдэущтэу къыщызэтежъугъэнэнхэ шъулъэ- кIыгъа?— Дамаскэ Адыгэ Хасэхэр щы хъоу щэлажьэх. Бзэм, шэн-хабзэхэм язехьан лъэплъэх. АдыгабзэкIэ сянэжъ кушъэ орэдэу къытфиIощтыгъэм тыкIэдэIукIызэ, лъэпкъ гулъытэ зиIэ тинахьыжъмэ яхьатыркIэ бзэр зэдгъэшIагъ. Унагъоу сыкъызэрыхъухьагъэми, сызхэхьагъэхэми тыбзэкIэ тымыгущыIэу тинахьыжъхэм адагъэп. ХьакIэм узэрэпэгъокIыщт хабзэхэр зетхьаным пылъыгъэх. Тэри тиунагъокIэ тикIэлэцIыкIухэм бзэр аIутлъхьагъ. Арапыбзэм, адыгабзэм анэмыкIэу урысыбзэри зэдгъэшIагъ.— Адэ, мыщ илъ щыIэныгъэм сыдэущтэу шъухэгъозэжьыгъ? Сыд фэдэ къиныгъохэм шъуяутэкIыгъ, цIыфхэр сыдэущтэу къышъупэгъокIыгъэх?— УрысыбзэмкIэ къин тлъэгъугъэ — икIэрыкIэ шъыпкъэу бзэр зэдгъэшIэн фаеу хъугъэ. Анахь къиныгъэр грамматикэмрэ псынкIэу къызэпыбгъафэзэ угущыIэнымрэ. Сипшъашъэ еджапIэм зычIэхьэм, еджакIэ дызэзгъэшIэжьыгъ. ТипсэупIэ зэблэтхъуныр тэркIэ къызэрыкIуагъэп. Ау уахътэ тешIэ къэс нахь тызэрахэгъуазэрэр зэхэтшIагъ. Тисабыйхэм урысыбзэр къямыхьылъэкIэу «апхъотагъ». Анахьэу узэрыпсэущт IофшIэным икъэгъотын хьылъэу щыт. IэкIыбым дипломэу къыщытатыгъэхэр Урысыем щыпхырыкIхэрэп. Арэу щытми, тисэнэхьат тырэлажьэ. Непэ теубытагъэ хэлъэу къэтIон тлъэкIыщт мыщ щыщ шъыпкъэ тызэрэхъугъэр. Хьакъунае унэ щытшIыгъ, адыгэ чIыгур гупсэфыпIэ тфэхъугъ. Сэ зэрэслъытэрэмкIэ, гупсэфэу узщыпсэурэ чIыпIэр ары уиунэр. Непэ сиIахьылхэр бэу Адыгеим щэпсэух. Сянэ сиIэжьэп, сяти, сшырэ сшыпхъурэ яунагъохэри къыспэмычыжьэу мэпсэух. Урыси, ермэли, адыги тиныбджэгъухэм ахэт. Лъэпкъхэм азыфагу зэгурыIоныгъэ илъэу зэдэпсэунхэ фае.— Сыд фэдэ зэхъокIыныгъэха шъуищыIэныгъэ Адыгеим щыфэхъугъэр?— Хымэ чIыгум егъашIи щыщ ухъущтэп. Лъэпкъэу узщыщым удэпсэумэ нахьышIу. Тызщыпсэущтыгъэ хэгъэгум идунэееплъыкIэ фэшъхьаф. Тэ, адыгэхэм, тишэни, тихабзи фэдэ хъун дунаим тетэп.— Сыд фэдэ шхына шъуиунагъо щаупщэрыхьыщтыгъэр?— Адыгэ шхынхэм ащыщхэу щыпсыр, пIастэр, лылыбжьэр, чэтщыпсыр, хьалыжъор, щэламэр, къэб гъэжъагъэр, нэкулъыр тиIанэ текIыгъэп. Лъэпкъ шхыныгъом ишIыни тыфагъэсагъ. Адыгэ шхыным угуи ппси хэплъхьан зэрэфаем тыщагъэгъозагъ. ЗэшыпхъуитIурэ зы шырэ тэхъушъ тилъэпкъ гъомылапхъэ хьалэлэу тиIанэ тет.— УиIофшIэн нэмыкIэу угукIэ уигъатхъэу сыда узпылъыр?— Сэ сурэтшIыныр сикIас. Творчествэм цIыфыр къызэIуехы, ишIоигъоныгъэхэр, ыгу илъхэр къегъэнафэх. ЗыкIэхъопсырэм зэрэлъыкIорэм фэдэу, зэджэнджэшырэр, зыщыщынэрэр творчествэм нафэ къыфешIы. Ащ рэхьатныгъэ къысхелъхьэ, сиакъыл епсыхьэ, ямышIыкIэу сыгупшысэным сыфегъасэ. Архитектор пэпчъ сурэткIэ дунаир елъэгъу фэдэу къысшIошIы.— Шъуилъфыгъэхэм ягугъу къытфэшIба. Сыд фэдэ лъэныкъуа нахь зызфагъэзагъэр?— Тилъфыгъэхэр чIыгужъым щыбысым лIэужыкIэх, щыIэныгъэр аублэ къодый. Типшъашъэу Мариан я 35-рэ лицеир дышъэ медалькIэ къыухыгъ. Пшызэ къэралыгъо университетым архитекторэу щеджэнэу чIэхьащт. Янэрэ ятэрэ тилъэуж къызэрэхихыгъэм лъэшэу тигъэгушIуагъ. Архитектор сэнэхьатым джырэ уахътэм диштэу урылэжьэн плъэкIынэу сэгугъэ. Ащ нэмыкIэу, музыкальнэ еджапIэр фортепианэмкIэ «тфыкIэ» къыухыгъ. Али я 6-рэ классым ихьагъ, дэгъоу еджэ. Спортым фэщагъ. АгукIэ нахь ашIогъэшIэгъонэу зызфакъудыирэм ылъэныкъокIэ тадэлэжьэщт. ЩыIэныгъэм чIыпIэ тэрэз щаубытыным тыпылъыщт.— Архитекторым сыда непэ тикъалэ къыриIолIэщтыр?— Мы аужырэ илъэсипшIым Мыекъуапэ зызэрихъокIыгъ, зыгъэпсэфыпIэ къалэ хъугъэ. Архитектурэ пкъыгъо гъэшIэгъонхэр чIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащагъэпсыгъэх. Мыекъуапэ щыпсэухэрэм ыкIи ихьакIэхэм къэлэ гупчэр гуIэтыпIэ афэхъу.— Сыда насыпыгъэкIэ плъытэрэр?— Насыпыгъ мамыр щыIакIэ уиIэу упсэуныр, цIыфхэм уалъытэныр. УиIахьылхэр, угу пэблагъэхэр плъэгъунхэр. СынасыпышIу сыадыгэу, Адыгеим сызэрицIыфым фэшI. СикIас сыадыгэныр! Сисабыймэ янеущырэ мафэмкIэ сафэгумэкIырэп. ТичIыгу дышъэ тилъфыгъэхэр зэрэщытпIурэм сегъэгушIо. ЗамыпIытIэу, замыфызэу титарихъ чIыгужъ щышъхьэлъэщтых. Сыда ар зымыуасэр!ГущыIэужКъэралыгъор зыгъэбаирэр ащ ис цIыф лъэпкъыр, ахэм язэгурыIоныгъ. Анахьэу узыгъэгушIорэр фэшъхьаф хэгъэгушхохэм ащыпсэущтыгъэ тилъэпкъэгъухэу Адыгеим къэзгъэзэжьыгъэхэм Адыгеим илъ щыIакIэр къагурыIуагъэу ихабзи зэрагъэцакIэрэр, зэгурыIоныгъэ ахэлъэу экономикэм, тарихъым зэрэпылъхэр арых. Ахэм тикъэралыгъошхо ихэхъоныгъэ яIахьышIу хашIыхьэ. ЦIыф лъэпкъхэм яныдэлъфыбзэ, яхабзэ ухъумагъэ зыхъукIэ, къадэхъущтыри бэкIэ нахьыб. АщкIэ зыщыпсэухэрэ хэгъэгум бэ елъытыгъэр. Гукъау нахь мышIэми, Кавказ заом ыпкъ къикIэу адыгэхэр къэралыгъуабэхэм ащыпсэухэ хъугъэ. Ахэм ащыщхэм амал яIэ зэрэхъоу ячIыгужъ къагъэзэжьы, яхабзи, якультури зэрахьэ, яныдэлъфыбзэ ажэ фитхэу рэгущыIэх. Ар зымыуасэ щыIэп.Лъэпшъыкъо Фатим.