ИкIэсэ Iофым фэшъыпкъ

Хъулъфыгъэ пэпчъ ежь гухахъо зыхигъотэрэ Iоф горэ иIэн фае. Зыхэр шакIо макIох, адрэхэр автомобильхэм апылъых, ящэнэрэхэр спортым фэщагъэх — шъхьадж ежь нахь ыгу зыфакIорэр ищыIэныгъэ щыпхырещы.

Ащ фэдэ шIулъэгъу пцэжъыеешэным фыриI АР-м изаслуженнэ журналистэу Къудаикъо Алый. Пцэжъыяшэхэм я Урысые мафэу бэдзэогъум иятIонэрэ тхьаумафэ хагъэунэфыкIырэм ипэгъокIэу ащ гущыIэгъу тыфэхъугъ.

— Алый, тхьапша уныбжьы­гъэр апэрэ пцэжъыер къызыоубытым? Хэта пцэжъыеешакIэ озыгъэшIагъэр?

— КъызысшIэжьырэм пцэжъые сешэ. Сяти икIэсагъ, ары къысхэзылъхьагъэри. Гъэмафэр къызэрэсыгъэм тетэу тянэжъ дэжь Адэмые сыкIощтыгъ. Сшыхэр сигъусэхэу Тщикскэ псыубытыпIэм пцэ­жъые тыщешэщтыгъ. Ау ащ тыIусыщтыгъэ къодыеп, чэтэн гъэIагъэхэр дгъэуцущтыгъ, картофи дгъажъэщтыгъ, пцэ­жъые зыхэлъ хьантхъупси дгъажъо­щтыгъ. Джащ щегъэжьагъэу пцэжъыеешэныр сикIас.

— УицIыкIугъом къыще­гъэ­жьа­гъэу непэрэ мафэм къынэсэу пцэжъые уемышагъэу зы илъэс къыхэкIыгъа?

— Хьау, къыхэкIыгъэп. Джы къызнэсыгъэми гъэтхэпэ мазэр къызэрихьа­гъэм лъыпытэу шэмбэт къэс пцэжъыяшэ сэкIо. Мыгъэ гъогогъу 12-рэ сыщыIагъ. ШэкIогъу мазэр къэсыфэкIэ сиавтомобиль пцэкъэнтфхэр дэсхыжьхэрэп. Мыгъи джащ фэд. Апэ карасыр къэкIуагъ, джыдэдэм карпыр.

— Пцэжъые ущешэнэу нэмыкI шъолъыр чыжьэхэми окIуа?

— Адыгеимрэ Краснодар краимрэ арыт псыуцупIэхэр сэ сфекъух. Пцэ­жъые лъэпкъэу ахэм ахэсхэр зэкIэ къэсыубытыгъэх. Тхыкъэц, жерек, шъошъабэ, судак, амур фыжьыр ыкIи шIуцIэр, линь, бэ джыри зигугъу къэсшIышъущтыр. Темыр — тыгъэкъохьэпIэ Кавказым пцэ­жъыеу щыIэхэм зэкIэми ацIэ къесIошъущт.

— Сыдэущтэу пцэжъыер нэпкъым къешъущалIэра? Сыд фэдэ Iусыр ара къэубытыгъошIу озыгъэшIырэр?

— Пцэжъыеешэныр етымыгъажьэзэ Iус зэхэлъ, джыдэдэм тучанмэ ачIэб­гъотэщт, псым хэтэтакъо. Такъикъ 20 — 30-м тежэ. ЕтIанэ пцэкъэнтфхэр хэтэлъхьэх. Гъатхэм хьамлыур пэтэлъхьэ, гъэмафэрэ пцэжъыехэр натрыфым нахь къекIух.

— Непэ пцэжъыеешэным те­гъэпсыхьэгъэ Iэмэ-псымакIэхэр щыIэ хъугъэх. Ахэр огъэфедэха?

— ТызэцIыкIум тIыгъыгъэ пцэкъэнтф­хэм ялъытыгъэмэ, джы къежьагъэхэр нахь дэгъух, пытэх. Джыдэдэм щыIэх пцэжъыер къызыпыхьэкIэ макъэ къы­гъэIоу е ежь лескэу пылъым епхыгъэ пкъыгъор бгъэчэрэгъузэ къыхэпхэу, сэ ащ фэдэхэр згъэфедэхэрэп. Нахь гухахъо хэсэгъуатэ сызэресэгъэ шIыкIэу, къэс­къудыизэ, пцэжъыем ихьылъагъэ зэхасшIэзэ ар къыхэсыдзымэ, — еIо Алый.

— ЗэкIэми анахь пцэжъые инэу къэубытыгъагъэр сыд фэдагъ, тхьапша ихьылъэгъагъэр?

— Амур фыжьыр ары. Килограмм 12,5-рэ ащ къыщэчыщтыгъ.

Къудаикъо Алый пцэжъыеешэныр ежь икIэсэ къодыеп, ар шIу зылъэгъухэрэр зэхиугъоенхэри ишэн, зэнэкъокъухэри зэхещэх. Пцэжъыяшэхэм ячемпионат гъогогъу 12-рэ Адыгеим ащ щишIыгъ. Мыгъи, шышъхьэIу мазэм, зэхищэнэу зегъэхьазыры.

— Аужырэ илъэсхэм зэнэкъокъур зэхатщэ зэхъум, нэбгыри 100-м ехъум къагъэпсыгъэ командэ 55-рэ хэлэжьэнэу къекIолIэгъагъ. Ахэм яунагъохэр ягъусагъэх. ЗэрэхъурэмкIэ, чемпионатым нэбгырэ 400 — 500 фэдиз къеугъои хабзэ. Джаущтэу зэнэкъокъу къодыеп, мэфэкI Iофтхьабзэу ар мэхъу.

— ЗэрэхъурэмкIэ, пцэжъыяшэу тиIэр макIэп. Ахэм ахэтха ныбжьыкIэхэр?

— Сыгу къео, ау ныбжьыкIэхэм пцэжъыеешэныр ашIогъэшIэгъонэп. Мары сэри кIалэхэр сиIэба, ау къыздакIохэрэп, агу рихьырэп. Дунэе хъытыумрэ компьютерымрэ къыпфыкIэрыщыхэрэп. Сабыйхэр зигъусэхэр мэкIэдэд.

— Пцэжъыяшэ узыкIокIэ тхьапша къыхэбдзырэр?

— Пцэжъые къэуубытыныр о уисэнаущыгъэ къодыеп зэпхыгъэр. Ом изытети, Iусэу бгъэфедэрэми, пцэжъыем зызэришIырэми мэхьанэ яI. Мары аужырэ дэкIыгъом нэбгырищэу тызэ­гъусагъ. Зэхэтэу килограмм 50 фэдиз къэтыубытыгъ. А мафэр тимэфагъ.

— Ащ фэдиз пцэжъыем сыда епшIэрэр?

— Тызэгъусэхэм зэфэтэгощыжьы, унэм пцэжъыи 3 — 4 нахьыбэ схьыжьы­рэп, адрэхэр сэгощых. Сигупсэхэр, синыбджэгъухэр хэзгъэфэн фаеу сэлъы­тэ ыкIи сырэгушхо сэ сIэшъхьитIукIэ къэсыубытыгъэ пцэжъыер заIузгъафэкIэ.

Алый илъэс 50-м ехъугъ пцэжъые зешэрэр. Гупшысэ куушхо горэ мы Iофым хилъхьэрэп. ИкIас, гухэхъошхо зыхигъотэрэ ежь идунай.

Цэй Замир.