Адыгеир къызэIузыхырэ блогерхэр

Проектэу «QR-Тур: Адыгеир къызэIух» зыфиIорэм хэлэжьэрэ блогер ныбжьыкIэхэр къушъхьэм зекIо щыIагъэх. Хьаджыкъо иисп унэхэм, псыхъоу Фарзэ икъежьапIэ адэжь щылэжьагъэх.ЗекIозещэ IэпэIасэу, АР-м зекIонымкIэ изаслуженнэ IофышIэу Хьаткъо Алый купыр зэрищагъ. Ахэр къушъхьэм зэрэщылажьэхэрэм «Адыгэ макъэр» алъыплъагъ, проектым икIэщакIоу, лъэпкъ культурэмкIэ Гупчэм испециалистэу Хьабый Пщымафэ тыригъэблэгъагъ.

Проектым къыдилъытэрэ IофшIэнхэр игъэкIотыгъэу агъэцакIэх. Шъолъырым икультурнэ кIэн къэухъумэгъэным ар фытегъэпсыхьагъ. Адыгэ Республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ, тарихъ культурнэ кIэным икъэухъумэнкIэ фондэу «КIэныр» ыкIи АР-м культурэмкIэ и Министерствэ зэгъусэхэу проектыр агъэ­цакIэ.

Адыгеим ианахь лъэгъупхъэ чIыпIэхэм Пщымафэ блогер ныбжьыкIэхэр къащырещэкIых. А чIыпIэхэм видеохэр блогерхэм атырахы, ахэр социальнэ хъытыум къырагъахьэ.

— Адыгеим ичIыпIэ дахэхэу Мэздахэ, Гъозэрыплъэ, Хьаджыкъо тIуакIэр, Дахъо, ХъымыщкIэй, Унэкъэжъ, Лэгъо-Нэкъэ бгытешъом ичыжьэплъапIэ, Кавказ биосфернэ заповедникыр, Мышъэкъо къушъхьэ тIуакIэхэр, Рыфабгъо ипсыкъефэххэр ыкIи нэмыкIхэр ныбжьыкIэхэм ятэгъэ­лъэгъу. Непэ типрограммэ зекIо чIыпIитIу хэхьащт: Хьаджыкъо дэт исп унэхэр ыкIи псыхъоу Фарзэ икъежьапIэ. Адыгеим изекIозещэ, гъуазэ анахь дэгъоу Хьаткъо Алый чIыпIэмэ къэбар шъыпкъэу апы­лъыр къытфиIотэщт. Блогер ныбжьыкIэхэр сыд фэдэ пкъыгъо, саугъэт е чIыпIэ къытегущыIэщтхэми, научнэ IэубытыпIэр, къэбар шъыпкъэр лъапсэу зэрэщытын фаер агурызгъэIуагъ. Къушъхьэлъэ Адыгеим ичIыопс идэхагъэ дунаим щызэ­-лъя­д­­гъэшIэщт, — къеIуатэ Пщымафэ.

Мыекъуапэ тыдэкIи, сыхьатрэ ныкъо­рэкIэ нэмыкI дунай хьалэмэт тыхэфагъ. Щынэгъончъэным ишапхъэхэр проектым икIэщакIо ныбжьыкIэхэм къафиIотагъ. Апэрэ чIыпIэм тызынэсым, блогер ныбжьыкIэхэм Iалъмэкъхэр акIыб илъхэу, зэуж итхэу лъагъом техьагъэх. Тэри ахэм ауж зыкъитымыгъанэу Хьаджыкъо щыIэ исп унэхэм апэблэгъэ лъэсгъогум тырыкIуагъ.Хьаджыкъо исп унэхэр IошъхьэчIэгъ тхьэлъэIупIэхэу зэрэщытхэр Хьаткъо Алый къыIотагъ.

— Адыгеим ит исп унэхэр мэхьанэшхо зиIэ саугъэтхэм ащыщых, ахэр къы­зэтегъэнэжьыгъэнхэмкIэ Iофыгъуабэ дгъэцэкIэн фае. АдыгэхэмкIэ нарт эпосым, лъэпкъ культурэм ыкIи шэн-хабзэхэм пытэу ахэр япхыгъэх. Непэ исп унэхэр зэрэзэхэтакъохэрэм лъэшэу тегъэгумэкIы, ар дунэе Iофыгъоу щыт. А къэнэгъэ макIэр къыткIэхъухьэхэрэм анэсыжьын, якъэбар тэрэз ашIэн фае. Проектым изэхэщакIохэм IофшIэнышхо рагъэкIокIы, — къеIуатэ зекIозещэм.

— Адыгэмэ ячIыналъэ исп унэу итыр зэрэбэм пае ар лъэпкъым инэшанэу пIон плъэкIыщт. ШIэныгъэлэжьмэ къызэраушыхьатырэмкIэ, исп унэхэр узчIэсын унагъэхэп, ахэр инахьыбэм дунаим ехыжьырэ цIыф хэхыгъэхэр чIалъхьанхэу ашIыщтыгъэх. Сэ сшъхьэкIэ ахэр зэзгъэ­лъэгъу сшIоигъуагъ, джы сэ симызакъоу, видеотехыгъэхэр социальнэ нэкIубгъом къыскIэтхагъэхэм щязгъэлъэгъущт, — къеIуатэ проектым хэлэжьэрэ ХьакIэмыз Сулиет.

— Мы проектымкIэ пшъэрылъэу зыфэдгъэуцугъэр Адыгеим ичIыпIэ 40-м ехъумэ якъэбар видеотехыгъэкIэ къэтIотэнэу ары. Къушъхьэлъэ Адыгеим ичIыпIэхэм афэгъэхьыгъэ къэбар тэрэз­хэр цIыфмэ ядгъэшIэныр проектым ипшъэрылъ шъхьаI. Адыгеим итарихъ, икультурэ, ичIыопс нэIуасэ цIыфхэр афэтшIыщт. Научнэ IэубытыпIэхэр тиIэу къэбар видеоматериалхэр тэгъэхьазырых. Ащ дакIоу тыкъэзыуцухьэрэ чIыопсыр къэухъумэгъэным фэшI IофшIэнхэр ретэгъэкIокIы. ШъышъхьэIум нэс джыри тылэжьэщт, дгъэнэфэгъэ чIыпIэхэм блогер ныбжьыкIэ 21-м Iоф ащашIэщт. Къы­зэрашIошIэу чIыпIацIэхэр зэрадзэкIынэу, зэблахъунхэу щытэп. Ащ шэпхъэ гъэнэфагъэхэр пылъых. ГущыIэм пае, «Пшъэ­шъэ мыжъом» ыцIэ пчъагъэу зэтыраIукIы. Адыгеим ит чIыпIацIэхэр, ахэм тарихъэу апылъыр къэдгъэгъунэн фаеу сэлъытэ, — еIо Пщымафэ.

Блогер купым Хьаджыкъо техынхэр зыщеухым, псыхъоу Фарзэ икъежьапIэ тыкIуагъ.Фарзэ анахь зэлъашIэрэмэ ащыщ псыхъошху. Дахъо дэжь щыт станицэу Победэм пэмычыжьэу Кавказ къушъхьэтхым къыщежьэ, гъочIэгъым псынэкIэчъ цIыкIоу къыкIэчъы. Псыхъом километри 197-м ехъу икIыхьагъ, псыкъочъыбэ лъэкъуабэ къыхэлъэдэжьы. Адыгеим ит Мыекъопэ, Джэджэ, Кощхьэблэ ыкIи Шэуджэн районхэм къапхырэкIышъ, псыхъоу Лабэ хэлъэдэжьы. Фарзэ псы чъэр, псы къаргъу, пшэхъо Iупэ дахэ пэIулъ. Псыхъом ыцIэ имэхьанэ «ПсынкIэу зегъазэ» зыфэпIощтыр ары. Ау ар теубытэгъэ дэдэу щытэп.

— Адыгэхэм къушъхьэхэр лъэшэу агъэлъапIэх, ахэр яунэх ыкIи яошъогу, яухъумакIох ыкIи ящынагъох. ЧIыгумрэ уашъомрэ цIыфыр языпхырэр къушъхьэ­хэр арэу алъытэ адыгэхэм. Къушъхьэхэр — егъэшIэрэ онджэкъых. Ахэм егъашIэм ащыгъупшэщтэп къумалыгъэр. Къушъхьэм сыд фэдэрэ мыжъуи чIыпIэ гъэнэфагъэрэ мурад хэхыгъэрэ щыряI. Джы непэ тыз­дэкIощт чIыпIэр Мыекъопэ районым ит станицэу Победэм икъыблэ лъэныкъокIэ гъэзагъэу километри 7 — 8-кIэ Фарзэ икъе­жьапIэ щыI. Лъагъом тытетэу гъогу чыжьэ къэткIущт. НыбжьыкIэмэ къэбар гъэшIэгъоныбэ къафэсIотэщт, — еIо Хьаткъо Алый.

— Мэзхэр, псыхъохэр, къушъхьэхэр тишъолъыр зэрыгушхорэ чIыопс тамы­гъэх. Лъэгъупхъэ чIыпIэу иIэхэр цIыфхэм ядгъэшIэнхэ фае. Фарзэ икъежьапIэ зэрэчIыпIэ дахэр, ащ тарихъэу пылъыр ядгъашIэмэ, зекIохэр бэу екIолIэщтых, — къыIуагъ проектым хэлэжьэрэ Пшызэ Мурадин.ЗэхэщакIом къызэриIотагъэмкIэ, зэ­нэкъокъоу «Лучший дизайн макета» зыфиIорэм дэлажьэх. ОсэшI купым зэнэкъокъум изэфэхьысыжьхэр бэдзэогъум ыкIэм ышIыщтых. Проектым хэлажьэхэрэм явидеороликхэр социальнэ хъытыухэм къарагъэхьащт. Ащ ыуж шIухьафтын папкIэу чIыпIэ дахэхэр зытешIыхьэгъэ пкъыгъохэр къыдагъэкIыщтых, ахэм чIыпIэхэм яхьылIагъэу къэзыIотэрэ QR-кодхэр атетыщтых. Iофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу зекIохэр шэкIогъум нэс джыри зэхащэщтых.

Лъэпшъыкъо Фатим.