ЛIыхъужъныгъэм изехьакIу

УФ-м и УIэшыгъэ КIуачIэхэм яветеранэу, Къыблэ дзэ шъолъырым и ГъэIорышIапIэ иинспекторэу, генерал-майорэу Александр Дорофеевым ыныбжь илъэс 80 зэрэхъугъэр бэдзэогъум и 4-м хигъэунэфыкIыгъ. Дзэ ыкIи къэралыгъо къулыкъухэм зищыIэныгъэ афэзыгъэшъошэгъэ нахьыжъым «Адыгэ макъэм» иупчIэхэм джэуапхэр къаритыжьыгъ.

Александр Дорофеевыр — лъытэныгъэ зыфашIырэ дзэ­къулыкъушI, республикэм игъэ­псын чанэу хэлэжьэгъэ политик, общественнэ IофышI.

АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зимэфэкI хэзыгъэунэ­фыкIыгъэ нахьыжъым фэгу­шIуагъ, къэралыгъом фэшъыпкъэу къулыкъу зэрихьырэр, пшъэ­дэкIыжь инэу телъыр лIы­гъэ хэлъэу зэригъэцакIэрэр къы­хигъэщыгъ.

— Александр Анатолий ­ыкъом ищыIэныгъэ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием щыIэхэу, Iашэр аIыгъэу хэгъэгур къэзыухъу­мэхэрэмкIэ, ныбжьыкIэхэмкIэ щы­сэтехыпI. Генерал-майорэу Дорофеевым фэдэхэр цыхьэшIэгъухэу акIыб зэрэдэтхэр ти­дзэкIолIхэм ашIэ, — хигъэу­нэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.

Александр Дорофеевым ищы­Iэныгъэ гъогу иублапIэ хьалэмэтыгъ. Кенигсберг КалининградкIэ затхыжьыгъэ мафэм, жъоны­гъуакIэм и 4-м, 1946-рэ илъэсым, Калининградскэ хэкум ар къыщыхъугъ. ШIэныгъэ зэфэ­шъхьафхэм афэщагъэу щытыгъ нахь мышIэми, Бакинскэ апшъэ­рэ дзэ училищым чIэхьагъ ыкIи 1968-рэ илъэсым ар къыухыгъ. Ятэу ащ щезыгъаджэщтыгъэхэм илIыхъужъныгъэ кIэрыплъызэ, псыхьагъэ хъугъэ, ищыIэныгъэ дзэ къулыкъум фигъэшъошагъ. А. Дорофеевым дзэ къулыкъур Германием щыригъэжьэгъагъ, къулыкъумкIэ псынкIэу лъы­кIуатэщтыгъ. 1980-рэ илъэсым Берлинскэ гвардейскэ бригадэм икомандирэу, советскэ дзэхэм ягарнизонэу Берлин дэтыгъэм ипащэу агъэнэфэгъагъ.

— УФ-м и Конституцие ия 59-рэ статья къыщеIо УФ-м ицIыф пэпчъ икъэралыгъо къыухъумэныр ипшъэрылъэу, ипшъэ­дэкIыжь шъхьаIэу зэрэщытыр. Ар дзэкъулыкъушIэхэм ямыза­къоу, врачхэм, кIэлэегъаджэхэм, сэнэхьат зэфэшъхьафхэм арылажьэхэрэм япшъэрылъ. Укъыз­щыхъугъэ къэралыгъор шIу плъэ­гъун, пшъэдэкIыжьыр зэхапшIэзэ, уищыIэныгъэ шэпхъэ зафэхэмкIэ зэтебгъэуцон фае. КъэзгъэшIэгъэ илъэс 80-м щыщэу илъэс 20-рэ седжагъ, шIэныгъэ икъу ныбжьыкIэхэм яIэн фае. ЕтIани къыхэзгъэщымэ сшIоигъу, уищыIэныгъэ къэралыгъом ихахъо фэбгъэ­шъо­шэ­ным, ищыкIагъэмэ, уищы­Iэныгъэ фэптыным уфэхьазырын фае, — хегъэунэфыкIы Александр Дорофеевым.

Илъэс 40-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, ар Адыгеим къагъэкIуагъ. А уахътэм Кутузовым ыкIи Жъогъо Плъыжьым яорденхэр зыфагъэшъошэгъэ я 9-рэ Краснодарскэ Краснознаменнэ дивизием ар икомандирыгъ. 1991-1999-рэ илъэсхэм Темыр Кавказ дзэ шъолъырым идзэхэм япащэ игуадзэу къулыкъу ыхьыгъ. 1985-рэ илъэсым щыублагъэу 2001-рэ илъэсым нэс Краснодар краим ыкIи Адыгэ хэкум янароднэ депутатхэм ясоветхэм, АР-м и Апшъэрэ Совет ыкIи и Къэралыгъо Советым — Хасэм ядепутатыгъ. 1993 — 1996-рэ илъэс­хэм АР-м и Парламент дзэкъулыкъушIэхэм, сэкъатныгъэ зиIэхэм, заом ыкIи IофшIэным яветеранхэм яIофхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Iоф ышIагъ.

— Шъыпкъэ, дзэ къулыкъур, къэралыгъо ыкIи общественнэ IофшIэныр — лъэныкъо зэфэшъхьафхэм сащылэжьагъ. Апэ­рэр анахь шъхьэIагъ, ар пшъэ­рылъэу зыфэзгъэуцужьыгъагъ. Нэужым депутат IофшIэныр Краснодар краими Адыгеими ащызгъэцэкIагъ. ЧIыпIэ къинхэм бэрэ тарихьылIагъ. Общественнэ IофшIэным анахь шъхьаIэу щыгъэцэкIагъэ хъугъэр илъэс 35-рэ зыныбжь республикэм игъэпсын тызэрэхэлэжьагъэр ары. Ащ сиIахь зэрэхэлъым сырэгушхо. Джащ фэдэу Урысыем и УIэшыгъэ КIуачIэхэм яобщественнэ организацие республикэм щызэхэщэгъэным сыхэлэжьагъ, организацием иапэрэ пащэу Iоф сшIагъэ. Непи ныбжьыкIэхэм игъэкIотыгъэу тадэлажьэ, къэралыгъом итарихъ, икультурэ ашIэным, шIэ­жьыр агъэлъэпIэным, нахьыжъхэм ядэIунхэм фэтэпIух. Гущы­Iэм пае, сятэ — кIэлэегъэ­джагъ, заом хэлэжьагъ, бэ ащ къысхилъхьагъэр, — къыIуагъ генерал-майорым.

1995-рэ илъэсым Чэчэн заом гъэры щашIыгъэ дзэкIолIхэм, уIагъэхэм, хэкIодагъэхэм якъы­хэгъэщыжьын ишIогъэшхо къыгъакIозэ хэлэжьагъ. Ащ пае ЛIы­хъужъныгъэм иорден Александр Дорофеевым къыфагъэшъошагъ.

1998-рэ илъэсым УФ-м и Пре­зидент дэжь щызэхэщэгъэ къэралыгъо къулыкъушIэным-кIэ академием юриспруденциемкIэ икъутамэ къыухыгъ, АР-м изаслуженнэ юрист.Урысые общественнэ организациеу «Боевое братство» зыцIэм ишъолъыр къутамэ игъэ­IорышIэкIо куп хэт, «Генеральное братство» зыфиIорэ зэхахьэм ипащ. 2012-рэ илъэсым щыублагъэу Къыблэ дзэ шъо­лъырым и ГъэIорышIапIэ иинспектор. Къэралыгъор шIу алъэ­гъоу ныбжьыкIэхэр пIугъэн-хэм Александр Дорофеевым мэхьанэшхо реты. «Фронтовики» зыфиIорэ порталым дзэпэщэ цIэрыIохэм, хэбзэ къулы­къушIэхэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр къырегъахьэх.

— Анахь шъхьаIэу слъытэрэр Мыекъопэ гарнизоным дэт частьхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр, дзэкIолIхэм шIэныгъэу тиIэр алъыдгъэIэсыныр ары. А лъэныкъомкIэ сигуапэу си­шIуагъэ къэсэгъакIо, Хэгъэгум иухъумакIохэм яфонд сыдэлажьэ, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием щыIэхэм, ахэм яуна­гъохэм IэпыIэгъу ящыкIагъэмэ, садэIэпыIэ. ХэкIодагъэхэм яунагъохэми тынаIэ атет. АР-м и ЛIышъхьэ дедгъаштэзэ, шIушIэ IэпыIэгъур арыми, нэмыкI щыкIагъэхэр яIэми, лъэныкъо зэ­фэшъхьафхэмкIэ хэт къытэо­лIагъэми, тишIуагъэ етэгъэкIы, — хигъэунэфыкIыгъ Дорофе­евым.

Хэгъэгум иухъумакIохэм яшIэжь мыкIодынымкIэ генерал-майорэу Александр Дорофеевым зэшIуихырэ Iофтхьа­бзэхэм апае 2025-рэ илъэсым бгъэхалъхьэ къыфагъэшъошагъ. Ежь къызэриIорэмкIэ, а зэ­пстэур ыукIочIыным пае зишIогъэшхо къэкIуагъэр иунагъу. Ишъхьэгъусэу Валентинэрэ ежьыррэ илъэс 56-рэ къызэ­дагъэшIагъ, къуитIу зэдапIугъ, ахэм къатекIыгъэ къорэлъфхэр ягушIуагъох.

— Гарнизони 10, псэупIэ 15 зэблэтхъугъ, фильмэу «Москва слезам не верит» къызэрэща­Iуагъэу, «генеральшэ» ухъуным пае ыпэрапшIэу лейтенантым удэкIон фае. Къэгъагъэхэр ыгъэ­тIысхьанхэу игъо имыфэзэ, унэр, чIыпIэр зэблэтхъун фаеу бэрэ къыхэкIыщтыгъ. Ащ кIа­лэ­хэри дэтпIужьыгъэх, ежьыр ары нахь афэгъэзагъэу хъущтыгъэр. Къиныбэ къыздилъэгъугъ. Ау унагъор къызэрэскъотыр сы­дигъуи сшIэщтыгъ. СигъэшIэ ­гъогу сыфызэплъэкIыжьмэ, сы­дэу хъугъэми а лъагъом сызэ­рэ­рыкIощтгъагъэр къызгурэIо, дзэ­къу­лыкъушIэ сыхъунэу сы­фэягъ, сыз­фэягъэр къыздэ-­хъугъ, щыIэныгъэм сыфэраз, — къызэфихьысыжьыгъ Дорофеевым.

БлэкIыгъэ шэмбэтым Калининградскэ хэкур загъэпсыгъэр илъэс 80 зэрэхъугъэр хигъэунэфыкIыгъ. Ащ игубернаторэу Алексей Беспрозванных Александр Дорофеевым ежь ышъхьэ­кIэ ыкIи ар къызщыхъугъэ хэкум имэфэкIкIэ онлайн шIыкIэм те­тэу къыфэгушIуагъ. Губернаторым иIэпыIэгъоу Анастасия Боголюбовар Адыгеим къэ­кIуагъ, хэку гъэпсыгъакIэм апэу къыщыхъугъэ цIыфыр ащымыгъупшэу, Калининград имэфэкI тефэу агъэнэфэгъэ бгъэхалъхьэу Александр Дорофеевым къыфагъэшъошагъэр къыритыжьыгъ.

А. Дорофеевым Адыгэ Рес­публикэм итын шъхьаIэу «Адыге­им и Щытхъузехь» зыфиIорэр фагъэшъошагъ.

Тэу Замир.