IофшIэнхэр зэпыухэрэп

Адыгеим и ЛIышъхьэу, партиеу «Единэ Россием» ишъолъыр къутамэ и Секретарэу КъумпIыл Мурат зыгъэпсэфыпIэ шъолъырэу «Мэздахэм» ыкIи Мыекъуапэ дэт Свято-Успенскэ чылысым къыпэIулъ чIыпIэм ащыIагъ, ахэм язэтегъэпсыхьан зэрэкIорэм зыщигъэгъозагъ. Ащ игъусагъэх АР-м иминистрэхэм я Кабинет и Тхьаматэу КIэрэщэ Анзаур, псэолъэшIынымкIэ Министерствэм ипащэ иапэрэ гуадзэу Лафышъэ Рэмэзан, Мыекъуапэ имэрэу Геннадий Митрофановыр, къалэм иархитектор шъхьаIэу Ацумыжъ Мадинэ, подряднэ организацием илIыкIохэр.

Шъугу къэтэгъэкIыжьы: Нэгыежъ Iуа­шъхьэ дэжь щыIэ шъолъырэу «Мэздахэ» къэлэ Iэрыфэгъу щыIакIэм фытегъэ­псыхьэгъэ проект анахь дэгъухэмкIэ Урысыем щыкIогъэ зэнэкъокъум зэрэхэфагъэм къыдыхэлъытагъэу зэтырагъэ­псыхьэ. IофшIэнхэр 2024-рэ илъэсым рагъэжьагъэх. Апэрэ чэзыум сомэ миллиони 163,5-рэ ащ пэIуагъэхьагъ. ТапэкIэ зэтырагъэпсыхьажьыгъэгъэ дэ­кIояпIэм дэжь чIэхьапIэхэр щашIыгъэх. КIэлэцIыкIу, спорт, зыплъыхьэпIэ пчэгу­хэр зэтырагъэпсыхьагъэх, лъэсрыкIо гъогухэр ыкIи кушъхьэфачъэхэм апае гъогухэр ашIыгъэх. ЯтIонэрэ чэзыум тегъэпсыхьагъэу IофшIэнхэр лъагъэкIотагъэх, ахэм сомэ миллиони 138,4-рэ къафыхагъэкIыгъ. Архитектурэ пкъыгъо цIыкIухэр, тIысыпIэхэр, хэкIитэкъуапIэ­хэр, къэзыгъэнэфыщт пкъыгъохэр, видео ыкIи аудиосистемэхэр агъэуцугъэх.

Илъэсэу икIыгъэм республикэм тхы­лъэу аIэкIигъэхьагъэм елъытыгъэу партиеу «Единэ Россием» IэпыIэгъу къыритыгъ, къэлэ Iэрыфэгъу щыIакIэм игъэпсынкIэ проект анахь дэгъухэм якъыхэхын тегъэпсыхьэгъэ я X-рэ урысые зэнэкъокъум зичэзыу текIоныгъэр ащ къыдихыгъ. Проектэу 2026 — 2027-рэ илъэсхэм агъэцэкIэщтым сомэ миллиони 120-рэ пэIухьащт, федеральнэ бюджетым къикIыщтыр миллиони 107-рэ. ЗекIоным зегъэушъомбгъугъэнымкIэ къалэм щызэшIуахыщт Iофтхьабзэхэм къадыхэлъытагъэу архитектурнэ пкъыгъо цIыкIухэр къызIэкIагъэхьанхэм пае джыри мылъкутедзэ къафыхагъэкIыщт.

Ахъщэр зыпэIуагъэхьащтыр лъэсрыкIохэм ыкIи кушъхьэфачъэхэм апае гъогухэм япхыгъэ IофшIэнхэр лъыгъэкIо­тэгъэнхэр, урамхэр къэгъэнэфыгъэнхэр, архитектурнэ пкъыгъо цIыкIухэр гъэуцу­гъэнхэр ары. А I-рэ ыкIи я II-рэ чэзыу­хэм къазэрадыхалъытэщтыгъэм тетэу зэтырагъэпсыхьэгъэ чIыпIэхэр къыхиубы­тэхэу ящэнэрэ чэзыум зыгъэ­псэфыпIэ пчэгу зыкI агъэпсыщт. Анахьэу ар зыфытегъэпсыхьэгъэщтыр Iофыгъо гъэнэфагъэхэмкIэ шIэныгъэхэр зэрагъэ­гъо­тынхэр къыдэзылъытэрэ IофшIэнхэр ары.

Мэздахэ нартхэм яаллее къитэджэщт, шъхьэихыгъэ музей фэдэу ар щытыщт, Адыгеим иижъырэ тарихърэ икультурэрэ, лъэпкъым илIыхъужъ эпос ар афэгъэ­хьыгъэщт. ЧIыпIэм изэтегъэпсыхьан къы­хагъэлэжьагъэх шIэныгъэлэжьхэр, краеведхэр. ПстэумкIи джэрзым хэшIыкIыгъэ нарти 9-мэ яскульптурэхэр агъэуцущтых. ЗекIонымкIэ къалэм изэтегъэпсыхьан къызэрэдилъытэрэм тетэу а гухэлъхэм ахъщэ тедзэ къафыха­гъэкIыщт. Нарт эпосым илIыхъужъхэм яскульптурэхэм яэскизхэр зышIыгъэр Адыгеим, Къэрэщэе-Щэрджэс Респуб­ликэм язаслуженнэ сурэтышIэу, Урысыем культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Бырсыр Абдулахь. Ахэм Iоф адэзышIэщтхэри гъэчъын Iофтхьабзэхэм афежьагъэх. Ацумыжъ Мадинэ къызэриIуагъэм­кIэ, аллеем Iофэу дашIэщтым мэхьэнэ гъэнэфагъэ иI. Нартхэм яскульптурэхэм ягъусэщтых а лIыхъужъхэм афэгъэхьыгъэ таурыхъхэм япхыгъэ псэуалъэхэр. Ахэм анэмыкIэу лъэсрыкIо гъогукIэхэр, кушъхьэфачъэхэм апае гъогухэр зэтырагъэпсыхьащтых, тIысыпIэхэр, къэзыгъэ­нэфыщт пкъыгъохэр атырагъэуцощтых. Тарихъ-культурнэ мэхьанэ зиIэ шъолъы­рым игупчэ исп унэ рагъэуцощт, архео­логхэмрэ музейхэм яIофышIэхэмрэ ащ игъэуцункIэ амалэу щыIэхэм атегущыIэх.

Пчэгур зэрищыкIагъэм тетэу зэтегъэ­псыхьэгъэным мэхьэнэ гъэнэфагъэ иI. ТапэкIэ КъумпIыл Мурат игъоу зэрилъэ­гъугъагъэм тетэу Мэздахэ гъэмэфэ лъэ­хъаным зэIухыгъэ къэгъэлъэгъонхэр, цIыфхэр жъугъэу зыхэлэжьэхэрэ культурнэ Iофтхьабзэхэр щызэхащэщтыгъэх. ДэкIояпIэу зыплъыхьэпIэ чIыпIэм уезыщалIэрэм цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм языкIыныгъэ-зэдегъэштэныгъэ къизыIотыкIырэ барельефи 10 щагъэуцугъ, республикэмкIэ ащи мэхьанэшхо иI.

«ЗыгъэпсэфыпIэ шъолъырэу «Мэз­дахэ» республикэм щыпсэухэрэм ямыза­къоу, зекIо къакIохэрэми анахь лъэшэу анаIэ зытырадзэхэрэм ащыщ хъугъэ. Республикэм къихьэхэрэр нахьыбэ хъун­хэмкIэ, Адыгеим икультурнэ щыIакIэ нэIуасэ фэшIыгъэнхэмкIэ IофшIэнэу зэ­шIохыгъэ хъухэрэм джыри нахь зарагъэушъомбгъун фае. ЗагъэпсэфынымкIэ Iэрыфэгъу чIыпIэу ар зэрэщытыщтым имызакъоу республикэм итарихъ баирэ ихэбзэ-зэхэтыкIэхэмрэ хьакIэхэр нахь ащыгъуазэ хъунхэм тэркIэ мэхьанэшхо иI. «Мэздахэ» чIыопсым, зекIонымкIэ инфраструктурэм зэрадиштэрэм имызакъоу, Адыгеир нэмыкIхэм къахэзыгъэ­щырэ чIыпIэу зэрэщытри алъыдгъэIэсын фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

Республикэм и ЛIышъхьэ пшъэрылъ афишIыгъ зэтегъэпсыхьан IофшIэнхэр нахь агъэпсынкIэнхэу, санитарнэ шапхъэхэм къапкъырыкIыхэзэ ищыкIэгъэ псэуалъэхэр къыдалъытэнхэм, щынэ­гъончъэным иамалхэр, чIыопсым изытет къызэщыкъомэ, къызфагъэфедэн алъэ­кIыщт гъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм яшIын анаIэ тырагъэтынэу.

«ЧIыпIэ дахэ хъун фае»

Джащ фэдэу лъэпкъ проектэу «ЩыIэныгъэм пае инфраструктурэр» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъэ федеральнэ проектэу «Къэлэ щыIэкIэ Iэрыфэгъур» зыфиIорэм диштэу общественнэ чIыпIэхэу апэрэ чэзыоу зэтегъэпсыхьэгъэн фаехэм ягъэнэфэнкIэ Урысые онлайн-мэкъэтынэу щыIагъэм Мыекъуапэ дэсхэм чылысым къыпэIулъ скверыр къызэрэщыхахыгъэр шъугу къэтэгъэкIыжьы. Мы чIыпIэм газонхэр щагъэкIэжьынхэу, лъэсгъогухэр щызэтырагъэпсыхьанэу, джырэ шапхъэхэм адиштэрэ остыгъэхэр, архитектурэ псэолъэ цIыкIухэр, видеокамерэхэр щагъэуцунэу рахъухьэ. Пстэ­умкIи плиткэ квадрат метрэ мин 12-кIэ ар апкIэн, газон квадрат метрэ мин 26-рэ щызэтырагъэпсыхьан ямурад. Ащ пае сомэ миллиони 187-рэ къыхагъэ­кIыгъ.

АР-м и ЛIышъхьэ зэтырагъэпсыхьэрэ чIыпIэр къыплъыхьагъ, ащ къыпэгъунэгъоу чылыс зэрэщашIырэр къыдалъытэзэ, зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэм игъэпсынкIэ тапэкIэ пшъэрылъэу афашIыгъагъэхэр зэрагъэцакIэрэм зыщигъэгъозагъ. Ландшафт дизайн гъэнэфагъэу Мыекъуапэрэ Адыгеимрэ яепархие илIыкIохэм ягъусэ­хэу зытегущыIагъэр мыщ щагъэфедэщт. Джыдэдэм чэухэр агъэуцух, инженер коммуникациехэр чIалъхьэх, лъэсгъогу­хэмрэ газонхэмрэ зэтырагъэпсыхьэх. Подрядчикым къызэриIуагъэмкIэ, графи­кым диштэу IофшIэнхэр зэхащэх ыкIи пIа­лъэу къафагъэнэфагъэхэм ахэр аухыщтых.

Илъэсыр имыкIызэ проектыр зэрагъэ­цэкIэн фаер Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхи­гъэщыгъ ыкIи Мыекъуапэ имэрие пшъэ­рылъ фишIыгъ мы общественнэ чIыпIэм изэтегъэпсыхьан зэрэкIорэм лъэшэу гъунэ лъифынэу, чъыгхэмрэ куандэхэмрэ ягъэтIысхьан игъом фежьэнхэу, ахэм псы зэракIагъэхъощт джырэ технологиехэр гъэфедэгъэнхэр къыдалъытэнэу. Санитар чIыпIэхэм язэтегъэпсыхьан, автомобиль уцупIэхэм яшIын япхыгъэ Iофыгъохэми шъхьафэу атегущыIагъэх.

«IофшIэнхэр зэкIэ дэгъоу ыкIи пIа­лъэу агъэнэфагъэхэм атефэу гъэцэкIэгъэнхэу щыт. Мыекъуапэ итеплъэ къэзыгъэдэхэщт, чылысым изы Iахьэу щытыщт скверыр къэлэдэсхэм ягушъхьэлэжьыгъэ зыкъызыщырагъэIэтын алъэкIыщт зыгъэ­псэфыпIэ чIыпIэ дахэ хъун фае», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къытырэ къэбархэмкIэ Тхьаркъохъо Сафыет, ЛIышэ Саныет.