Мотоциклэхэр къафэшъумыщэфых!

Гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъохэм яжъотыпI. НыбжьыкIэхэр нахьыбэу урамхэм ащызекIохэ хъугъэ. Ащ дакIоу кIэлэцIыкIу гъогу-транспорт фыкъоныгъэхэм япчъагъэ зыкъеIэты.

Сыда ахэм алъапсэр? Ны-тыхэм сыда анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаер? Зыныбжь имыкъугъэхэм спорт инвентарыр зэрафэнымкIэ сыд фэдэ шIэныгъэхэр аIэкIэлъынхэу щыта? Мыхэм ыкIи нэмыкI упчIэхэм яджэуапхэр «Адыгэ макъэм» къыритыжьыгъэх гъогурыкIоныр щынэгъончъэнымкIэ Къэралыгъо инспекцием и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм пропагандэмкIэ иотдел ипащэу, полицием иполковникэу Бзэджэжъыкъо Мурат.— Мурат, мэкъуогъур къызихьа­гъэм къыщегъэжьагъэу мотоциклистхэр зыхэфэгъэ хъугъэ-шIагъэр макIэп. Нахь игъэкIотыгъэу ахэм ягугъу къэпшIыгъэмэ дэгъугъэ.— Мотоциклэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зыныбжь имыкъугъэхэм зэрэзэрафэрэр непэ Iофыгъошхоу къэуцухэрэм ащыщ. Социальнэ хъытыухэм шъуалъэплъэмэ, хъугъэ-шIагъэу къыхаутыхэрэм янахьыбэр спорт мотоциклэхэм япхыгъ ыкIи ахэр анахьэу зезыфэхэрэр илъэс 14 — 16 хъугъэхэр ары. Зыныбжь имыкъугъэхэр зефэнымкIэ фитыныгъэ зэрямыIэми къыгъэуцухэрэп. Ау ащ щынагъоу хэлъыр икъоу къагурыIорэп, ежьхэр хэгъэкIыхи, къафэзыщэфырэ ны-тыхэми а лъэбэкъумкIэ пшъэдэкIыжьэу ахьырэр зэха­шIыкIырэп. Мэкъуогъум и 4-м къа­лэу Мыекъуапэ къыщыхъугъэ хъу­гъэ-шIагъэм цIыфхэр зэридзагъэх. Илъэс 14 зыныбжь зэшъэогъуитIур питбайкым тесхэу урамхэу Пролетарскэмрэ Прямоимрэ зыщызэхэкIыхэрэм автомобилым щеутэкIыгъэх. Зы нэбгырэр хэкIодагъ. ЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, зидунай зы­хъожьыгъэм мотоциклэр къыфащэфыгъагъ, ау ащ дэжьым зыгъэIорышIэщтыгъэр ежьырэп, ар пассажирыгъ. Зыухъумэхэрэ шъуашэхэр щыгъыгъэхэп, шъобж хьылъэу тещагъэхэм апкъ къикIыкIэ ыпсэ хэкIыгъ.Ащ къыкIэлъыкIуагъ Красногвардейскэ районым иселоу Белое щагъэунэфыгъэ хъугъэ-шIагъэр. ПитбайкитIу щызэутэкIыхи, зыныбжь имыкъугъэр шъобж хьылъэ­хэр тещагъэхэу сымэджэщым ащагъ. ЗефэнымкIэ ащ фитыныгъи иIагъэп, зэкIэми зэдагъэфедэрэ гъогум ащкIэ техьан фитыгъэп.Къыхэзгъэщымэ сшIоигъор мотоцик­лэхэм адакIоу, зыныбжь имыкъугъэхэм (илъэс 16 — 17-м къыхиубытэхэрэр) фитыныгъэ ямыIэу автомобилыр бэрэ зэрафэу зэрэхъугъэр ары. Ащ ыпкъ къикIыкIэ мы илъэсыр къызихьагъэм къыщегъэжьагъэу гъогу хъугъэ-шIагъэхэм зыкъаIэтыгъ. Джэджэ районым щыщ ныбжьыкIэу илъэс 17 зыныбжьыр автомобилым исэу, мэкъуогъум и 6-м чэщым сыхьатыр 1-м ыныкъом ар фэмыгъэIорышIэжьэу гъогум дэчъэхи, зэпыригъэзагъ. Ежьыри, къыдисыгъэри шъобжхэр атещагъэхэу сымэджэщым ащагъэх. Мы район дэдэм щыщ бзылъфыгъэ ныбжьыкIэм янэ-ятэхэм шIухьафтынэу автомобиль къыфащэфыгъ, ау джыри зефэнымкIэ еджэныр ыухыгъэп, фитыныгъэр къыратыжьынэу игъо ифагъэп. Ащ къы­зэтыримыIажэу, ипшъэшъэгъухэр зыдыригъэтIысхьэхи, псынкIэу чъэзэ, ар къыфэмыгъэуцужьэу ыпэкIэ щыт автомобилым еуагъ, ащ исыгъэ сабыим шъобж хьылъэхэр тещагъэх.Щысэу къэпхьын плъэкIыщтыр бэ. Ау къыхэзгъэщымэ сшIоигъор зы: фемыджа­гъэхэу, фитыныгъэ ямыIэу сыд фэдэрэ транспорт лъэпкъи зэрамыфэмэ на­хьышIу, япсауныгъи, ящыIэныгъи къызэтенэщтых.Анахь гумэкIыгъо къызпыкIыхэрэр спорт инвентарэу «питбайк» зыфаIорэр ары. Сыда пIомэ мыр зепфэным ифитыныгъэ уиIэн ищыкIагъэп, паспорт пылъэп ыкIи къэралыгъо тхыным къыхиубытэрэп. Ау ар транспортыр зыщызекIорэ гъогум щызепфэн зэрэфимытхэр къыдыхамылъытэу къырытехьэхэшъ, хъугъэ-шIагъэхэм ахэфэх. Фыкъоныгъэ­хэр зэрэхахыхэрэм дакIоу, зыпсэ зыгъэтIылъыхэрэри тинэрылъэгъух.— Зыныбжь имыкъугъэхэр зыхэфэгъэ гъогу хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэу мы илъэсым изэфэхьысыжьхэм къагъэлъэгъуагъэм укъытегущыIагъэмэ дэгъугъэ.— Мы илъэсым имэзитф тштэмэ, зыныбжь илъэс 16-м нэмысыгъэхэр зыхэфэгъэ хъугъэ-шIэгъэ 17 рес­публикэм игъогухэм ащагъэунэфыгъ. Ыпэрэ илъэсым мыщ фэдэ ипIалъэ ебгъапшэмэ, ахэм япчъагъэ процент 13-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Мэкъуогъум и 15-м ехъулIэу, гухэкI нахь мышIэми, ахэм нэбгырищ ахэкIодагъ. Нэбгырэ 19-мэ шъобжхэр атещагъэх, а пчъагъэми мыгъэ процент 26-кIэ зыкъиIэтыгъ.Нахь игъэкIотыгъэу игугъу къэтшIымэ, аварие 17-м щыщэу 9-м — кIэлэцIыкIу­хэр автомобилым адисыгъэх, 6-м — лъэсрыкIохэу, 1-м — мотоциклэр зэрифэщтыгъ.Къыхэгъэщыгъэн фае, ыпшъэкIи кIэкIэу къыщысIуагъ, зыныбжь имыкъугъэхэм фитыныгъэ ямыIэу мототран­спортыр ыкIи автомобилыр зэрафэзэ, авариехэм зэрахафэхэрэр. Ащ фэдэ хъугъэ-шIэгъи 5 тызхэт илъэсым имэзитф республикэм щагъэунэфыгъ.Зыныбжь имыкъугъэхэр гъэмафэм нахьыбэрэмкIэ шъхьарытIупщэу тетых, язекIон нахьыбэ мэхъу. ГъогурыкIоным ишапхъэхэу илъэс реным еджапIэм щарагъашIэхэрэри джэгуным зыхилъасэхэкIэ ащэгъупшэжьых, икъоу агъэца­кIэхэрэп. Ны-тыхэм алъэныкъокIэ тыгущыIэмэ, ахэр икъоу зэралъымыплъэ­хэрэр къыхэзгъэщы сшIоигъу. Шъыпкъэ, зыхэм Iоф ашIэ, ау ащыщхэри гугъуемылIых. Уисабыеу зыныбжь имыкъугъэр чэщым сыхьатыр 10-м уиунэ къимыхьажьыгъэ зыхъукIэ угумэкIынэу, уфытеонэу, улъы­хъунэу щыт. ЫныбжьыкIэ имыщыкIэгъэ транспортыр уикIэлэцIыкIу фаеу зэриIуа­гъэм пае къыфэпщэфынэу щытэп, ар джэгуалъэп.КIэлэцIыкIухэр зыхэфэхэрэ авариехэр зэтефыгъэх: е ошIэ-дэмышIэу, е щыт транспортым тэрэзэу емыплъыхэу гъогум телъадэх, къэсыгъэхэ автомобилыр о зэрэпшIоигъоу къызэтеуцошъурэп. Ушъхьагъухэм ащыщхэм ыпшъэкIи ягугъу къыщысшIыгъ.— Мурат, зыныбжь имыкъугъэхэм административнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьа?— 2026-рэ илъэсым къэралыгъо автоинспекторхэм зыныбжь имыкъугъэхэм алъэныкъокIэ административнэ укъоныгъэхэм япхыгъэ уголовнэ Iофи 105-рэ къызэIуахыгъ. Ащ щыщэу атхыгъэ протокол 63-р — транспортыр зэрафэу: 40-р — автомобилыр ыкIи 23-р — мотоциклэр. Зыныбжь имыкъугъэ водители 4 ешъуагъэхэу къаубытыгъэх.Ны-тыхэм къагурыIон ыкIи ашIэн фае якIэлэцIыкIухэм гъогурыкIоным ишапхъэ­хэр заукъохэкIэ, пшъэдэкIыжьэу лъэныкъуитIуми арагъэхьырэр. ЗефэнымкIэ фитыныгъэ имыIэу зэрэIутIысхьагъэм фэшI ежьым тазырэу сомэ мини 5 — 15, ны-тыхэм а транспортыр зэрэратыгъэм пае сомэ мин 30 арагъэты. Джащ фэдэу мотошлемыр щымыгъыгъэ зыхъу­кIэ, тазырыр сомэ 1500-рэ. Илъэс 18 мыхъугъэ ныбжьыкIэу фитыныгъэ зимыIэм транспортыр ыгъэIорышIэнэу ны-тыхэм зыратыкIэ джы уголовнэ пшъэдэкIыжь рагъэхьыни алъэкIыщт.— Гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъор кIэлэцIыкIухэм щынэгъончъэу рахыныр анахь Iофыгъо шъхьаIэхэм ащыщ. Мыр лъэныкъорыгъазэу зэшIохыгъэ хъущтэп. Гъогу инспекторхэри, ны-тыхэри Iофым къыхэлэжьэнхэу щыт. Сыда анахьэу шъуикъулыкъу мы IофымкIэ зэшIуихырэр?— Гъэмафэм имызакъоу, илъэс реным кIэлэцIыкIухэм Iоф адэтэшIэ, зэпымыоу шIыкIакIэхэр къэтэугупшысых. Ау пчъагъэхэм узяплъыкIэ, кIэуххэм уагъэрэхьатырэп. Зыныбжь имыкъугъэхэр зыхэфэрэ гъогу хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ къыщыгъэкIэгъэным фэшI зэкIэми ткIуачIэ зэхэлъэу тызэрэзэдэ­лэжьэщтым тегупшысагъ. Ар зыфэ­гъэхьыгъэр: ны-тыхэр, кIэлэцIыкIу­хэр, гъэсэныгъэм иучреждениехэр, автоинспекторхэр, общественнэ организациехэр ыкIи зэлъашIэрэ цIыфхэр. Гъэмафэр къызихьагъэм къыще­гъэжьагъэу республикэм ит гъэсэныгъэ учреждениехэм япащэхэм пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу зэхэсыгъохэр адытиIагъэх, джащ фэдэу ахэм ны-тыхэр «къахахьэхэзэ» къытэдэIугъэх. Iофыгъом изытет, пчъагъэхэр ыкIи пшъэдэ­кIыжьыр зыфэдэхэр алъыдгъэIэсыгъэх.Икъоу ны-тыхэм хъун ылъэкIыщтыр къагурыIорэп, бэхэм ясабый ар къемыхъулIэщтэу мэгугъэх. Мары бэмышIэу хъугъэхэм ащыщэу зы щыс: илъэс 14 зэрэхъугъэмкIэ шIухьафтынэу янэ шъэ­ожъыем мотоциклэ къыфищэфыгъ. ЯтIонэрэ мафэм ар ащ екIодылIагъ. Джащ фэдэу щысабэ къэпхьын плъэ­кIыщт.ГъогурыкIоным ишапхъэхэр амыукъон­хэм зэлъашIэрэ цIыфхэр социальнэ хъытыухэмкIэ къыфэджэх.Илъэс еджэгъур аухи, гъэмэфэ зыгъэ­псэфыгъохэр рамыгъажьэхэзэ, зэкI пIоми хъунэу, еджэпIэ 90-м ехъу къэткIухьагъ. НыбжьыкIэ цIыкIухэр щынэгъон­чъэу гъэмафэм зэрэзекIощтхэр агу къэдгъэкIыжьыгъ. Ащ лъыпыдзагъэу гурыт еджапIэхэм мафэрэ Iоф ащызышIэщтыгъэ лагерьхэм тиIофышIэхэр ащыIагъэх, Iофтхьэбзэ гъэшIэгъонхэр ащырагъэкIокIыгъ. ЗыгъэпсэфыпIэ чIыпIэу «Лань» «Щынэгъончъэным илабораторие» тиIэпыIэгъоу егъэджэнхэр щызэхэтщагъэх. Мотоциклэхэр зезы­фэхэрэм якъыхэгъэщынкIэ пэшIоры­гъэшъ Iофтхьабзэ мэкъуогъум и 9 — 19-м редгъэкIокIыгъ. Мототранспортыр зыщащэрэ чIыпIэхэр къэтэкIухьэх, ахэм зафэтэгъазэ шапхъэу щыIэхэр ныбжьыкIэу къяуалIэхэрэм агурагъэIонхэу.IЭШЪЫНЭ Сусан.