ЦIыфыгъэм рыгъуазэу щыIагъ

Къытыжъ Аслъан ишIэжь фэгъэхьыгъ

Комсомольскэ движением ипэрытыгъэу, ыгучIэ шъыпкъэм нэсэу Коммунистическэ партием фэшъыпкъагъэу, инарод ипатриотыгъэу Къытыжъ Аслъан Мосэ ыкъор псаугъэмэ, мэкъуогъум и 27-м ыныбжь илъэс 85-рэ хъущтыгъэ.

Ар 1941-рэ илъэсым Тэхъутэмыкъое районым ит къуаджэу Афыпсыпэ къыщыхъугъ. Хэгъэгу зэошхор къызщежьэгъэ апэрэ мафэхэм ятэу Мосэ фронтым кIуагъэ, сабыир джыри къэхъугъагъэп, ылъэгъунэу инасып къыхьыгъэп. Аслъан янэ Дзэхъан чэмыщэу колхозым щылажьэщтыгъ, ары хъызмэт Iофхэр зэкIэ зыпшъэ дэлъыгъэхэри. КIалэр янэ дэIэпыIэщтыгъ, унэгъо IофшIэнхэр зэрэфигъэ­псынкIэщтхэм пылъыгъ. Икласс исыгъэ­хэмкIэ Аслъан щысэтехыпIагъ, дэгъоу еджэщтыгъ. Тыжьын медалькIэ еджапIэр къызеухым ыуж Пшызэ мэкъумэщ институ­тым (джырэкIэ университетым) чIэхьагъ.Агроном сэнэхьатыр зэригъэгъоты­гъэу исовхоз къыгъэзэжьыгъ, агрономэу Iоф ышIагъ. Ау ар ащкIэ къэуцугъэп, ятIонэрэ гъэсэныгъэр — экономическэр зэре­гъэгъоты. Бэ темышIэу специалист ныбжьыкIэр комсомольскэ движением чанэу щылажьэрэмэ ясатырэ хэуцо. ВЛКСМ-м и Теуцожь район Комитет и Апэрэ сек­ретарэу Аслъан хадзы. ГъэIорышIэкIо чаным ынаIэ къытырадзэ, 1972-рэ илъэ­сым ВЛКСМ-м ихэку Комитет иаппарат ар инструкторэу щылэжьэнэу рагъэблагъэ. IэпэIэсэныгъэшхоу хэлъыгъэмрэ ицIыфыгъэрэ яшIуагъэкIэ IэнатIэхэр Къытыжъым къыфагъэшъуашэх: Теуцожь районым итхьаматэ игуадзэу, мэкъу-мэщымкIэ игъэIорышIапIэ ипащэу, ащ къы­кIэлъыкIоу 1977-рэ илъэсым Хьахъуратэм ыцIэ зыхьырэ совхозым ипащэу агъэнафэ. А лъэхъаным Адыгэ автоном хэкум ихъызмэтшIэпIэ пэрытхэм а совхозыр ащыщыгъ. Аслъан Мосэ ыкъор зэрэпащэм пае зимыгъэпагэу иIофшIэгъумэ ахэтыгъ, иуахътэ инахьыбэр губгъохэм ащигъа­кIощтыгъ, щэджэгъуашхэри ащ щадишIыщтыгъ. Совхозыр нахь лъэгэпIэ инхэм занегъэсым ыуж, 1985-рэ илъэсым, пцэжъыехъунымкIэ научнэ ушэтэкIо институтэу Краснодар дэтыгъэм икъутамэ ипащэу агъэнафэ, а IэнатIэм 1996-рэ илъэсым нэс Аслъан Iутыгъ.

Пенсием зэкIоми Iоф ымышIэу щысыгъэп. Коммунистическэ партиер зэрэзэхэзыжьыгъэр ежь къыщышIыгъэ тхьамыкIагъом фэдэу къыщыхъугъ. Ау Аслъан Мосэ ыкъор ищыIэныгъэ шапхъэ епцIыжьыгъэп, партием къыхэкIыжьырэп, ары пакIошъ, Компартием игъэпсыжьын ыуж ихьагъэхэм ащыщэу зыфэшъыпкъэ Iофыр лъегъэкIуатэ. Шъыпкъэ, пэрыохъу­бэ игупшысэгъухэмрэ ежьыррэ рихьылIагъэх, бэ зэпачыгъэр, ау ягухэлъ къыздагъэхъугъ — Тэхъутэмыкъое районым, ащ къыкIэлъыкIоу Адыгэ Республикэм КПРФ-м иIофшIэн щаублэжьыгъ. Илъэс 26-рэ емызэщэу ыкIи ыгу етыгъэу Къытыжъ Аслъан Тэхъутэмыкъое районым икоммунистмэ япэщагъ.2010-рэ илъэсым Аслъан чанэу зыдэ­лажьэщтыгъэ Евгений Саловыр КПСС-м и Адыгэ реском и Апэрэ секретарэу хадзы. 2013-рэ илъэсым Аслъан Мосэ ыкъор КПРФ-м ия ХV-рэ зэфэсэу зэхищагъэм хэлэжьагъ. Партием хэтхэр Iоф­шIапIэхэм ягъэштэжьыгъэнхэм ыгу етыгъэу ар фэбанэщтыгъ, Геннадий Зюгановым письмэхэр фитхыщтыгъ. А IофшIэным изэфэхьысыжьыр — илъэсипшI пчъагъэхэм IэпэIэсэныгъэ ахэлъэу чIыпIэ парткомхэм япащэхэр лэжьагъэх.Къытыжъ Аслъан иIофшIэн осэшхо къыфашIыгъ, ащ орденэу «Щытхъум итамыгъэ», медальхэу «Зышъхьамысыжьэу Iоф зэришIагъэм фэшI», «Коммунистическэ партием ыпашъхьэ гъэхъа­гъэу щыриIэхэм апай» зыфиIохэрэр ыкIи нэмыкIыбэ къыфагъэшъошагъ.2018-рэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ ВЛКСМ-м ия 100-рэ илъэс фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэIукIэу Москва щыкIуагъэм Къытыжъ Аслъан Адыгеим ыкIи Краснодар краим ялIыкIо куп хэтэу хэлэжьагъ, «Комсомольскэ щытхъур» зыфиIорэ бгъэхалъхьэр къыщыратыгъ, комсомолым фэшъыпкъагъэхэм, ащ игъогу темыкIыгъэхэм ыкIи фэлэжьагъэхэм апае ар агъэнэфэгъагъ. Аслъан ичIыгогъухэми ащыгъупшагъэп, илъэс пчъагъэхэм лъы­тэныгъэу къылэжьыгъэр къэзыушыхьатыжьырэ цIэ лъапIэу «Тэхъутэмыкъое районым ицIыф гъэ­шIуагъ» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ.Къытыжъ Аслъан цIыфмэ апае щы­Iагъ, ыпсэ хилъхьэзэ Iоф ышIэщтыгъ, джары ипсауныгъи зыкIызэщыкъуагъэр, 2019-рэ илъэсым ищылэ мазэ лъыдэкIуаем къы­хэкIэу идунай ащ ыхъожьыгъ.Ныбджэгъум фэгъэхьыгъэ гущы­Iэм Евгений Саловым къызэрэщиIуагъэу«… Аужырэ жьыкъэщэгъум нэс ар шIошъхъу­ныгъэ пытэ зиIэ ленинцэу ыкIи сталинист шъыпкъэу щытыгъ. Джащ фэдэуи КПРФ-м и Адыгэ респуб­ликэ организацие итарихъ къыхэ­нэжьыщт, Iоф зыдишIагъэхэм ыкIи зыдыщыIагъэхэм агу къи­нэжьыщт. Партием ыкIи народым иIофэу Къытыжъыр зыфэшъыпкъагъэр щыI ыкIи щыIэщт».— Къытыжъ Аслъанрэ сэрырэ илъэс пчъагъэрэ тызэуалIэу хъугъэ. А зым фэшъхьаф Тэхъутэмыкъое районым коммунист къимынэжьыгъэу слъытэщтыгъ, сыда пIомэ ар куцIым нэсэу партием фэшъып­къагъ. Аслъан гукIэгъушхо хэлъыгъ, тхьагъэпцIыгъэр зыфэдэр ышIэщтыгъэп, иныбджэгъухэу чэщи мафи зызытыригъэкIэн ылъэкIыщтхэм шъыпкъэ щэхъу ариIощтыгъэп, — къыIуагъ комсомольскэ ыкIи партийнэ IофшIэн­- хэм яветеранэу Мамыекъо Кимэ.Коммунистическэ партием игъогу Аслъан дытетыгъэ Дыхъу Аслъанбэч къыхегъэщы Къытыжъым ихьалэлыгъэ, къэзыуцухьэрэ цIыфмэ дахэу зэрадэгущыIэщтыгъэр, ягукIаехэр зэрадигощыщтыгъэхэр. Анахьэу а шэнхэр къызщыхэщыгъэхэр совхозым пащэу зыщэлэжьэгъэ лъэхъаныр арэу елъытэ.Аслъан Мосэ ыкъом иунагъуи щысэтехыпIэу щытыгъ. Тэхъутэмыкъуае щыщ Нэхэе Эмм, а лъэхъаным комсомолым ирайон комитет пионерскэ организациемэ адэлэжьэнэу къырагъэблэгъагъэр ары шъхьэгъусэ фэхъугъэр. НыбжьыкIэхэр 1970-рэ илъэсым къэзэрэщагъэх. Эммэ Сахьидэ ыпхъум лIэшIэгъуныкъо кIэлэегъэ­джэ IофшIэным фигъэшъошагъ, «Адыгэ Республикэм народнэ гъэсэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэ щытхъу­цIэр, медалыбэ къыфагъэшъо­шагъ. 2007-рэ илъэсым къыщыублагъэу Эммэ зи­гъэпсэфынэу тIысыжьыгъэ, икIалэхэмрэ ичIыгогъухэмрэ ягъэхъагъэхэм арэгу­шхо.Ащ фэдэ цIэ лъапIэ къылэжьыгъ япшъа­шъэу ТхьакIущынэ Мариэттэ (нахь зэрашIэрэр Марина), Мыекъуапэ дэт Адыгэ республикэ гимназием урысыбзэмрэ литературэмрэкIэ кIэлэегъаджэу Iоф щешIэ. Ащ шъэуитIу епIу: Амиррэ Дамиррэ. Амир Пшызэ къэралыгъо мэкъумэщ университетым псэолъэшIынымкIэ ифакультет къыухыгъ, Краснодар дэт псэолъэшI организацием инженерэу Iоф щешIэ. Дамир АКъУ-м июридическэ факультет щеджагъ, УФ-м и МВД и Гъэ­IорышIапIэу Краснодар щыIэм иотдел оперуполномоченнэ шъхьаIэу щэлажьэ.Аслъанрэ Эммэрэ япшъэшъэ нахьы­жъэу Кунихова Саидэ, ащи АКъУ-р къы­ухыгъ, Мыекъуапэ дэт лицееу N 34-м кадрэхэмкIэ испециалистэу Iоф щешIэ, ащ ипшъашъэу Дианэ — АР-м и Лъэпкъ музей июрисконсультэу мэлажьэ.— ТицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу сэри сшыпхъуи тятэ тпсэ хэтIэ­гъагъ, — ыгу къэ­кIыжьы Аслъан ипшъашъэу Маринэ. — Ар жьыпсэу унэм икIыщтыгъ ыкIи пчыхьэ кIасэу къэкIожьыщтыгъ, джащ фэдагъ иIоф­шIэн. Чъыем тихьызэ тятэ къызэрэтэбэурэр зэхатшIэщтыгъ. Ар къы­тэмыбэоу зыкIи унэм икIыщтыгъэп. Сэ дэгъоу къызгурыIощтыгъ щыIэкIэ-псэукIэ шэн дахэхэр къытхилъхьанхэм ар зэрэпылъы­гъэр. Шъып­къэныгъэ пхэлъыныр, IофшIэныр шIу плъэгъуныр, пшъэдэкIы­жьым, унагъом, сабыйхэм ямэхьанэ къыбгурыIоныр — а зэпстэури зэхатшIэу тыкъэтэджыгъ. Тятэ цIыфыгъэ зэрихьэу щыIагъ. КъызгурэIо, зэкIэхэми янэ-ятэхэр шIу алъэгъух, ау тэ тятэ ыкIи тикIалэмэ ятэтэжъ зыми фэдагъэп, зэкIэмэ анахь дэгъугъ! Анахь шэн шъхьаIэр ащ къыс­хи­лъ­хьагъ — цIыфэу ущытыныр! Сятэ анахь лъапIэу иIагъэр унагъор ары. Тигъэхъагъэхэм лъэш дэдэу ар арыгушхо­щтыгъ. АКъУ-р дэгъу дэдэкIэ къызэрэсыухыгъэр къэзыушыхьатырэ дипломыр къызысатыжьым, сятэ сценэм къыдэ­кIуайи, университетым икIэлэегъаджэ­хэмрэ иIэшъхьэтетхэмрэ ны-тымэ ацIэкIэ «тхьашъуегъэпсэу» къариIуагъ. Сшып­хъоу Саидэ апшъэрэ еджапIэр къызеухыми, джащ фэдэу псэугъэ. Зызакъу сыгу къеорэр: «Заслуженнэ» цIэ лъапIэр къызэрэсфагъэшъошагъэр къылъэгъужьынэу хъугъэп. ТикIалэхэр тятэ фэразагъэх, чылэм, районым ыкIи республикэм щалъытэрэ цIыфым ижьау чIэтхэу ахэр къэхъугъэх.Ситхыгъэ Аслъан коммунистическэ партиемкIэ игъогогъугъэ Дыхъу Аслъанбэч Хьаджымэт ыкъом игущы­Iэ­хэмкIэ сыухыжьы сшIоигъу: «Аслъан Мосэ ыкъор цIыфхэм, обществэм апае къэхъугъагъ».АкIэгъу Разиет.Тэхъутэмыкъуай.