Iэшъынэ А.
2013-рэ илъэсым щегъэжьагъэу черкес бзылъфыгъэм ыкIи нарт эпосым хэт Сэтэнае я Мафэ мэкъуогъум и 23-р тиреспубликэ щыхагъэунэфыкIы. Мы мафэм мэфэкI Iофтхьабзэхэр Мыекъуапи, республикэм ирайонхэми ащызэхащэх.
Дышъэидэ искусствэр къэIэтыжьыгъэныр, ащкIэ адыгэ лъэпкъым IэкIэлъыгъэ шIыкIэ-амалхэр афиIотыкIыгъэнхэр ыкIи тапэкIэ зэрашIыщтыгъэу, пшъэшъэжъыехэр дэн-бзэным, хъэн-шъэным, IэпкIэ-лъэпкIагъэм, шIыкIэшIум, дышъэидэм ишIынкIэ IэпэIэсагъэм афэгъэнэIосэгъэнхэр, афэгъэсэгъэнхэр Iофтхьабзэхэм мурадэу яIагъ.АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ мы мафэм ихьакIагъ дышъэидэмкIэ IэпэIасэу, лъэпкъ шъуашэхэр зыдэу, Адыгеим иIэпэIасэхэм я Ассоциацие хэтэу Мыгу Рузанэ.
Дэн-бзэныр, хэдыкIыныр, дышъэидэр пэсэрэ зэманым бзылъфыгъэмкIэ мэхьанэ зиIагъэх. Бзылъфыгъэр тIысымэ, щыгъын-шъуашэр къыдэу зыщытыгъэр охътэ гъэшIэгъоныгъ. Адыгэхэм къакIэхъухьэрэ кIэлэ-пшъэшъэ цIыкIухэр хэти зэрифэшъуашэу щыIэкIэ-псэукIэм щыщ зэрашIыщтхэм лъэшэу анаIэ тетыгъ. Iуданэм, мастэм – дэн-бзэным, шъэным пшъэшъэжъыехэр илъэси 6 – 7 зэрэхъоу фагъэсэнхэр рагъажьэщтыгъ. Шъыпкъэ, унэгъо лъэрыхьхэм къарыхъухьэхэрэм ащкIэ нахь зыкъызэIуахын алъэкIыщтыгъ, ау фэкъолI, унэгъо къызэрыкIохэми мы пIуныгъэ-гъэсэныгъэ Iофыгъохэр егугъоу ащызэшIуахыщтыгъэх, ежь пшъэшъэжъые Iуш дэдэхэми зыкъагъэнафэщтыгъ.Лъэпкъ тхылъеджапIэм зыгъэсэн сыхьатэу мы мафэм щызэхащагъэм хэлэжьагъэх АР-м имэщыт шъхьаIэ кIорэ пшъэшъэжъые цIыкIухэу быслъымэн диным итэу апIухэрэр. Нэбгырэ 15 – 18 хъурэ пшъэшъэжъыехэр Мыгу Рузанэ Iэнэшхоу щытым кIэригъэтIысхьагъэх ыкIи къариIуагъ ижъырэ дышъэидэм изы Iахьэу блэным ыкIи ащкIэ шъуашэм щыщ пкъыгъохэр зэрэбгъэдэхэн плъэкIыщтым зэрафигъэсэщтхэр. Шъыпкъэ, зы сыхьатыр мэкIэ дэд, ауми, дышъэ Iуданэм теIэбагъэх, агъэщыгъ, аблагъ. Рузанэ IупкIэгъэ-зэкIэупкIэгъагъэ хэлъэу хэдыкIыгъэ пкъыгъо сурэтхэр – уагъэр (тесьма), кIырыцэ цIыкIур, дэнлъэчъыр (ухъурэигъэ гъэдэхалъэхэр) къаригъэлъэгъугъэх. ЕтIанэ Iуданэр ышти, ар щэу зэгуилъхьи, ыблэу ригъэжьагъ, егъэджэн-зыгъэсэным хэлэжьэрэ нэбгырэ пэпчъ алъэгъурэр зэралъэкIэу къыкIашIыкIыжьэу рагъэжьагъ.Джащ фэдэу пшъэшъэжъыехэр ижъырэ бзылъфыгъэ IэшIагъэу дышъэидэм фагъэнэIосагъэх.Шъыпкъэ, апэрэмкIэ, ар Iоф псынкIэп, ау угукIэ пшIоигъомэ, къыбдэмыхъун щыIэп. Хэта зышIэрэр, мы зэгъэшIэн сыхьатым хэлэжьагъэхэм, уахътэ тешIэмэ, IэпэIасэхэр къахэкIынхэкIи мэхъуба?!Лъэпкъ тхылъеджапIэм иунэшхо къыщызэIуахыгъэ тхылъ къэгъэлъэгъон байми пшъэшъэжъыехэр фагъэнэIосагъэх. ДышъэидэмкIэ альбомышхоу Азэмэтэ Мин-Къутас «Адыгейский орнамент» ыIоу зэхигъэуцуагъэр, АдыгеимкIэ дышъэидэ IэпэIасэхэм яIофшIагъэхэр зыдэт тхылъыкIэу къыдэкIыгъэр, зэлъашIэрэ дышъэидэ IэпэIасэу Саральп Мадинэ итхылъ кIэракIэу, нэмыкIхэу мэкIайхэм атетхэр къарагъэлъэгъуагъэх. Пшъэшъэжъыехэр пкIыхьапIэм хэтхэм фэдагъ. Ауми, дышъэидэм ишIынкIэ апэрэ сыхьатыр яIагъ, псаухэмэ, мы лъэныкъомкIэ зызыгъэзэнышъ, цIэрыIо хъунхэри къахэкIыни ылъэкIыщт. ШIоигъоныгъэрэ щэIагъэрэ уиIэмэ, бэ къыбдэхъущтыр.Мамырыкъо Нуриет.