ЦСКА-м лъэуж дахэ къыхинагъ

Урысыем ибаскетбольнэ клуб анахь цIэрыIоу ЦСКА-м лIэшIэгъуныкъо тренерэу Iоф щызышIэгъэ тичIыгогъоу Барцо Аскэр ыныбжь илъэс 80 зэрэхъугъэр хигъэунэфыкIыгъ. Адыгеим и Тэхъутэмыкъое район ит къуаджэу Бжыхьэкъоежъым икIэлэ пIугъэ ЦСКА-м итарихъ дахэкIэ хэуцуагъ. Мы мафэхэм ащ Адыгеим зыщегъэпсэфы, «Адыгэ макъэр» юбилярым IукIагъ.

ЦIыфэу ащ фэдэ сэнэхьат рылажьэхэрэр нахьыбэрэмкIэ къэлъагъо­хэрэп. Ахэр журналистхэм гущыIэгъу афэхъух, ягугъу ашIыным фаехэп, зыкъыхагъэщырэп, ау ахэр щымыIэхэу командэм хэхъоныгъэ ышIыщтэп. Аскэр пенсием щыI нахь мышIэми, илъэс шъэ­ныкъом ехъу зэритыгъэ клубым ищыIэныгъэ лъэплъэ, ежьыри ащ хэтхэм зыфэдэ къэмыхъугъэкIэ алъытэ. ГъэшIуабзэкIэ клубым хэтхэри, зэкIэ зышIэхэрэри «ДедкIэ» еджэх.Барцо Аскэр ЦСКА-м имассажистыгъэ ыкIи итренерыгъэ закъоп, ар коллективым гукъэIэтыпIэу иI. Клубым ипащэхэми, спортсменхэми, якъотэгъухэми командэм ыкIэлъэныкъокIэ, итамыгъэкIэ алъытэ. ЗэкIэми ашIэ — Дедыр мычыжьэу щытмэ, Iофхэр дэгъу хъущтых.Аскэр къылэжьыгъэ пенсием кIуагъэ. Урысые баскетболым ищытхъузехьэхэм я Зал ар хагъэхьагъ, «армейцэхэм» иешIэгъухэм ыпкIэ хэмылъэу яплъынэу, анахь гъэшIуагъэхэр зыдагъэтIысырэ чIыпIэм щысынэу фитыныгъэ зэриIэр къэзыушыхьатырэ тхылъ къыратыгъ.— Илъэсыбэхэм командэм играфик дедгъэштэн фаеу щытыгъ, ащ фэшI Адыгеим сыкъэкIонэу бэрэ къыхэкIыщтыгъэп. Арэу щытми, зы тхьамафэ къыхэзгъэ­кIыти, сигупсэхэм, сишъэогъухэм, сикъоджэгъухэм сакъыхахьэщтыгъ. Джы уахътэ нахьыбэу сиIэ хъугъэ. Сикъоджэ гупсэ дэт унэм зи щыпсэурэп, арышъ, сипхъорэлъфэу Риммэ дэжь Пэнэжьыкъуае сыкъыщэ­уцу, гъэмэфэ мэзищыр щысэгъа­кIо. Синыбджэгъухэм сырагъэ­благъэшъ, хы ШIуцIэ Iушъом Iут къуаджэу ШэхэкIэй сигуапэу сэкIо, сыкъэты, — къытфиIотагъ Аскэр.ТигущыIэгъу илъэс 80 ыныбжь Iоу пшIэщтэп, ыпкъыкIэ ищыгъ. Ащ къызэрэтиIуагъэмкIэ, непэ къызнэсыгъэм зэресагъэу пчэдыжь къэс сыхьатныкъорэ зарядкэ, отжимание гъогогъу 50-рэ ышIын елъэкIы, Москва щыIэ зыхъукIэ, сыхьатитIум кIахьэу къекIухьэ. Ипса­уныгъэкIэ шIуагъэ къэзыхьыщт гъомылапхъэхэр егъэфедэх.Адыгэ къуаджэу Бжыхьэкъоежъым къыдэкIыгъэ кIэлэ къызэрыкIоу, нэмыкI­хэм зыпарэкIи къахэмыщырэм спортым гъогу кIыхьэу къыщикIугъэр зэрэригъэ­жьэгъагъэм, итекIоныгъэхэм, игухэлъхэр къызщыдэмыхъугъэхэм, ыгъэлъапIэхэрэм, зэрыгушхохэрэм, непэ ищыIакIэ такIэупчIагъ.Ежь ышъхьэ фэгъэхьыгъэу къыIотэныр Аскэр икIасэп, гъэшIэгъонэу, сэмэркъэуи хэлъэу къызтегущыIэрэр иунагъу, ­илъфыгъэхэр, ипхъорэлъ-къорэлъфхэр, ахэм къакIэхъухьажьыгъэхэр, иныбджэгъухэр, икъоджэгъухэр, командэм хэтхэр ары. Спортым епхыгъэ къэбархэр игуа­пэу къеIуатэх.— Илъэс 15 сыныбжьэу, джыри еджапIэм сычIэсызэ, атлетикэ псынкIэм сыпыхьэгъагъ, — еIо Аскэр. – Тренер сиIагъэп, сэр-­сэрэу спортзалым зыщызгъа­сэщтыгъ, сыпкIэщтыгъ, упражнение зэфэшъхьафхэр сшIыщтыгъэх, баскетбол, футбол сешIэщтыгъ. Я 9-рэ классым сисэу, зыпарэкIи зыфэсымыгъэ­хьазырыгъэу къызэдэчъэнымкIэ зэнэкъокъоу Адыгэ автономнэ хэкум щызэхащагъэм сыхэлэжьэнэу, метри 100 сыкъэчъэ­нэу, къысэлъэIугъэх. Ащ хъулъфыгъэхэм яятIонэрэ разряд шъхьа­рыкIэу къыщызгъэлъэгъогъагъ. Нэужым Краснодар краимкIэ зэнэкъокъум метрэ 200 къыщысчъи, текIоныгъэр къыщыдэсхыгъ. Джащ ыуж сиапэрэ тренерыгъэу Евгений Мартьяновым нэIуасэ сыфашIыгъагъ. Ащ ишIуагъэкIэ дзэ къулыкъур Краснодар дэтыгъэ спорт ротэм щысхьынэу щезгъэжьагъ.ТигущыIэгъу къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, ащ илъэсныкъо нахьыбэрэ къулыкъу щихьынэу хъугъэп, УIэшыгъэ КIуачIэхэм язэнэкъокъоу Тбилиси щызэхащэщтым хэлэжьэнэу Темыр Кавказым идзэ шъо­лъыр ихэшыпыкIыгъэ командэ хагъэ­хьагъ. Ащ спортсмен анахь дэгъухэр ЦСКА-м пае къыщыхахыгъэх. Арэущтэу 1966-рэ илъэсым Москва кIонэу хъугъэ. Спортсмен 69-у къекIолIагъэхэр пытэкъу­хэзэ, ежь изакъоу къэнагъ. СССР-м изаслуженнэ тренерэу, олимпиадэхэм тIогъогогъо тыжьын медаль къащызыхьыгъэу Борис Токаревым илъэсырэ ыгъэ­сагъ ыкIи спортым имастер хъунымкIэ шапхъэхэр ригъэкъугъэх.Барцо Аскэр ЦСКА-м ыкIи УIэшыгъэ КIуачIэхэм атлетикэ псынкIэмкIэ якомандэхэм ямызакъоу, Москва ихэшыпыкIыгъэ команди хэтыгъ. Адыгеим, СССР-м и УIэшыгъэ КIуачIэхэм мызэу, мытIоу ячемпион, эстафетэмкIэ СССР-м ичемпион хъугъэ, СССР-м и Кубок къыдихыгъ. НэмыкI лъэныкъохэмкIи гъэхъагъэу ышIыгъэр бэ.— Германием сагъэкIонэу мэхъу, нахь кIасэу ЦСКА-р ащ къэкIо, — къеIуатэ ащ. – А лъэхъаным Александр Гомельскэри, кэмандэм иятIонэрэ тренерэу Артур Стародубцеври синэIосагъэх. Атлетикэ псынкIэмкIэ тренер сыхъунэу Гомельскэм зыкъысфигъэзагъ. Сигуапэу сыкъе­зэгъи, 1976-рэ илъэсым ишэ­кIогъу мазэ сиIофшIэн езгъэ­жьагъ.Ащ ыпэкIэ Аскэр Смоленскэ къэралыгъо институтыр къыухыгъ, физкультурэмрэ спортымрэкIэ тренер-кIэлэегъа­джэу ыкIи массажистэу зэрэщытыр къэзыушыхьатырэ дипломыр IэкIэлъыгъ.— 1977-рэ илъэсым ЦСКА-м имассажист IуагъэкIи, ар зэблэсхъун фаеу хъугъэ, — къеIуатэ ащ. – НэмыкI къагъотыфэ Iоф сшIэнэу ары зэрэщытыгъэр. Апэу массаж зыфэсшIыгъагъэр Алжан Жармухамедовыр ары. Гомельскэр нэмыкI специалист лъэхъути, баскетболистхэм зэдырагъаштэу Барцом а пшъэ­рылъыр дэгъоу ыгъэцакIэу, ­лъы­хъон имыщыкIагъэу къыра­Iуагъ. Ащ тетэу сызэрэтренерым нэмыкIэу массажистэуи сыхъугъ.ЦСКА-м хэтэу Дедым тихэгъэгу имызакъоу, дунаими гъэхъэгъэ инхэр щишIыгъэх. ГущыIэм пае, ар командэм игъусэу Олимпийскэ джэгунхэу 1980-рэ ыкIи 2012-рэ илъэсхэм ащыIагъэхэм джэрз медальхэр къащихьыгъэх, гъогогъуи 4-рэ Евролигэм ичемпион, гъогогъуипшIэ СССР-м ыкIи гъогогъу 27-рэ Урысыем ячемпион, гъогогъуиплIрэ Урысыем и Кубок къыхьыгъ. НэмыкI текIоныгъэу зигугъу къэпшIын плъэкIыщтыр бэ.ЗэлъашIэрэ командэм текIоныгъабэу иIэм Барцо Аскэр иIахьышхоу хэлъыр щытхъуцIэхэмкIэ, тын зэфэшъхьафхэмкIэ къыхагъэщыгъ. Ар Урысыем изаслуженнэ тренер, «Хэгъэгум ыпашъхьэ гъэхъа­гъэу щыриIэхэм апай» зыфиIорэ орденым имедалэу я II-рэ шъуашэ зиIэр, «Физическэ культурэмрэ спортымрэ яотличник» зыфиIорэ щытхъу тамыгъэр, бгъэхалъхьэхэу «За отличие в воинской службе» зыфиIоу я II-рэ шъуашэ зиIэр, «За безупречную службу в ВС СССР» зыфиIорэр, УФ-м и Президент и Щытхъу тхылъ къыфагъэ­шъошагъэх.Илъэс пчъагъэхэм къакIоцI Аскэр IэкIыб къэралхэм яклубхэм рагъэбла­гъэу къыхэкIыгъ, ау «иармейскэ» клуб сыд фэдэрэ мылъкукIи ыхъожьыгъэп. Зыщыщ лъэпкъым ищытхъу дахэкIэ зэраригъэIощтым сыдигъокIи пылъыгъ.— Сызэрэадыгэм елъытыгъэу сыдигъокIи, сизекIуакIэ сылъыплъэжьыгъ. Непэ къыздэхъугъэр зэкIэ зишIушIэгъэ командэм къы­щысфашIырэ лъытэныгъэр, шъхьэкIэфэныгъэр пстэуми анахь лъапIэу сэлъытэ. Мары чэщ мэфитIум сителефон уцу­гъэп, джащ фэдизым симэфэкIкIэ къысфэгушIуагъэх, ар зымыуасэ щыIэп, — хигъэунэфыкIыгъ А. Барцом.КъызэрыкIогъэ щыIэныгъэ гъогум зэрэрыразэр ащ къыхигъэщыгъ. Ау амал иIагъэмэ, чIыпIэ горэхэри зэблихъу­щтыгъэх.— Илъэс 19 сыныбжьэу унэм сикIыгъагъ. Нахь пэсаIоу профессиональнэ спортым сыхэхьэгъагъэмэ, джыри нахь лъэгэпIэ инхэм санэсыныгъэкIи хъун. Процент 90-м нэсэу сищыIэныгъэ сыфэраз. Гухэлъ пытэ зыфэс­шIыжьымэ, ащ сызэрэфэкIощтым сыпылъзэ сыкъы­рыкIуагъ, сыдигъокIи апэрэу сыщытыным, сцIэ дахэкIэ рязгъэIоным сыфэягъ, — къыхигъэщыгъ тигу­щыIэгъу.Аскэр ыныбжь илъэс 80 зэрэхъугъэм­кIэ Адыгеим щыпсэурэ иныбджэгъухэр, тигъэзетеджэхэр ягуапэу фэгушIох. Ипсауныгъэ пытэу, ибын унэгъо дахэ датхъэу джыри илъэсыбэ къыгъэшIэнэу фэлъаIох.IЭШЪЫНЭ Сусан.