ШIушIэным къыфэхъугъ

Даур Борис Индрыс ыкъор къызыхъугъэр илъэс 80 зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъ

ТхэкIошхоу А. П. Чеховым игущыIэхэу «Уврачыным лIыгъи, гукIэгъуи, пытагъи ищыкIагъэх» зыфиIохэрэр епхьылIэн плъэкIыщтых КъЩР-м изаслуженнэ врачэу, медицинэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу Даур Борис Индрыс ыкъом. Тиныбджэгъу цIыф шIагъор ыкIи врач IэпэIасэр къызыхъугъэр мэкъуогъум и 13-м илъэс 80 хъугъэ.Ар черкес къуаджэу Хьабэз къыщыхъугъ, щапIугъ. ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу зыфежьэрэр ыкIэм нигъэсэу, шъэожъые хъупхъэу къэтэджыгъ. ЕджапIэр дышъэ медалькIэ, медицинэ институтыр дэгъу дэдэу къыухыгъэх. Къы­зщыхъугъэ къуаджэм исэнэхьаткIэ щылажьэу ригъэжьэгъагъ, апэ ординаторыгъ, етIанэ отделением ипэщагъ, нэужым Хьабэз район сымэджэщым иврач шъхьаIэу агъэнэфагъ.Зэо ужым, хэгъэгур зыпкъ зыщырагъэуцожьыщтыгъэ лъэхъаным, тефэгъагъ ащ ищыIэныгъэ гъогу иублапIэ. ЯцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу IофшIэныр шIу алъэгъоу, нахьыжъхэр агъэлъапIэхэу а лъэхъэнэ къиным агъасэщтыгъэх. Апшъэрэ еджапIэм щигъэкIогъэ илъэсхэм сэнэхьат IэпэIэсэныгъэр ыIэ къызэрэригъахьэщтыгъэм дакIоу, акъылэгъу къыфэхъурэ цIыфхэми гъу­сэныгъэ адыриIэ хъугъагъэ. А уахътэр ары идунэееплъыкIэ уцуным ылъапсэ къызщежьэгъагъэри. КъыгъэшIагъэм, сыд фэдэ ушэтыпIэ ифагъэми, дэх имыIэу а еплъыкIэхэм афэшъыпкъагъ.Ирайон Iоф щишIэ зэхъуми ишIэныгъэхэм ахигъэхъон, наукэм игъогу пытэу теуцон гупшысэр ренэу къыздырихьакIыщтыгъ. Имуради къыдэхъугъ: Москва аспирантурэр къыщеухы, щытхъу пылъэу диссертациер пхырегъэкIы ыкIи кафедрэм иассистентэу къыIуагъэнэжьы.Аспирантэу ригъажьи, медицинэ шIэныгъэхэмкIэ докторым нэсыгъ,И. М. Сеченовым ыцIэ зыхьырэ медицинэ университетэу Москва дэтым ипрофессор хъугъэ. IэпэIэсэныгъэ ин зиIэ врачэу, шIэныгъэлэжьэу, егъэ­джакIоу зэрэщытым дакIоу цIыфыгъэ­шхо зыхэлъ, зыгу зэIухыгъэ ныбджэгъу хьалэлэу ар щыт. Лъэныкъуабэмэ хэшIыкIышхо зэрафыриIэм, научнэ лъапсэ иIэу иIофшIэн зэригъэпсырэм яшIуагъэ­кIэ наукэми, Iэзэн Iофми гъэхъэгъэ­шхохэр ащишIыгъэх.Даур Борис ригъэджэгъабэмэ хэгъэ­гум ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ыкIи IэкIыб къэралхэм Iоф ащашIэ. Дунэе научнэ конференциехэм ыкIи симпозиумхэм тихэгъэгу ыцIэкIэ бэрэ ар къащыгущы­Iагъ. Наукэм епхыгъэ цIэ лъапIэхэм, общественнэ мэхьанэ зиIэ IэнатIэу ыIыгъыгъэхэм къафэзыщагъэр ихъу­пхъагъ, ичаныгъ, теубытэгъэ инэу хэлъыр ыкIи цIыфхэм ишIуагъэ аригъэкIынымкIэ зышъхьамысыжьэу зэрэщытыгъэр ары.Врач сэнэхьатыр къыхэзыхырэр IэпэIэсэныгъэм имызакъоу, цIыфыгъэ шэпхъэ анахь лъагэхэм арыгъуазэу щытын зэрэфаер хэти къыгурэIо. Врачым ушэтыпIитIу зэпичын фаеу мэхъу: зыр – игъэхъэгъэшхохэм ышъхьэ аримыгъэунэзэныр, цIыфхэм япэгэкIэу мыхъуныр, ятIонэрэр – къыдэмыхъугъэ­хэм ыгу аримыгъэгъэкIодыныр. Ежь врачым иеплъыкIэхэмрэ идунэететыкIэрэ бэ ялъытыгъэр. Сымаджэм иуз къыхэбгъэщынышъ, зэрищыкIагъэм лъыкIахьэу уеIэзэ закъокIэ Iофыр ухыгъэ хъурэп. Врач дэгъум сымаджэм ыгу ихъыкIырэм зыщегъэгъуазэ, ащ игууз-­лыуз къызэрэфигъэпсынкIэщтымкIэ ренэу амал горэхэм яусэ. Сымаджэу зэIэзагъэхэм къарыкIощтми, ахэм ягупсэхэм агу ихъыкIырэми анэсы. Джары врач шъыпкъэр зыфэдэн фаер. Тхьэр хьа­лэлэу къызэтэгъэ ащ фэдэ IэзакIохэм ащыщ тилъэпкъэгъу профессорэу Даур Борис. Ащ епхыгъэу тыгу къэкIыжьы тичIыпIэгъу цIэрыIоу, Урысыем и ЛIыхъу­жъэу, летчик-ушэтакIоу Мызэгъ Владимир КIэмгуй ыкъор. Борисрэ арырэ илъэсыбэрэ къошныгъэ-блэгъэныгъэ зэдыряIагъ. Летчик цIэрыIом ипсауныгъэ изытет тиврач лъыплъэщтыгъ, еIазэуи къыхэкIыгъ. БэгъашIэ зэрэхъугъэри шIушIагъэу Борис фэплъэгъун плъэкIыщт. ШIу тлъэгъущтыгъэ тилетчик гуфэбэныгъэшхо хэлъэу Даурым игугъу ышIыщтыгъ. Ащ ренэу ыгъэшIагъощтыгъ врач цIэрыIор цIыф къызэрыкIоу, гукIэгъушхо хэлъэу, кIэгъэкъон къыпфэхъун ылъэкIынэу зэрэщытыр.Джыри зы щысэ къэтхьын. ЗэлъашIэрэ шIэныгъэлэжьэу, академикэу Къумахо Мухьадин, IофшIэгъэшхоу «Адыгэ энциклопедием» иредактор шъхьаIэу щытыгъэр, тхылъым Iофэу дишIэрэр ыкIэм зыщыфэкIощтым хьылъэу къэсымэ­джагъ. Борис гуригъэIонэу пылъыгъ сымэджэщым чIэмыгъуалъхьэмэ зэрэмыхъущтыр, ау адрэр къыфеуцуалIэщтыгъэп: «Сысымэджэнэу уахътэ сиIэп. ПшIэ пшIоигъор шIэ, ау сэ сищыIэныгъэ зыпэIузгъэхьэгъэ IофшIагъэр сыухын фае». А лъэхъаным Даур Борис къыгурыIогъагъ ыIуагъэм ар зэрэтемыкIыщтыр ыкIи иунэ зэрисэу еIэзэгъагъ амалэу иIэр зэкIэ рихьылIи. Сыдэу хъуми, мэфи 10-кIэ ар ылъэ тыригъэуцожьыгъагъ ыкIи мэзи 3-кIэ энциклопедие гъэшIэгъон дэдэр къыдэкIыгъагъ.Джащ фэдэу ипсауныгъэ изытеткIэ чIыпIэ зэжъу дэдэ иуцогъагъ тиныбджэгъоу, академикэу ГъукIэлI Юрэ. ШIэныгъэ куоу иIэмрэ иIэпэIэсэныгъэрэ яшIуагъэкIэ уз щынагъоу врачмэ Юрэ къыфагъэнэфэгъагъэм Даур Борис еIэзэгъагъ ыкIи шъхьарихыгъагъ. Илъэс 30 фэдизрэ шъыпкъэныгъэ зэфыряIэу ахэр зэныбджэгъугъэх. Ащ фэдиз илъэсым Борис емызэщэу ныбджэгъум ынаIэ тыригъэтыгъ, ищыкIагъэр зэкIэ ришIэфыгъ.Илъэс 50-м ехъурэ Даурым Iоф ышIагъ ыкIи а щысэхэм афэдэу мин пчъагъэ къэппчъын плъэкIыщт.Лъэныкъо зэфэшъхьафыбэмэ хэшIыкIышхо афызиIэ тиныбджэгъу ежь-ежьырэу, зыми щымыгугъоу зынэсыгъэ лъэ­гапIэмрэ гъогоу къызэпичыгъэмрэ умыгъэшIэгъон плъэкIырэп. Гухэлъэу ышIыгъэм, зытыриубытагъэм лъыIэсыным зышъхьамысыжьэу зэрэдэлажьэщтыгъэр агъэшIагъо иныбджэгъухэми, иIофшIэгъухэми. Ау зынэсыгъэ лъэгапIэхэм зыкIи арыкъэигъэп. ЫшIэрэр шIомакIэу, лъэгэпIакIэхэм афэкIон зэрэфаер ренэу ыгукIэ зыдиIыгъыгъ.Мы аужырэ илъэсхэм Борис къызщыхъугъэ лъэныкъом нахьыбэрэ щыIэ хъугъэ, ау ренэу тызэфытео. Респуб­ликэм иобщественнэ щыIакIэ ар щы­гъуаз. Журналист IэпэIэсэныгъэу хэ­лъым ишIуагъэкIэ къэбар жъугъэм иамалхэм бэ къаригъахьэрэр. Тилъэ­пкъэгъу цIэрыIохэу Социалистическэ IофшIакIэм и ЛIыхъужъэу Аргун ПIатIэ, Акъбэшъэ Борис, Арэщыкъо Къэншъау, Абыдэ Виталий, Агъырбэ Юрэ, Къалмыкъ Юрэ, Хъопсэрыкъохэу Хъызыррэ Назиррэ, Эскиндар Мухьадин ыкIи нэмыкIыбэхэм афэгъэхьыгъэу бэ ащ къыхиутыгъэр. Ащ ишIуагъэкIэ къош республикэхэм яцIыф цIэрыIохэу, летчик-ушэтакIоу, Урысыем и ЛIыхъужъэу Мызэгъ Владимир, Адыгеим иапэрэ Президентыгъэу Джарымэ Аслъан, адыгэ тхэкIо цIэрыIошхоу, Урысыем и ЛIыхъужъэу МэщбэшIэ Исхьакъ, производствэм изэхэщакIоу, шIэныгъэлэжь цIэрыIоу, СССР-м иэлектрон промышленность лъапсэ фэзышIыгъэхэм ащыщэу ГъукIэлI Юрэ, генералхэу Быжь Айтэч, Дзыбэ Мусса, Дэхъу Михаил, профессорэу ыкIи усакIоу Тэхътэмышъ Хъызыр, хирург цIэрыIоу Тэтэршъэо Мухьарбый ыкIи нэмыкIхэр цIыф жъугъэхэм нахь зэлъашIагъэх.Адыгэ культурнэ гупчэр Москва къыщызэIухыгъэным ар тигъусэу хэлэжьэгъагъ. Iоф зыдишIагъэхэм ащыщых тичIыпIэгъу цIэрыIоу, профессорэу Къалмыкъ Юрэ, профессорэу Сыкъунэ Хьасан, экономикэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу Акъбэшъэ Борис, академикэу Къумахо Мухьадин, Урысыем инароднэ артистэу ТIутIэ Заур, сенаторэу Къанэкъо Арсен, Къэжъар Альберт ыкIи нэмыкIыбэхэр. Аужырэ илъэсхэм Даур Борис общественнэ IофшIэнэу интернациональнэ пIуныгъэм, къыз­хэкIыгъэ лъэпкъым икультурэрэ ихабзэхэмрэ ягъэпытэн япхыгъэм нахь зыфигъэзагъ.Адыгэ хабзэм тетэу апIугъэ Борис ныбджэгъуныгъэр зэригъэлъапIэрэм имызакъоу, иIофшIэгъухэмрэ нахьыжъхэ­мрэ лъытэныгъэшхо афешIы. Тиветераныбэмэ ащ игуфэбагъэрэ ицIыфыгъэрэ зынэсырэр дэгъоу агъэунэфыгъ. Мы­зэгъ Владимир июбилейхэр (илъэс 75-р, 80-р ыкIи 85-р) хэгъэунэфыкIыгъэнхэмкIэ Iофтхьэбзабэ зэшIуихыгъ, Арэщыкъо Къэншъао илъэс 90-рэ зэхъум бэ ыплIэIу рилъхьажьыгъагъэр, Къалмыкъ Юрэ ия 85-рэ, ия 90-рэ илъэсхэри цIыфхэм агу къинэжьхэу зэхищэнхэ ылъэкIыгъагъ. Бэ джыри щысэу къэппчъын плъэкIыщтыр. НыбжьыкIэхэмкIи ар щысэтехыпIэ дэгъу.Даур Борис ивторчествэрэ ищыIэныгъэрэкIэ зэфэхьысыжь гъэшIэгъонэу хъугъэ бэмышIэу къыдигъэкIыгъэ тхы­лъэу «Дорога длиною в жизнь» зыфиIорэр. Ащ Iофыгъуабэ къыщеIэты. Лъэшэу тызIэпищэу теджагъ. ЩыIэныгъэ гъогум ушэтыпIи, гушIуагъуи, гумэкIи щызэхэгъэкIухьагъэу щыт. Уигъусэу къыбдэлэжьэрэ цIыфхэр бгъэлъэпIэнхэ, осэ икъу афэпшIын зэрэфаер, укъызщыхъугъэ, узщапIугъэ лъэныкъор зыщыбгъэгъупшэ зэрэмыхъущтыр, тыдэ ущыIэми, сыд фэдэ чIыпIэ уифагъэми, узэрэцIыфыр зыщымыгъэгъупшэу узыхэт­хэм уишIуагъэ горэ зэрябгъэкIыщтым упылъын, агу къыдэпщэен зэрэфаем ыкIи нэмыкIыбэхэм мы тхылъым уарегъэгупшысэ. Анахьэу гупшысэ куухэр озыгъэшIырэр къызщыхъугъэ къуаджэу Хьабэз, ащ ицIыфхэм афыриIэ шIулъэгъур ары. Тхылъыр нахьыжъхэми, ныбжьыкIэхэми IофыгъуабэхэмкIэ джэуа­пэгъу афэхъунэу тэгугъэ.ТилъапIэу Борис!ЦIыфхэм, наукэм ыкIи обществэм уафэлэжьэн зэрэфаемкIэ о щыIэныгъэ гъогоу къэпкIугъэр щысэшIу хъущт. ЦIыфхэм уяIэзагъ, кIэлэцIыкIухэр ппIугъэх, статьяхэр ыкIи тхылъхэр птхы­гъэх, бэмэ уадеIагъ, хымэ лыузым ныбжьи ублэкIыгъэп. Илъэс 80-м къэпкIугъэ гъогум уфызэплъэкIыжьмэ, урыгушхоу къэпIон плъэкIыщт ау сыдми мы дунаим узэрэтемытыгъэр. Непи уиреспубликэ IэзэнымкIи, общественнэ IофшIэным ылъэныкъокIи бэ щызэшIопхырэр. Республикэм щыпсэурэ черкесхэм янахьыжъхэм я Совет уритхьамат, бзэм, культурэм, шэн-хабзэхэм якъэухъумэнкIэ амалэу щыIэр зэкIэ гъэфедэгъэным упылъ. НыбжьыкIэхэр лъэпкъ зэхэдз амышIэу къэтэджынхэмкIэ, яхэгъэгу фэшъыпкъэнхэмкIэ Iофыгъуабэмэ кIэщакIо уафэхъу. Фэбагъэу цIыфхэм угу афилъыр зэхашIэ, ащ пае зэ къыпIукIэнэу хъурэм ущымыгъупшэу ыгу укъенэ. Уилъфыгъэхэмрэ уипхъорэ­лъфхэмрэ щысэтехыпIэу узэряIэм тыщыгъуаз. Ахэм гъэсэныгъэ-пIуныгъэ дэгъу зэрэзэрагъэгъотыгъэм имыза­къоу, яныдэлъфыбзэ дэгъоу ашIэ. Ащ мэхьанэшхо иI!Тшы лъапI!УиюбилейкIэ тыпфэгушIо! Псауныгъэ пытэ, щыIэкIэшIу уиIэнэу, уигушхуагъэ къыкIимычынэу, творческэ гъэхъэгъа­кIэхэр пшIынхэу пфэтэIо. Адыгэ-абазэ диаспорэу Москва щыпсэухэрэмрэ адыгэ врачхэм я Хасэрэ ацIэкIэ тыпфэгушIо. Черкес лъэпкъым ыкъо шIагъу, псауныгъэ уиIэу джыри илъэсыбэ къэ­бгъэшIэнэу, наукэмрэ общественнэ IофшIэнымрэ гъэхъэгъакIэхэр ащыпшIынхэу тыпфэлъаIо!Лъытэныгъэ къыпфэзышIыхэу ыкIи шIу узылъэгъухэуАгъырбэ Юрий Юсыф ыкъор – Москва дэт культурнэ гупчэу ­«Адыгэ Хасэм» инахьыжъхэм я Совет итхьамат, къалэу Москва иветеран гъэшIуагъ, КъЩР-м, КъБР-м, Адыгеим, Ингушетием наукэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшху, профессор.Эскиндар МухьадинАбдурахьман ыкъор – финанс университетым и Президент, Урысые Федерацием наукэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху, гъэсэныгъэмкIэ Урысые академием иакадемик, профессор.