Адыгэм икIэн бай ашIогъэшIэгъонэу

Адыгэм икультурэ, итворчествэ, итарихъ зышIогъэшIэгъон зекIохэу Адыгеим къихьэхэрэм зэкIэми ягъогупэ ГъукIэ Замудин дэжь гъэзагъэ. Мары зичэзыу IэкIыб зекIохэу Темыр Кавказым нэIуасэ зыфэзышIыхэрэр ащ ыдэжь щыIагъэх. Тикультурэ изэгъэшIакIоу, иухъумакIоу, АР-м изаслуженнэ сурэтышIэу ГъукIэ Замудин адыгэ пIуаблэмрэ лъэпкъ мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэмрэ ямузейхэу ыгъэпсыгъэхэр ахэм зэрагъэлъэгъугъэх.

Шъугу къэдгъэкIыжьын, лъэпкъ искусствэм изы лъэныкъохэу адыгэ пIуаблэм, бзэпс мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэм, къамылым яшIыкIэхэр IэпэIасэм ежь-ежьырэу пIоми хъунэу ыIэ къыригъэхьагъэх. Илъэс 40-м къехъугъэу ахэм ауж ит, IэпэIэсэ зырызэу къэнагъэхэм заIуигъа­кIэзэ яшIыкIэ, якъэIуакIэхэр, шъэфэу апылъхэр Замудин зэригъэшIагъэх, щыIэныгъэм къыхищэжьыгъэх, лIэужыкIэмэ аIэ къыригъэхьажьыгъэу непэ тлъэгъунхэ ыкIи зэхэтхынхэ тэлъэкIы. IэпэIасэм ахэр ешIышъухэ къодыеп, ежьми бэлахьэу къарегъэIошъу. ИгъашIэ иIахьышIу зыпэIухьэгъэ ушэтынышхохэу ригъэкIокIыгъэхэр тхылъхэу «Адыгэ пIуаблэхэр, арджэнхэр» ыкIи «Адыгэ къамыл» зыфиIоу къыдигъэкIыгъэхэм ащызэфихьысыжьыгъэх. Ащ фэшъхьафэу, а пстэур имузейхэм къащегъэлъагъо ыкIи къащеIуатэ.ЗекIохэр ГъукIэ Замудин ищагу къызэрэдахьэхэу гъэшIэгъон ащыхъугъ. Сэнэшъхьэ лъапсэхэм акIэрылъ шъыхьэ бжъакъохэу илъэс 30-м къехъу зыныбжьыхэм ахэм янэплъэгъу зэу зыфа­щагъ, непэрэ адыгэ хапIэр зыфэдэр ­ашIогъэшIэгъонэу къаплъыхьагъ. ЫпэрапшIэу лъэпкъ мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэм ямузей бысымым хьакIэхэр ригъэблэгъагъэх. Илъэс пчъагъэхэм шыкIэпщынэхэр, къамылхэр зыщишIыгъэ унэр IэпэIасэм джы ахэм ямузееу зэтыригъэ­псыхьагъ. Лъэхъан зэфэшъхьафхэм янэпэеплъ пкъыгъо пшIы пчъагъэр, пэсэрэ зэманхэм къащегъэжьагъэу непэрэм нэсыжьэу агъэфедэщтыгъэхэр ащ щызэхэугъоягъэх. Мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэр куп-купэу гощыгъэхэу, зытеохэрэр, зэрыпщэхэрэр, бзэпсхэр, шъхьадж ичIыпIэ гъэнэфагъэу дэпкъым пылъа­гъэх ыкIи сатырэу кIэрылъых.— Мыхэр къэбэртэе пхъэкIыч зыфаIохэрэр ары, — къафеIуатэ Замудин пхъэкIыч шъомбгъо пIуакIэхэм Iэ афишIызэ. — АхэмкIэ къамылым де­жъыущтыгъэх, къэIукIэ гъэнэфагъэ къы­ратыщтыгъ. Ау я ХIХ-рэ лIэшIэгъум ыкIэм Урысыем ыкIи Кавказым пщынэр къарыхьагъ, лъэпкъхэм зэкIэми агъэфедэ хъугъэ. Илъэс мин пчъагъэрэ тиIагъэм фэдэу непэ ар тищыIэныгъэ щыщ хъугъэ. Ащ дакIоу непэ агъэфедэрэ пхъэкIычхэр къежьагъэх.Нэрылъэгъу афэхъуным пае Замудин зекIохэм пхъэкIыч къафытеуагъ. Джащ фэдэу къамылми удж къафыригъэIуагъ.— Къамылым изэгъэшIэн ыуж сызехьэм сипшъэрылъыгъэр макъэ къи­схышъоу зэзгъэшIэныр ыкIи тинепэрэ мафэ къыхэсщэжьыныр ары, сыда пIомэ мы мэкъэмэ Iэмэ-псымэр тIэкIэзыжьыгъагъ пIоми хъущт. Илъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ ар щыIэныгъэм къыхэт­щэжьэу едгъэжьагъ ыкIи 2015-рэ илъэ­сым КавказымкIэ апэрэу адыгэ къамылапщэхэм яфестиваль редгъэкIокIыгъ. А зэкIэми язэфэхьысыжь хъугъэр тхылъэу «Адыгэ къамыл», — Замудин зекIохэм тхылъыр къарегъэлъэгъу. — Мэкъэмэ Iэмэ-псымэм ихъишъэ мыщ къыщыIотагъ. Ащ СD -диск игъус. ­1949-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу непэ къыднэсыжьыгъэ мэкъамэхэр зэкIэ тетых.Мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэм яшIын адыгэхэмкIэ сыдигъуи хъулъфыгъэ Iофыгъ. Непи арэущтэу къэнэжьы. Я 90-рэ илъэсхэм тишъолъыркIэ шыкIэпщынэ зышIышъущтыгъэр ежь Замудин закъу. Ау пIуныгъэ-гъэсэныгъэ Iофышхоу ригъэкIокIыгъэм ихьатыркIэ иIофшIэн лъы­зыгъэкIотэщт лIэужыкIэхэр щыIэ хъу­гъэх.Мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэм афэгъэзэгъа­гъэхэр хъулъфыгъэхэр арымэ, пIоблэ- шIыным — бзылъфыгъэхэр ары. Ари Замудин ихьатыркIэ непэ дгъотыжьыгъэ кIэн баймэ ащыщ. Ащ иблэн ыгу зэрэрихьырэм къыхэкIэу изэгъэшIэн ыуж ихьагъ ыкIи шIэныгъэ IофшIэнышхо ригъэкIокIыгъ. Итарихъ, ишIыкIэ зэригъашIэ зэхъум, адыгэ къуаджэхэр къыкIухьагъэх. АрджэнышIэ IэпэIэсэ зырызэу къадэнэжьыгъэхэм заIуигъакIэзэ, яшIэныгъэхэр алъыIэсыгъ ыкIи нэгъэсыгъэу ыIэ къыригъэхьагъ.— Мары мы сурэтхэм арытхэр, — дэпкъым Iэ фишIызэ зекIохэм арегъэ­лъэгъу Замудин,— я 20-рэ лIэшIэгъум иIэпэIасэхэу сызIукIагъэхэр ары. Нэбгырэ пэпчъ иIофшIагъэ кIэрыс. Непэрэ алырэгъухэм афэдэу пIуаблэхэр агъэфедэщтыгъэх: унэр рагъэдахэщтыгъ, Тхьэм щелъэIущтыгъэх, джэхашъом тырадзэщтыгъ, цы зыхаблэщтыгъэхэри ахэтыгъэх. Тхыпхъэ зэмылIэужыгъохэр халъхьэшъущтыгъ. МетрипшIым нэс икIыхьагъэу ашIышъущтыгъ. Композицие псаухэри адыгэ IэпэIасэхэм хашIыхьэшъущтыгъ.Непэ ГъукIэ Замудин пIуаблэхэмкIэ унэе хъарзынэщэу иIэм арджэн 50 фэдиз хэлъ. Ахэм ащыщхэу музеим къыщыгъэлъэгъуагъэхэр зекIохэм ашIогъэшIэгъонэу зэпаплъыхьагъэх. Лъэпкъ творческэ кIэн баир зы нэбгырэм къыухъумэн ыкIи псэ къыпигъэкIэжьын зэрилъэкIыгъэр къахэщэу ахэм агъэшIэгъуагъ. ШIоигъоныгъэ зиIэхэм пIуаблэхэм яшIыкIэ ежь ашъхьэкIэ зыщагъэгъозэн алъэкIыгъ, IэпэIасэм мас­тер-класс мыин афызэхищагъ.— Музей гъэшIэгъон дэдэх. Тинасып къыхьыгъэу сэлъытэ ахэр непэ зэрэтлъэгъугъэхэр. Адыгэ лъэпкъым итарихъ, иискусствэ зыщыдгъэгъозэн тлъэкIыгъ. Джыри зэгорэм мыщ къэзгъэзэжьышъу­ным сыщэгугъы. ГъукIэ Замудин «тхьауегъэпсэушхо» есIо сшIоигъу, — къы­Iуагъ зекIоу Миклоша Шаркози.Замудин къызэриIуагъэмкIэ, мыщ фэдэу лъэпкъ культурэр, искусствэр, творчествэр зышIогъэшIэгъонэу IэкIыбым къикIэу къыфакIорэр бэ. Китаим, Тайвань, Европэм, Израиль къарыкIыгъэхэр джащ фэдэу ихьэкIагъэх. Адыгэ къуаем имэфэкIэу илъэс къэс шъолъырым щырекIокIырэм ыкIи нэмыкI Iофтхьэбзэ инэу зэхащэхэрэм тикъэбар дахэкIэ агъэIоу ащ къыхегъэщы. Темыр Кавказым пхырыкIырэ зекIо лъагъохэм Адыгеир бэрэ ахагъэуцо хъугъэ.— Мыщ фэдэу къысфакIохэмэ, сэркIэ гъэшIэгъон. НэIуасэ тызэфэхъу, тызэрэшIэ. Шъыпкъэ, дунэе хъытыумкIэ узэдэгущыIэн, бэ плъэгъун олъэкIы, ау узэIукIэным фэдэ хъун щыIэп, ащ уасэ иIэп, — еIо Замудин.Анцокъо Ирин.