Неущ — Урысыем и Маф

ИлъэсипшI пчъагъэхэм Урысыем ижьау чIэтэу лъэпкъишъэм нахьыбэ мамырэу Адыгеим щызэдэпсэу. Ащ пэпчъ тишъолъыр цIыкIу ыкIи тихэгъэгушхо нахь лъэш, нахь дахэ хъуным иIахь хелъхьэ. Урысыем и Мафэ — тизыкIыныгъэ имэфэкI.

МэфэкIым итарихъУрысыем и Мафэу мэкъуогъум и 12-м хэдгъэунэфыкIырэм лъапсэ фэхъугъэр мы мэфэ дэдэм, ау 1990-рэ илъэсым, тихэгъэгу икъэралыгъо шъхьафитыныгъэ фэгъэхьыгъэ унашъоу РСФСР-м инароднэ депутатхэм яапэрэ Зэфэс щаштэгъагъэр ары. 1992-рэ илъэсым мэкъуогъум и 12-м УФ-м и Апшъэрэ Совет ар мэфэкIэу ыгъэнэфэгъагъ. 1994-м «Урысыем икъэралыгъо шъхьафитыныгъэ фэгъэхьыгъэ Унашъор заштэгъэ Маф» зыцIэ къэралыгъо мэфэкIэу мэфэпчъым хэхьанэу Борис Ельциныр унашъом кIэтхэжьыгъ.1998-рэ илъэсым мэкъуогъум и 12-м Борис Ельциным къышIыгъэ джэпса­лъэм къыдыхэлъытагъэу «Урысыем и Маф» зыфиIорэмкIэ мэфэкIым ыцIэ зэблэхъу­гъэнэу къахилъхьэгъагъ ыкIи 2002-м УФ-м IофшIэнымкIэ и КодексыкIэ лъэтегъэуцо зэрэфашIыгъэм дакIоу, ащ хэбзэ кIуачIэ ыгъотыгъ. УрысыякIэм иуцун епхыгъэ мафэу ар тарихъым хэхьагъ. Хахъохэм, зэхъокIыныгъэшIу­хэм, лъэпкъ шэн-хабзэхэм якъэухъумэн ятамыгъэ хъугъэ.Джащ фэдэу, Урысыем и Мафэ къэралыгъор лъэпкъыбэ бзабэу зэрэщытыр къегъэлъагъо, ахэм языкIыныгъэрэ лъытэныгъэ азыфагу илъэу зэрэзэдэпсэухэрэмрэ мэхьанэ инэу иIэм унаIэ атырыуегъадзэ.

ЛIымыщэкъо Рэмэзан — АР-м иобщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьамат:— Тикъэралыгъо и Президентэу Владимир Путиным 2026-р лъэпкъ зэфэшъхьафэу Урысыем щыпсэухэрэм языкIыныгъэ и Илъэсэу ыгъэнэфагъ. Тихэгъэгу цIыф лъэпкъ зэмылIэужыгъуабэ щэпсэу, ахэм дин зэфэшъхьафхэр алэжьы. Пстэуми азыфагу зэзэгъыныгъэ, ныбджэгъуныгъэ илъыным пае мыщ фэдэ мэфэкI мафэхэм яшIуагъэ лъэшэу къэкIо. Лъэпкъхэм яшэн-хэбзэ зехьакIэ, ятарихъ, яIэпэIэсэныгъэ къагъэлъагъо, яорэдхэр, ямэкъамэхэр агъэIух.Лъэпкъэу щыпсэухэрэм зэгурыIоныгъэу, зыкIыныгъэу, зэдегъэштэгъэ еплъыкIэу яIэмкIэ Урысыем ишъолъыр пстэ­уми Адыгеир къахэщы. Ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Президентэу В. В. Путиным зыIокIэм къыфэразэу ар къыхигъэщыгъ. ЦIыфэу республикэм щыпсэухэрэмрэ хабзэм иIофышIэхэмрэ ар яхьатыр.ТиныбжьыкIэхэм яхэгъэгу, яхэку шIу алъэгъоу, шэн-хэбзэ дахэ ахэ­лъэу пIугъэнхэм АР-м и ЛIышъхьи, игъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэри, лъэпкъ зэфэшъхьафхэм язэхахьэхэри аIэ зэкIэ­дзагъэу дэлажьэх. Ащ ишIогъэшхо къакIоу сэлъы­тэ. Тикъэралыгъо ипыйхэм ахэр гъогу пхэндж тырядгъащэхэ хъущтэп ыкIи ар къыддэхъоу сэлъытэ. ТиныбжьыкIэхэри Iушых ыкIи бланэх.Ризаев Габил Новруз оглы— азербайджанхэм яобщинэу АР-м щыIэм ипащ:— Урысыем и Мафэ тэ, азербайджанхэм, тимэфэкI шъыпкъэу тэлъытэ, сыда пIомэ, бэшIагъэу УФ-м ицIыфэу тыщыт. ТипчъагъэкIэ нэбгырэ миллионитIурэ ныкъорэм къехъоу тыщэпсэу. Титарихъ къэралыгъуи тиI, ау тызщыщэу тлъытэрэр Урысыер ары.Азербайджанхэу Адыгеим щыпсэухэрэм тинасып дэдэ къыхьыгъэу сэлъытэ. Адыгэмэ афэдэу ыгу зэIухыгъэу, фабэу, бэрэчэтэу, нурэмкIэ адырэмэ адэгуащэу нэмыкI лъэпкъ щыIэ Iоу сшIэрэп, щыIэми бэп. Тэгу­шIо мыщ тызэрэщыпсэурэмкIэ. Арышъ, тхъагъоу тызэрэщыпсэурэм дакIоу пшъэдэкIыжьэу тиIэри икъоу къыдгурэIо. Рес­публикэм, ащ дакIоу Урысыеми хэхъоныгъэ ашIыным пае Адыгеим щыпсэурэ лъэпкъхэм зэкIэми, адыгэхэми, урысхэми, къэзэкъхэми, къэндзалхэми, ермэл­хэми ыкIи нэмыкIхэми тызэготхэу тызэдэлэжьэн фае.Республикэм ис лъэпкъ зэфэ­шъхьафхэм азыфагу зэдэлэжьэныгъэ дахэ, зэгурыIоныгъэ илъыным пае ищыкIагъэр шъолъырым щызэшIохыгъэным АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ышъхьэкIэ гъунэ лъефы. ШIуагъэ хэлъэу пстэуми Iоф зэдэтэшIэ ыкIи тызэдэпсэу.Алим Ильясовыр — къэндзал­хэм якультурнэ-шIэныгъэгъозэ обществэу «Дуслыкым» ипащ:— Хэкупсагъэр, граждан зыкIыныгъэр гъэпытэгъэным Урысыем и Мафэ фэIорышIэ. ЦIыфхэр зэфэгушIох, къэбархэр зэфаIуа­тэх, мэфэкIыр зэдыхагъэунэфыкIы, лъэпкъхэр зэфэщагъэхэ мэхъу. Тиобществэ хэтхэмкIэ тыдэкIыщт, мэфэкIым тыхэлэжьэщт, тызIукIэхэрэм тафэгушIощт.Республикэм лъэпкъыбэ мамырэу щызэдэпсэу. Къэндзалхэм яобществэ анахь чанхэм ащыщ. Iофтхьабзэхэм тахэлажьэ, нэмыкI лъэпкъхэм зы бзэ къадэтэгъоты, а пстэури тихъытыу нэкIубгъохэм къащэтэтыжьы. ЗэкIэ лъэпкъхэм тифитыны­гъэхэр зэфэдэхэу Адыгеим, ащ дакIоу Урысыем зэращыпсэухэ­рэр ащкIэ къэтэгъэлъагъо.МэфэкI IофтхьабзэхэрУрысыем и Мафэ фэгъэхьыгъэ мэфэкI Iофтхьабзэхэр мэкъуогъум и 12-м Мыекъуапэ ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащыкIощтых. Культурэм и Унэу «Гигантым» дэжь пчэдыжьым сыхьатыр 10-м къыщегъэжьагъэу «IэпэIасэхэм якъал» зыфиIорэ къэгъэлъэгъон щылэжьэщт. А чIыпIэ дэдэм сыхьатыр 11-м тхылъ къэ­гъэлъэгъонэу «Урысыеу сихэку» зыфиIорэр, джэгукIэ зэфэшъхьафхэр, мастер-классхэр щырекIокIыщтых, сурэт зызщытырахышъущт чIыпIэу «Урысыер — тэры» зыфиIорэр щагъэпсыщт. Пчыхьэм сыхьатыр 8-м фильмэу «Чемпионы: Быстрее.Выше.Сильнее» зыфиIорэр къыщагъэлъэгъощт.Къэлэ паркым мафэм сыхьатыр 3-м къыщегъэжьагъэу 5-м нэс творческэ купхэм яконцерт щыкIощт. Сыхьатыр 5-м къыщегъэжьагъэу пчыхьэм 8-м нэс Мыекъуапэ идуховой оркестрэ мэкъа­мэхэр къыщыригъэIощтых.МэфэкIым къыдыхэлъытагъэу, пчэдыжьым сыхьатыр 11-м Мэздахэ экскурсие щызэхащэщт. Урысые Обществэу «ШIэныгъ» зыфиIорэм илектор зыхэлэжьэщт зэIукIэгъу зыгъэпсэфыпIэм щыкIощт. Ащ фэшъхьафэу шъуашэхэм якъэгъэлъэгъон щырекIокIыщт.Лениным ыцIэ зыхьырэ гупчэм пчы­хьэм сыхьатыр 7-м къыщегъэжьагъэу 9-м нэс щыкIощт мэфэкI концертыр Урысыем и Мафэ ихэгъэунэфыкIын кIэух фэхъущт.Анцокъо Ирин.