Апшъэрэ мэхьанэ араты

Къэралыгъо фондэу «Хэгъэгум иухъумакIохэр» зыфиIорэм Урысыем ишъолъырхэм Iоф защишIэрэр 2026-рэ илъэсым мэкъуогъум и 1-м илъэсищ хъугъэ. А уахътэм къыкIоцI хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэмрэ ахэм яунагъохэмрэ IэпыIэгъу языгъэгъотырэ къэралыгъо фондым ипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу ыгъэцэкIагъ, ищыкIэгъэ амалхэр зехьэгъэнхэм апшъэрэ мэхьанэ ритызэ иIофшIэн лъегъэкIуатэ.

— ИлъэсищкIэ узэкIэIэбэжьмэ, мэкъу­огъум и 1-м УФ-м и Президент иунашъо­кIэ тикъэралыгъо ишъолъырхэм зэкIэми Къэралыгъо фондэу «Хэгъэгум иухъума­кIохэр» зыфиIорэм ишъолъыр къута­мэхэм яIофшIэн щырагъэ­жьагъ. А уахътэм къыщегъэ­жьагъэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэмрэ ахэм яунагъо­хэмрэ лъэныкъо зэфэ­шъхьафхэмкIэ IэпыIэгъу ягъэ­гъотыгъэным фытегъэпсы­хьэгъэ системэ тиIэ хъугъэ. Фондым икъутамэхэм анаIэ зытет дзэкIолI пэпчъ ищыкIэгъэ екIолIакIэ къэзыгъотырэ соци­альнэ координатор еп­хыгъ. Ащ тетэу IэпыIэгъу зэрагъотырэм тилIыхъужъэу Хэгъэгур къэзыухъумэхэрэм яIофыгъо­хэм игъом ахэплъэнхэу, гумэкIыгъохэр дагъэзыжьынхэу амал къеты. Ар мэхьа­нэшхо зиIэ IофшIэн, сыда пIомэ, ветеранхэм хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием къыхэ­кIыжьхэу къызагъэзэжьыкIэ, щыIэныгъэм хэгъэгъозэжьы­гъэнхэ, лъэныкъо гъэнэфагъэ зыкъыщагъотынэу адеIэгъэн фае. Ащ пае медицинэ IэпыIэгъу ящыкIагъ, юридическэ лъэныкъомкIэ упчIэу яIэхэм яджэуапхэр агъотынхэ, реабилитациер акIун, сэнэ­хьат зэрагъэгъотынымкIэ, спортым пылъынхэмкIэ адеIэ­гъэн фае. А зэпстэ­ури Фондэу «Хэгъэгум иухъумакIохэр» зыфиIорэм щызэшIуахых. Сыди­гъокIи ветеранхэмрэ ахэм яунагъохэмрэ тыря­гъус. ТиIофшIэн цифрэ шIыкIэр чанэу щыдгъэфедэными тыпылъ, арышъ, зы­къыт­фэзыгъазэхэрэр игъом тэлъэгъух, охътэ кIэкIым ищыкIэгъэ IофшIэным ыуж техьэ. Ар мафэ къэс Iоф зышIэу, системэм игъэкIэжьын ренэу пылъ командэм ишIушIагъ, — къыIуагъ статс-секретарэу, УФ-м зы­къэухъумэжьынымкIэ иминистрэ игуадзэу ыкIи Фондым ипащэу Анна Цивилевам.

Къэралыгъо фондэу «Хэгъэгум иухъу­макIохэр» зыфиIорэм ишъолъыр къутамэу АР-м щыIэм ипащэу ПIатIыкъо Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ — япсауныгъэ зыпкъ рагъэуцожьынымкIэ, IофшIэпIэ чIыпIэхэр къафэгъотыгъэнхэмкIэ, джащ фэдэу ныбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэмкIэ фондым иIофшIэн зэрифэшъуашэу егъэцакIэ. Къутамэм иIофшIэн зыригъэжьэгъэ 2023-рэ илъэсым къыщыублагъэу гумэкIыгъо зэфэшъхьафхэм япхыгъэу нэбгырэ мини 5-м ехъумэ зыкъыфагъэзагъ, ахэм Iофыгъо 18500-м шIокIэу къырахьылIагъ. Ащ щыщэу процент 96-р афызэшIуахыгъ. Ахэм яупчIэхэр анахьэу зыфэгъэхьыгъэхэр социальнэ ыкIи медицинэ IэпыIэгъум, IофшIэпIэ чIыпIэхэм язэгъэгъотын, ахъщэ тынхэм якъыз­IэкIэгъэхьан.

Фондым IэпыIэгъоу аригъэ­гъотырэм ренэу зырегъэушъом­бгъу. 2025-рэ илъэ­сым гъэтхапэм къыщыублагъэу хэ­ушъхьа­фыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэу зыдэхъу­гъэр амышIэхэрэм яунагъохэм IэпыIэгъу афэхъу.2023-м къыщыублагъэу ЧВК «Вагнер» зыфиIорэм икъулыкъушIэхэм «Зэо зэфэшъхьафхэм яветеран» зыфиIорэр къаратынымкIэ ятхылъхэр шъолъыр фондым икъутамэ егъэхьазырых. Джащ фэдэу 2026-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм къыщыублагъэу подразделениеу «Шторм Z» зыфиIорэм хэлажьэхэрэм ветеран удостоверениер къаратынымкIэ фондэу «Хэгъэгум иухъумакIохэм» тхылъхэр афегъэпсы ыкIи УФ-м зыкъэу­хъумэжьы­нымкIэ и Министерствэ и Комиссие IэкIегъахьэх. Мы мафэм ехъулIэу тхылъи 9-мэ ахэплъагъэх.

— IофшIэныр зэрифэшъуашэу зэрэзэ­хэщагъэр непэ теубытагъэ хэлъэу къэпIон плъэкIыщт. Илъэсищым нэбгырэ мин пчъа­гъэмэ тадеIэн тлъэкIыгъ. Ар юридическэ ыкIи психологическэ IэпыIэгъу, фэгъэкIотэнхэм ягъэ­псын, япсауныгъэ изэтегъэуцожьын. Фондым ипащэу Анна Цивилевамрэ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ кIэщакIо зыфэхъухэ­рэр тиIэубытыпIэхэу нэбгырэ пэпчъ екIолIэкIэ гъэнэфагъэ къыфэтэгъоты, тынаIэ тетэу, шъхьэкIафэ фэтшIызэ зетэщэ. Фондым зиушъомбгъузэ ыпэкIэ лъэкIуатэ. IэпыIэгъоу яттыхэрэм ясис­темэ тэгъэпытэ, тызэрадеIэщт лъэны­къохэр нахьыбэ тэшIых, нэмыкI къулыкъухэм зэпхыныгъэ адытиIэным тыпылъ. Типшъэрылъ шъхьаIэр IэпыIэгъу зищыкIагъэ пэпчъ зэримызакъор зэхишIэныр, щыIэныгъэм хэгъозэжьынымкIэ тыдеIэныр ары. Координаторхэм муниципальнэ образованиехэм зэкIэми Iоф ащашIэ, псэупIэхэр къакIухьэхэзэ упчIэжьэгъу афэхъух, дзэкIолIхэм зыщяIазэхэрэ сымэджэщхэм, унагъохэм ащэIэх, органи­зацие зэфэшъхьафхэм зэпхыныгъэ адашIынымкIэ адеIэх, яIофы­гъохэр охътэ кIэкIым зэшIуахых, — къеIуатэ шъо­лъыр къутамэм ипащэу ПIатIыкъо Аслъан.

Къэралыгъо фондым иIофшIэн «зы шъхьангъупчъэ» шIыкIэм тетэу зэхэ­щагъ, ветеран пэпчъ иIофыгъо пчъагъэ а зы чIыпIэм къыщыфызэшIуахы. Фондым ипшъэрылъхэр ыгъэцэкIэнхэм фытегъэ­псыхьагъэу шъолъыр къулыкъухэм, чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм ыкIи общественнэ организациехэм зэзэгъэныгъэхэр адишIыгъэх. АР-м и Очылхэм япалатэ, Урысыем и Социальнэ фонд ишъолъыр къутамэу Адыгеим щыIэм, IофшIэпIэ чIыпIэхэр языгъэгъотырэ гуп­чэм, цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр афэзыгъэцэкIэрэ гупчэм яIофышIэхэм, психологхэм ыкIи нэмыкI специалистхэм цIыфхэр рагъэблагъэх.Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр мы уахътэм хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм яфитыныгъэхэр къэухъумэ­гъэн­хэр ыкIи социальнэ Iэпы­Iэгъу ягъэгъотыгъэныр ары. Къутамэм хэбзэ къулыкъу ыкIи мысатыу организацие 80-мэ зэзэгъыныгъэхэр ади­шIыгъэу Iоф адешIэ.2024-рэ илъэсым ишэкIогъу мазэ къыщегъэжьагъэу УФ-м зыкъэухъумэжьынымкIэ и Министерствэ и Дзэ-социальнэ Гупчэ илIыкIо Фондым Iоф щешIэ. Ащ ишIуагъэкIэ ветеранхэм ямызакъоу, дзэкIолIэу къу­лыкъу зыхьы­хэрэми IэпыIэгъу агъоты. Тхылъ зэфэшъхьафхэм, ахъщэ тынхэм ягъэпсынкIэ ахэм адеIэх, зыдэхъугъэр амышIэу кIодыгъэхэм якIэлэцIыкIухэм ящы­кIэгъэ IэпыIэгъур арагъэ­гъоты.— ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэжьагъэхэм, иветеранхэу сэкъатныгъэ зи­Iэхэм яфэIо-фашIэхэр афэгъэцэкIэгъэнхэмкIэ фондыр шэпхъэшIухэм адиштэу, ищыкIэгъэ амалхэмкIэ зэте­гъэ­псыхьагъ. Зыкъытфэзгъэ­зэгъэ нэбгырэ пэпчъ екIо­лIэкIэ гъэнэфагъэ фытиIэу Iоф дэтшIагъ, зэрифэшъуашэу ищыкIэгъэ IэпыIэгъур едгъэгъотыгъ. Ащ фэгъэ­загъэх социальнэ координатор 36-рэ. Iэрыфэгъу щыIакIэ яIэным фэшI юридическэу яIофыгъохэр зэрэ­лъыдгъэкIуа­тэхэрэм къы­щегъэжьагъэу якультурнэ зыгъэпсэфыгъо уахътэ изэхэщэн нэсэу ахэр лъэп­лъэх. ТилIыхъужъхэм ыкIи ахэм яунагъохэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэ­ным исистемэ фондэу «Хэгъэгум иухъумакIохэр» зыфиIорэр пэрыт организацие зэрэщыхъу­гъэр тицыхьэ телъэу зэIофшIэгъухэм къэтIон тлъэ­кIыщт. Зэхэубытэгъэ IэпыIэгъу ядгъэ­гъотынымкIэ типрограммэхэм ыкIи фэIо-фашIэу дгъэцакIэхэрэм зызэрядгъэ­ушъомбгъущтым зэпымыоу ахэтэгъахъо, — хи­гъэунэфыкIыгъ ПIатIыкъо Ас­лъан.Фондэу «Хэгъэгум иухъумакIохэр» гъэпсыгъэнымкIэ УФ-м и Президентэу Владимир Путиным ышIыгъэ унашъом джыри хэгъэхъожьын фишIыгъ. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэу зыдэхъугъэр амышIэхэрэм яунагъохэм Iоф адэшIэгъэным ар фытегъэпсыхьагъ. Ахэм алъыхъунхэмкIэ ягупсэхэм ДНК-материалхэр арагъэтых, ищыкIэгъэ тхьапэхэр атхых ыкIи ахэр шъолъыр дзэ-следственнэ отделым IэкIагъахьэх.Социальнэ реабилитацием псауны­гъэм изэтегъэуцожьын закъоп хахьэрэр, ащ дзэкIолIхэм яегъэджэн, IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэр, ясэнэхьаткIэ хэхъоныгъэхэр ягъэшIыгъэнхэр къыдэ­лъытагъэх. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэжьагъэу е ахэм яунагъохэм арысхэу нэбгырэ 37-рэ университетэу «Синергия» чIэхьагъэх. Ащ нэмыкIэу ветеранхэр программэу «Фермерхэм яеджапIэ» ыкIи шъолъыр проектэу «Адыгеим и ЛIыхъужъхэр» зыфиIорэм ахэлажьэх.IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм фэшI ермэлыкъхэр афызэхащэх. Сэкъат­ныгъэ хэзыхыгъэ дзэкIолIхэм медицинэ IэпыIэгъур игъом агъотынымкIэ, ящыкIэгъэ псэуалъэхэр къаIэкIэхьанхэмкIэ зэрадеIэхэрэм нэмыкIэу, автомобилыр ежь-ежьырэу агъэзекIоным фырагъэ­джэжьых, ятранспорти шIыкIэ гъэнэфагъэм афытырагъэ­псыхьэ.Мы мафэм ехъулIэу ветеранхэм япро­цент 90-мэ япсауныгъэ изытет ауплъэ­кIугъ. Джащ фэдэу федеральнэ реабилитационнэ гупчэхэм зэзэгъыныгъэхэр адашIыгъэхэу ветеранхэм япсауныгъэ ащызэтырагъэ­уцожьы. УIэгъэ инхэр зы­тещагъэ хъугъэхэм анахьэу анаIэ атет. Ахэр щыIэныгъэм хэгъозэжьынхэм фэшI ящыкIэгъэ пкъыгъохэр, гущыIэм пае, протез «Iушхэр», спорт псэуа­лъэхэр, лъэхъаным диштэу шIыгъэ курэжъыехэр фондым аIэкIигъэхьагъэх. Электроннэ сертификатымкIэ ахъщэ тедзэу ашIырэм ишIуагъэкIэ япсауныгъэ изэтегъэуцожьын ищыкIэгъэ пкъы­гъо анахь дэгъухэр ветеранхэм афащэфых.Къыхэгъэщыгъэн фае, АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат иунашъокIэ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэ­хэрэм ыпкIэ хэмылъэу цэхэр афаIуагъэ­уцонхэм­кIэ программакIэм игъэцэкIэн Iоф ешIэ. Цэ протез афашIыныр, афагъэцэкIэжьыныр е афызэблахъуныр мыщ къыхеубытэ ыкIи ар зэтыгъо IэпыIэгъоу щытыщт. Мы мафэм ехъулIэу ар ветерани 110-мэ къызфагъэфедагъ.ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ нахьыбэу къызыкIэупчIэхэрэм ащыщ социальнэ зэзэгъыныгъэр. Урысыем и Президент игукъэкIыкIэ, 2026-рэ илъэсым щылэ мазэм къыщыублагъэу СВО-м иветеранхэм яунагъо исхэм ате­лъытагъэу гурытымкIэ хахъоу яIэр къыдамылъытэу джы социальнэ зэзэгъыны­гъэм иамалхэр къызфагъэфедэнхэ алъэкIы. Мы мафэм ехъулIэу фондым икъутамэ ветеранхэм ятхылъ 21-мэ ахэплъагъ, нэбгыри 10-мэ социальнэ контрактыр адашIыгъ.Патриотическэ мэхьанэ зиIэ Iофтхьабзэхэм кIэлэеджэкIо ыкIи студент мин 18-м ехъу къызэлъырагъэубытыгъ. Фондым икъутамэ проект зэфэшъхьафхэр ытIупщыгъэх. Мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэм язэхэщэн ыкIи лIы­хъужъхэм яшIэжь гъэлъэпIэгъэным лъэшэу анаIэ тырагъэ­ты. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэкIодагъэхэм яшIэжь гъэлъэпIэгъэным фэшI шъолъыр фондым ипчъэхэр къызыщызэIуихыгъэм къыщегъэжьагъэу Iофтхьэбзэ 350-рэ ригъэкIокIыгъ. Зыпсэ зыгъэтIылъыгъэ дзэкIолIхэм яшIэжь агъэлъапIэу «ЛIыхъужъым ипарт» зыфиIорэ пхъэмбгъухэр ыкIи шIэжь мы­жъоб­гъухэр еджапIэхэм къащызэIуахыгъэх.— АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, хэбзэ гъэцэкIэкIо къулыкъухэм ыкIи общественнэ организациехэм фондым икъутамэ ренэу IэпыIэгъу къазэрэфэ­хъухэрэм ишIуагъэкIэ республикэм проект зэфэшъхьафхэр щыгъэцэкIагъэхэ мэхъу. Ащ фэдэ екIолIакIэм амал дэгъу­хэр къеты ветеранхэм ыкIи хэгъэгум иухъумакIохэм яунагъохэм IэпыIэгъу тедзэ ягъэгъотыгъэнымкIэ, — къыIуагъ ПIатIыкъо Аслъан.ШIуагъэ къытэу шъолъыр фондым иIофшIэн зэхэщэгъэным фэшI цIыфхэми, къулыкъухэми Iоф зэрадашIэщт шIыкIэр джащ тетэу къыхахыгъэу зэдэлажьэх. Зэрифэшъуашэу, шапхъэхэм адиштэу нэбгырэ пэпчъ илъэIу зэрагъэцэкIэщтым фондэу «Хэгъэгум иухъумакIохэр» зыфиIорэм иIофышIэхэр ыуж итых, тапэкIи ар лъагъэкIотэщт.— Фондэу «Хэгъэгум иухъумакIохэр» зыфиIорэм икъутамэхэр Урысыем ишъо­лъырхэм зэкIэми къазыщызэIуахыгъэр илъэсищ хъугъэ. АдыгеимкIэ ащ иIофшIэн анахьэу зэпхыгъэр хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары. Илъэсищым къыкIоцI гъогушхо къэткIугъ. Мы уахътэм фондым икъутамэ нэбгырэ 5000-м ехъумэ зыкъыфагъэзагъ, специалистхэр Iофыгъо 18500-мэ ахэплъа­гъэх, ахэм ащыщэу процент 96-р афагъэцэ­кIагъ. ТидзэкIолIхэм ыкIи ахэм яунагъо­хэм IэпыIэгъу афэхъухэрэ «Единэ Россием», министерствэхэм, муниципальнэ къулы­къухэм, медицинэм, бизнесым, общественнэ зэхахьэхэм ялIыкIохэм, илъэсищ хъугъэу Iоф зыдэтшIэрэ фондэу «Хэгъэгум иухъумакIохэр» зыфиIорэм, ащ ипащэу Анна Цивилевам, нэ­мыкIхэу зишIуагъэ къэзыгъа­кIохэрэм тафэраз. Мы лъэны­къомкIэ тиIофшIэн лъыдгъэкIо­тэщт, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием иветеранхэм, ахэм яунагъо­хэм яфэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу дгъэцэкIэнхэм тынаIэ тедгъэтыщт, — къы­Iуагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.КIАРЭ Фатим.