«ШIу зышIэрэм шIу фыщылъ» — аIо адыгэхэм ыкIи мы гущыIэжъыр къыгъэшъыпкъэжьыгъ республикэ ныбжьыкIэ тхылъ еджапIэм щыкIогъэ Iофтхьабзэм.
Ар фэгъэхьыгъагъ гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм тарихъымкIэ иIофышIэ шъхьаIэу, зимэфэкI ин бэмышIэу хэзгъэунэфыкIыгъэ ЕмтIылъ Разыет.Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх институтым Iутхэр, ныбжьыкIэ тхылъ еджапIэм щылажьэхэрэр, къэбарлъыгъэIэс амалхэм ялIыкIохэр.Iэнэ хъураер къызэIуихыгъ тхылъеджапIэм иотдел ипащэу МэщлIэкъо Таисэ. Разыет зэрэцIыфышIур, зэрэIофышIэ чаныр, зыпыхьэрэ гупшысэр римыгъэкъоу зэрэмыгупсэфыщтыр ащ къыIуагъ. Ыныбжь емылъытыгъэу, сыдигъуи гуIал, нэгушIу, иIоф фэчэф. Мыщ фэдэ шэнышIухэр зыхэлъ бзылъфыгъэ гъэсагъэр ухэтми щысэ пфэхъун зэрилъэкIыщтыр Таисэ кIигъэтхъыгъ.ГущыIэр лъигъэкIотагъ мы тхылъеджапIэм ипащэ игуадзэу Мэрэтыкъо Еленэ. Университетым Разыет тарихъыр зэрябгъэшIэщт методикэмкIэ зэрэщыригъэджагъэхэр, кIэлэегъэджэ гъэпсыкIашIор пшъашъэхэм агу зэрэрихьыщытыгъэр, непи ар зэкIоу, зыпылъыжьэу зэрэщытыр шэн дэгъоу филъэгъугъ. Илъэс пчъагъэхэм хьалэлэу лъэпкъым фэлэжьэрэ ЕмтIылъ Разыет псауныгъэ пытэкIэ, гупсэфныгъэкIэ, тхъагъокIэ фэлъэIуагъ.Iэнэ хъураер зэрищагъ институтым литературэмкIэ иотдел ишIэныгъэлэжьэу Агъыржьанэкъо Симхъан. Ащ гущыIэр фигъэшъошагъ институтым IорIуатэмкIэ иотдел ипащэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Цуекъо Нэфсэт. Ащ адыгэ шIыкIэм тетэу, Разыет янэ зэрэпчыхьэлIыкъуаер, Хъураехэм зэряпхъур, зэрэбзылъфыгъэ шIэгъуагъэр, къинэу пэкIэкIыгъэр (зыхэтыгъэ зэо мафэхэм ялъытыгъэу), илъфыгъэхэр ыкIи Разыет зэрэригъэджагъэхэр къыIотагъ.Ным пэпшIын зэрэщымыIэр Разыет итхылъхэм къызэрэраIотыкIырэр, Iофыр зэрикIасэр, шэн зэтет зэриIэр ыкIи ащ зэриухъумэрэр Нэфсэт къыхигъэщыгъ. ГъэшIэ гупсэф иIэу, псауныгъэкIэ мыхъуапсэу, иIоф ыгъэшIоу щыIэнэу фэлъэIуагъ.МэфэкI Iэнэ хъураем иIофшIэгъу шIэныгъэлэжьхэм, библиотекарьхэм анэмыкIэу, Разыет университетым щыригъэджагъэхэу, джы непэ алъэ пытэу тетхэу Адыгеим фэлэжьэхэрэ кIалэхэу АКъУ-м тарихъымкIэ ифакультет къэзыухыгъэхэу, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, Мыекъопэ лицееу N 34-м икIэлэегъаджэу Илья Ващенкэмрэ УФСИН-м иотдел ипащэу Виктор Марковымрэ хэлэжьагъэх. Университетым щезгъэджэгъэхэ ЕмтIылъ Разыет фэгъэхьыгъэ мэфэкIым ягуапэу зэрэхэлажьэхэрэр, къызэрэригъэблэгъагъэхэмкIэ «тхьауегъэпсэу» зэрэраIорэр къаIуагъ, тапэкIи игухэлъхэр щыIэныгъэм щыпхырищынхэу фэлъэIуагъэх.Илъэс 50-м къехъугъэу иреспубликэ хьалэлэу фэлэжьэрэ ЕмтIылъ Разыет ищыIэныгъэ ыкIи итворческэ гъогу кIэкIэу, IупкIэу къыриIотыкIыгъ институтым ишIэныгъэлэжьэу ШэкIо Мирэ.АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ краеведениемрэ литературэмрэкIэ иотдел ибиблиотекарэу Айтэчыкъо Рузанэ тхылъыр лъэшэу зикIасэу, тхэн-гупшысэн Iофышхор хъупхъэу зэшIозыхырэ ЕмтIылъ Разыет тхылъеджэ анахь дэгъоу яIэхэм зэрэапэрэир къыIуагъ, игухэлъхэр сыдигъуи псынкIэу, дэгъоу зэшIуихынхэу, бэрэ щыIэнэу фэлъэIуагъ.МэфэкI Iэнэ хъураер фэбагъэ хэлъэу кIуагъэ. Апэрэ мафэхэу Налщык университетым тарихъымкIэ ифакультет къызиухыгъэм къыщыублагъэу IофшIэныр икъуаджэу Щынджые щыригъажьи, егугъоу еджакIохэм Iоф зэрадишIагъэр, Мыекъуапэ къэкIожьи, сэнэхьат IэпэIэсэныгъэм зыщыхагъэхъорэ институтым зэрэщылэжьагъэр ыкIи илъэс 30-м къехъугъэу гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым тарихъымкIэ иотдел ишIэныгъэ IофышIэ шъхьаIэу, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу ЕмтIылъ Разыет гуетныгъэ хэлъэу зэрэщылажьэрэр къэгущыIагъэхэм кIагъэтхъыгъ, зэрэцIыф гупсэфыр, зэрэIофшIакIор, зэрэхьалэлыр къаIуагъ. ШIурэ тхъагъорэкIэ фэлъэIуагъэх.НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэрМамырыкъо Нуриет.