Лъэпшъыкъо Ф.
Культурнэ-гъэсэныгъэ фестивалэу «ЩыIэныгъэм итхыпхъ» зыфиIорэр зыгъэпсэфыпIэу «Лэгъонакъэ» щызэхащагъ. Культурнэ гухэлъхэмкIэ президент фондым игрант IэпыIэгъукIэ федеральнэ мэхьанэ зиIэ проектыр лъэпкъхэм языкIыныгъэ и Илъэс къыдыхэлъытагъэу агъэцакIэ.
АР-м культурэмкIэ и Министерствэ, Адыгеим зекIонымкIэ, ныбжьыкIэ IофхэмкIэ ыкIи лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ зэлъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ икомитетхэр проектым ипхырыщын дэлажьэх.Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм ащыпсэурэ цIыфхэу Адыгеим зекIо къэкIуагъэхэр а фестивалым зэфищагъэх. Пэублэм лъэпкъ культурэр къэзыгъэлъэгъорэ арт-псэуалъэхэм нэIуасэ зафашIыгъ, зэкIэмкIи ахэр скульптурэ 15 мэхъу. Арт-пкъыгъохэр жьым хэтэу гъоплъэ хъытыукIэ чъыгым палъагъэх, къошын шIыгъэхэр тхыпхъэхэмкIэ агъэкIэрэкIагъэх, шъуашэ зыщыгъ пшъашъэр хьалэмэтэу агъэпсыгъ.
Зэхахьэр АР-м итворческэ купхэм ыкIи иорэдыIохэм яконцерткIэ рагъэжьагъ. Лъэпкъ нэшанэр къызэбэкIырэ къэгъэлъэгъонхэр зэхащагъ.Проектым икIэщакIоу, зыгъэпсэфыпIэу «Лэгъонакъэ» игъэIорышIакIоу Татьяна Мамонтовам фестивалыр къызэIуихыгъ.— «ЩыIэныгъэм итхыпхъэ» лIэшIэгъухэм къапхырыкIыгъэ хабзэхэр, тхыдэхэр къыреIотыкIы. Тхыпхъэхэр адыгэ лъэпкъым икультурэ изы Iахь. Типроект къыдыхэлъытагъэу Урысыем ишъолъырхэм арыс сурэтышI ыкIи скульптор IэпэIасэхэр къедгъэблэгъагъэх, IофшIэнхэм тахэдагъ. Тхыпхъэ дахэхэм титарихъ къаIуатэ. ТиIофтхьабзэ тегъэпсыхьагъэу тетхыгъэ документальнэ фильмэу «Наследие» зыфиIорэм шъуеплъынэу шъукъетэгъэблагъэ, — къыIуагъ Татьяна Мамонтовам.
Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Абхъазым, Дагъыстан, Краснодар краим ыкIи нэмыкI шъолъырхэм ясурэтышIхэр. Нэбгырэ пэпчъ джырэ сурэтшIыным ыбзэкIэ лъэпкъ хабзэхэр къыриIотыкIын ылъэкIыгъ.— Кавказым ыкIи Урысыем и Къыблэ ясурэтышIхэр типроект къыхэлэжьагъэх. Онлайн шIыкIэм тетэу вебинархэр, егъэджэн сыхьатхэр зэхэтщагъэх. Зыми фэмыдэ арт-псэуалъэхэм яшIын IэпэIасэхэр пылъыгъэх, тхыпхъэр культурнэ шIэжьым ыбзэ куоу зэрэщытыр къыраIотыкIыныр пшъэрылъэу яIагъ. Искусствэм илъэгэпIэ инхэм атет IэшIагъэхэр непэ тиIофтхьабзэ къыщытэгъэлъагъох. ЯIофшIагъэхэм кIэух зэфэхьысыжь афэтшIыгъ. Шъхьадж иIэпэIэсэныгъэ къыгъэлъэгъон ылъэкIыгъ, — хигъэунэфыкIыгъ проектым икIэщакIо.Проектым икураторэу, адыгэ шъуашэм идынкIэ IэпэIасэу, дизайнерэу Макерэ Сусаннэ ыдыгъэ шъуашэхэм якъэгъэлъэгъон зэхищагъ. Лъэпкъ шъуашэм итарихъ, ар непэрэ щыIакIэм зэрэдиштэрэр иIэшIагъэхэм къащигъэлъэгъуагъ. Пэсэрэ лъэпкъ шъуашэм иIахьхэмрэ непэрэмрэ зэхигъащэхэзэ ыгъэхьазырыгъэ щыгъын купыр дахэу ыгъэпсыгъ. КъекIолIагъэхэм шIухьафтынышхо афэхъугъ Урысыем иорэдыIо цIэрыIоу Къэзэнэ Сати адыгэ орэд къызэрэщиIуагъэр.
— Адыгэ чIыгум сигуапэу сыкъеблэгъагъ, фэбагъэ хэлъэу къызэрэспэгъокIыгъэхэр зэхэсшIагъ. Адыгеим сыщыхымэп, Кавказ къушъхьэхэм тызэрапхы, тызэщыщ, тызылъэпкъ. IэпэIасэу, дизайнерэу Макерэ Сусаннэ ыдыгъэ шъуашэхэм якъэгъэлъэгъон сыхэлэжьэнэу сыкъырагъэблэгъагъ. Лъэпкъ шъуашэм къешIэкIыгъэ тхыпхъэмрэ лъэпкъ орэдымрэ зэгопчын умылъэкIынэу зэрызэпхыгъэхэр непэрэ зэхахьэм джыри зэ къыушыхьатыгъ. Фестивалым лъэпкъ зыкIыныгъэр щыпхырыщыгъ, — къыIуагъ Къэзэнэ Сати.ОрэдыIом игъусэу къекIолIагъэхэм нэпэеплъ сурэтхэр зытырахыгъ.— «ЩыIэныгъэм итхыпхъэ» лIэшIэгъухэм къапхырыкIыгъэ шэн-хабзэхэр, адыгэ лъэпкъым итарихъ къызэлъеубыты. Мыщ икIэщакIоу Татьяна Мамонтовам проектым кураторэу сыкъыригъэблэгъагъ. Лъэпкъым идунэееплъыкIэрэ икультурэрэ къизыIотыкIырэ тхыпхъэм идунай Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэр хэтщагъэх. Къэгъэлъэгъонэу непэ зэхэтщагъэм зилъэпкъ зышIобылым Къэзэнэ Сати зэрэхэлэжьагъэм сырэгушхо. Мэзгуащэ иобраз Сати къышIыгъ, щытлъэгъэ шъуашэр дахэу зэрихьагъ,— къыIуагъ Макерэ Сусаннэ.
Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэм блэкIыгъэмрэ непэмрэ бзэ зэфэшъхьафкIэ зэрапхынхэ алъэкIыгъ.— Лъэпкъыр щызыгъаIэрэр икультур ары. Iофтхьабзэм къырахьылIэгъэ IэшIагъэхэр хьалэмэтэу гъэпсыгъэх. Тхыпхъэхэм нэр, гур агъэгушIон фаеу къащэхъу бэмэ, ау арэп ахэм япшъэрылъыр — къэбарыр зэрахьэ. Сэ зэрэслъытэрэмкIэ культурнэ ушэтын куоу проектыр плъытэ хъущт, — хигъэунэфыкIыгъ Къэбэртэе-Бэлъкъарым къикIыгъэ сурэтышIэу ДышъэкI Мурат.Адыгэ дышъэидагъэм ихъишъэ мэстэ-IуданэкIэ лъэпкъ тхыпхъэр къизыгъэлъэгъукIырэ IэшIагъэхэр фестивалым къыщагъэлъэгъуагъэх.— Лъэпкъ культурэм икъэухъумэн, изегъэужьын, лIэужыкIэхэр ащ ищысэкIэ пIугъэнхэм, адыгэхэм ялъэпкъ IэшIагъэхэр, дышъэ идагъэр ашIогъэшIэгъоныным проектыр фэIорышIэ. Непэрэ зэхахьэм тигуапэу тыхэлэжьагъ, — къыIуагъ АР-м лъэпкъ IэшIагъэхэмкIэ и Ассоциацие ипащэу Гумэ Ларисэ.ЗэхэщакIохэм купкIышхо зыхалъхьэгъэ документальнэ фильмэу «Наследие» зыфиIорэр фестивалым къыщагъэлъэгъуагъ. Ащ хэлэжьэгъэ лIыжъымрэ ипхъорэлъфымрэ лъэпкъым ишэн-хабзэ, Адыгеим ичIыопс дахэ таурыхъыжъхэмкIэ къырагъэлъэгъукIыгъ. Фильмыр Iахьищэу зэтыраутыгъ: «Наследие», «Мудрость предков», «Стихии и род». Адыгэ лъэпкъым ишэн-хабзэхэм акIуачIэ куоу къырагъэлъэгъукIыгъ.Iофтхьабзэм зиIэшIагъэ текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэр Республикэу Марий Эл щыщ сурэтышIэу Ольга Николаевар ары.
— Джэнэт чIыпIэу адыгэ чIыгум апэрэу сишъхьэгъусэ сигъусэу сыкъеблэгъагъ. Проектым къыдыхэлъытагъэу сшIыгъэ арт-пкъыгъор къызэрэхагъэщыгъэм лъэшэу сигъэгушIуагъ. Урысыем ыкIуачIэр тизэмылIэужыгъуагъ. Сэ нэмыкI культурэм итхыпхъэ сиеплъыкIэкIэ къызэрэзгъэлъэгъуагъэм кIуачIэ къыситыгъ. Тихэгъэгушхо изыкIыныгъэ мэхьанэшхо зэриIэр зэхэсшIагъ,— къыIуагъ Ольга Николаевам.
Фестивалыр лъэгэпIэ иным диштэу зэхэщакIохэм агъэпсыгъ.Бжыхьэм зэхэщакIохэм арт-пкъыгъохэр ыкIи художественнэ фильмыр Адыгеимрэ Москва и Правительствэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэмкIэ и Унэрэ къащагъэлъэгъощт.Фестивалыр гум къинэжьынэу гъэпсыгъагъэ. ЦIыфэу къекIолIагъэ пэпчъ ежь пэблагъэу сурэт, арт-пкъыгъо, IэшIагъэ къыхигъотагъ ыкIи гукъэкIыжь дахэхэр къыфэнагъ.Лъэпшъыкъо Фатим.