Щеджагъэхэм ягъэхъагъэхэм арэгушхо

Адыгеир спортым ылъэныкъокIэ сыдигъокIи къахэщы. Республикэм ыцIэ чыжьэу зыгъэIугъэ спортсменыбэ тишъолъыр ис. Ахэм янахьыбэмэ къаухыгъэр физическэ пIуныгъэмкIэ факультетэу щытыгъэ, джы Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт ары.Институтыр зызэхащагъэр мыгъэ илъэс 55-рэ хъугъэ. Ащ гъогоу къыкIугъэм, зэрэзэтегъэпсыхьагъэм, непэ гъэхъагъэу иIэхэм афэгъэхьыгъэу гущыIэгъу тыфэхъугъ ащ ипащэу Ахътэо Руслъан.

— Къэгъэлъэгъон дэгъухэр тиIэхэу, тиеджапIэ къэзыухыгъэхэм ягъэхъагъэхэм тарыгушхозэ юбилейнэ илъэсыр тэгъэмэфэкIы. Тинахьыжъхэу, пэщэ, кIэлэегъэ­джэ, пэрытэу тиIагъэхэм ягъогу тырэкIо, лъэпсэ пытэ ахэм агъэпсыгъ. Институтыр къэзыухыгъэхэм ащыщхэр спортымкIэ къэгъэлъэгъон дэгъухэр яIэхэу, Адыгеим имызакъоу Урысыем ыкIи IэкIыб къэралыгъохэм ащызэлъашIэх, ахэтых кIэлэ­егъэджэ пэрытхэри, тренер цIэрыIохэри, спортымкIэ еджэпIэ зэфэшъхьафхэм япащэхэри, — еIо Ахътэо Руслъан.

ТарихъырФизическэ пIугъэнымкIэ факультетыр 1971-рэ илъэсым зэхащэгъагъ, ащ икIэщэкIуагъ зэлъашIэрэ тренерэу ыкIи кIэлэегъаджэу, педагогикэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу, гъэсэныгъэмкIэ Урысые академием ичлен-корреспондентэу, СССР-м изаслуженнэ тренерэу Кобл Якъуб. 1975-рэ илъэсым апэрэ чIэтIупщыгъо факультетым иIагъ, зэкIэмкIи нэбгырэ 47-рэ хъущтыгъэх, ахэм япроцент 80 фэдизмэ кIэлэегъэджэ ыкIи тренер IофшIэным ящыIэныгъэ рапхыгъ, гъэхъэгъэ инхэр ашIыгъэх.Илъэс пчъагъэхэм къакIоцI факультетым, ащ ыуж АКъУ-м физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт, къычIатIупщыгъэхэм советскэ ыкIи урысые спортым ищытхъу арагъэIуагъ. Ахэм ащыщых советскэ дзюдоистхэмкIэ дунаим иапэрэ чемпионэу, монреальскэ Олимпиадэм ичемпионэу Владимир Невзоровыр, сиднейскэ Олимпиадэм ичемпионэу, афинскэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ къыщыдэзыхыгъэ щэрыуакIоу Сергей Алифиренкэр, пекинскэ Олимпиадэм тыжьын медаль къыщызыхьыгъэу, гандболисткэу Анна Кареевар, 1980-рэ илъэсым Москва щыкIогъэ Олимпиадэм джэрз медаль къыщызыхьыгъэ дзюдоистэу Емыж Арамбый, самбэмкIэ гъогогъу 11-рэ дунаим ичемпионэу Хьасанэкъо Мурат, гъогогъу пчъагъэрэ дунаим, Европэм ячемпионхэр, дунаим и Кубок къыдэзыхыгъэхэр, Советскэ Союзым ыкIи Урысыем самбэмрэ дзюдомрэкIэ ячемпионхэр.

Спортым епхыгъэ еджапIэ шъолъырым итыным, ащ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм пае Кобл Якъубэ бэ ышIагъэр, апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу илъэс 41-рэ ащ ипэщагъ. Непэ ащ ишIэжь агъэлъапIэ, игъэхъагъэхэр зыщызэхэугъоегъэ музей къыфызэIуахыгъ, ордэунэу апшъэрэ еджа­пIэм щашIыгъэм ыцIэ фаусыгъ. Нэужым Институтым илъэсипшIым къыкIоцI Бгъо­шэ Айдамыр ипэщагъ, 2022-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Ахътэо Руслъан мы IэнатIэм Iут.ГъэхъагъэхэрАпэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу зисэнэхьат хэшIыкI ин фызиIэ кIэлэегъа­джэхэм Институтым Iоф щашIэ, ахэр шIэныгъэ зэфэшъхьафхэмкIэ докторых, кандидатых, СССР-м ыкIи Урысыем спортымкIэ имастерых, Урысыем ыкIи Адыгеим физическэ культурэмкIэ язаслуженэ IофышIэх, тренерых. Студентхэм шIэныгъэ ыкIи ухьазырыныгъэ дэгъу ягъэгъотыгъэным пае ищыкIагъэр зэкIэ яI, хэхъоныгъэхэр ашIых.

— Мы апшъэрэ еджапIэр сэри къэсы­ухыгъ, арышъ, зэтегъэпсыхьагъэ зэрэхъу­гъэр синэрылъэгъу. Непэ студентхэм гъэхъагъэхэр ашIынхэмкIэ амалышIухэр зэряIэм тырэгушхо. Спорт лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ специалист дэгъухэр дгъэхьазырынхэмкIэ аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ Iэмэ-псымэхэр зэкIэ тиI. Физическэ гъэсэныгъэмкIэ теоретическэ шIэныгъэхэр зыщызэрагъэгъотырэ кафедрэ, спорт дисциплинэхэм япхыгъэ кафедрэ, псауныгъэр щынэгъончъэнымкIэ ыкIи медико-биологическэ лъэныкъохэм япхыгъэ кафедрэ хэт. Джащ фэдэу биомеханикэм епхыгъэ егъэджэн-ушэтын лабораторие къыдыхэлъытагъ. Студентхэм ухьазырыныгъэ дэгъу яIэнымкIэ ящыкIэгъэ Iэмэ-псымэхэр зычIэт спортзалхэр, джащ фэдэу стадиони, бассейни тиI, — еIо тигущыIэгъу.Анахь зэрыгушхоу пащэм къыхигъэщы­гъэхэр непэрэ мафэм студент пэпчъ гъэсэныгъэ шъхьаIэм дакIоу гъэсэныгъэ тедзэ пчъагъи зэригъэгъотын амал зэри­Iэр ары. Зы нэбгырэм диплом пчъагъэ иIэу апшъэрэ еджапIэр къеухы. Ащ къы­хэ­кIыкIэ Институтыр къэзыухыхэрэм IофшIапIэ агъотыныр къин къащыхъурэп, нахьыбэмэ джыри еджэхэзэ лэжьэныр аублэ.

Къыхэгъэщыгъэн фае, ыпэкIэ мы апшъэрэ еджапIэр къэзыухыгъэхэм лъэ­ны­къуитфыкIэ гъэсэныгъэ арагъэгъотыщтыгъэмэ, джы щыIэныгъэм къыхэхьэгъэ спорт лъэныкъуакIэхэмкIи ар аIэкIэлъ мэхъу. Непэ атлетикэ онтэгъум ыкIи псынкIэм, футболым, баскетболым, самбэм, дзюдом, теннисым, хоккеим анэмыкIэу, щэбзэ щэрыонымкIэ, художественнэ гимнастикэмкIэ, фигурнэ катаниемкIэ, зэдегъэштэн есынымкIэ агъасэх.Институтым щеджэрэ студентхэм спорт лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ гъэхъэгъэшIухэр яIэх. ГущыIэм пае, футболымкIэ хэшыпыкIыгъэ командэ зэхащагъэу Адыгеим имызакъоу Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащыкIорэ зэнэкъокъухэм ахэлажьэ, текIоныгъэр ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдехы. Джащ фэдэу къэгъэлъэгъон дэгъухэр зиIэ баскетбол командэ иI. Атлетикэ псынкIэмкIэ купыр зэнэкъокъухэм ахэлажьэ, чем­пион хъугъэхэри ахэтых. Институтым гурыт ыкIи спорт еджапIэхэм игъэкIотыгъэу Iоф адешIэ, ныбжьыкIэхэр спортым фэщэгъэн­хэм дэлажьэ.

УчIэхьанымкIэ шапхъэхэрНепэрэ мафэм Институтым студент 378-рэ щеджэ. Ахэм спорт лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ сэнаущыгъэ ахэлъ, гъэхъэгъэшIухэр ашIых. Бюджет шIыкIэм тетэу чIахьэхэрэр нахьыбэ зэрашIыщтым пылъых. 2026 — 2027-рэ илъэс еджэ­гъум нэбгырэ 66-мэ бюджет шIыкIэм тетэу сэнэхьат зэрагъэгъотынэу агъэнафэ, ащ нэмыкIэу чIыпIи 7 магистратурэм иIэщт. Мыщ учIэхьаным пае, нэмыкI апшъэрэ еджапIэхэм афэдэу, ыпэрапшIэу зыкI къэралыгъо ушэтынхэр зэрифэшъуашэу птынхэ фае. Тренер е кIэлэегъэджэ сэнэхьатхэр зэбгъэгъотынхэм пае урысыбзэр, биологиер е обществознаниер птынхэ фае. Ащ нэмыкIэу ежь Институтыми физическэ культурэм илъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зыщаушэты. Джащ фэдэу спортымкIэ гурыт сэнэхьат зэзыгъэгъотыгъэхэри къычIэхьанхэ алъэкIы. Ахэм ежь Институтым зыщаущэты, ау мыгъэ шэпхъакIэу къыхэхьагъэм къы­хэкIэу мыщ емыпхыгъэмэ гурыт сэнэхьат зиIэхэм зыкI къэралыгъо ушэтыныр атын фэещт.

Непэрэ мафэм сэнэхьатитIумкIэ гъэсэныгъэ мыщ щарагъэгъоты. Физическэ культурэмкIэ тренер е физкультурэмкIэ ыкIи ОБЖ-мкIэ кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр яIэу студентхэм ашъэрэ еджапIэр къаухы, ау ыпэкIэ къызэрэтIуагъэу, гъэсэныгъэ тедзэ щызэрагъэгъотын алъэкIы, ащ ишIуагъэкIэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэм Iоф ащашIэн амал яI. ЗекIоным епхы­гъэу рафтингымкIэ инструкторэу еджэнхэ амал яI. Джащ фэдэу сэкъатныгъэ зиIэхэм Iоф зэрадэпшIэщтым фагъасэх.ГухэлъхэрПрограммэу «Приоритет» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу джырэ уахътэм ди­штэрэ фитнес зал агъэпсын мурад яI. Еджэхэзэ фитнес тренерэу, сэкъатныгъэ зиIэхэм япсауныгъэ псыхьэгъэным фытегъэпсы­хьэгъэ тренерэу гъэсэгъэнхэм, зекIонымкIэ, рафтингымкIэ инструкторхэр гъэхьазырыгъэнхэм ыкIи нэмыкI лъэныкъуабэхэр къыхагъэхьаным ыуж итых. ЫпэкIэ зэрэщытыгъэм фэдэу гъэ­мэфэ ыкIи кIымэфэ лагернэ угъоинхэр щыIэныгъэм къыхагъэхьажьыщтых. КIымэфэ спорт лъэныкъохэм студентхэр афагъэсэнхэу ягу­хэлъ. Лэгъо-Накъэ горнолыжнэ зыгъэпсэфыпIэ зыща­гъэпсыкIэ ащ Iоф щызышIэн зылъэ­кIыщтхэр агъэсэнхэу ямурад. 2027-рэ илъэ­сым къыщегъэжьагъэу кIымэфэ спор­тым фытегъэпсыхьагъэу студент 30 фэдизмэ инструктор сэнэхьат арагъэгъо­тынэу мэгугъэх.Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт чIэт кубокхэм, щытхъу тхылъэу пылъагъэхэм къаушыхьаты илъэс зэкIэлъыкIохэм мыщ щеджагъэхэм, щеджэхэрэм, Iоф щызышIэхэрэм гъэхъэгъэшхохэр зэряIэхэр.ДЕЛЭКЪО Анет.