Тэу З.
Урысыем щыпсэурэ цIыф лъэпкъхэм я Ассамблее икъутамэу АР-м щыIэмрэ АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ зэлъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ АР-м и Комитетрэ ныбжьыкIэхэм я Фестивалэу “Мы — будущее России” зыфиIорэр псэупIэу Дахъом щырагъэкIокIыгъ.
АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ зэлъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ АР-м и Комитет итхьаматэу Долэ Долэтбыйрэ Ассамблеем ишъолъыр къутамэ ипащэу, АР-м и Адыгэ Хасэ итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзанрэ фестивалым хэлажьэхэрэм шIуфэс гущыIэхэр афагъэзагъэх.ЗыкIыныгъэм и Илъэс мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр лъэпкъ зэгурыIоныгъэм, мамырныгъэм ягъэпытэн зэрэфэIорышIэхэрэр зэхэщакIохэми хьакIэхэми хагъэунэфыкIыгъ.
— Мы илъэсыр зыкIыныгъэм, мамырныгъэм афагъэшъошагъ. Тикъэралыгъо щыпсэурэ цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм ар къагъэбаи. ТичIыгу адыгэхэм, урысхэм, къэндзалхэм, къэзэкъхэм, ермэлхэм ыкIи азербайджанцэхэм якультурэхэр щызэIокIэх. Культурэ пэпчъ ежь ихэушъхьафыкIыгъэ къэралыгъошхом илъэпкъ бын-унагъо хелъхьэ. Ары Урысыем лъэпсэ пытэ фэзышIырэр, — хигъэунэфыкIыгъ Долэ Долэтбый.Урысыем ицIыф лъэпкъхэм я Ассамблее ишъолъыр къутамэ ипащэу, республикэ Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан къызэриIуагъэмкIэ, зекIохэм анэмыкIэу фестивалым хэлэжьэнэу нэбгырэ 350-рэ къекIолIагъ.
— Мыщ гупшысэу хэтлъхьагъэр лъэпкъ зэфэшъхьафхэу Урысыеми Адыгеими лъэпкъ культурэ ыкIи дин зэмылIэужыгъоу ащызэрахьэхэрэр къэдгъэлъэгъонхэу, зэзэгъыныгъэу, зэгурыIоныгъэу ахэлъыр джыри нахь гъэпытэгъэныр ары. Къэралыгъом и Президентэу Владимир Путиным зыкIыныгъэм и Илъэсэу ыгъэнэфагъэм диштэу Iофтхьабзэр зэхэтщагъ. Лъэпкъ зэфэшъхьафхэр къетщэлIагъэх. ТиныбжьыкIэхэм зафэдгъэзагъ, ахэм ядгъэлъэгъурэ гъогум рыкIощтых. ШIу зэрэлъэгъунхэу, зэфыщытыкIэ дахэ азыфагу илъынэу, хэгъэгоу, хэкоу зыщыпсэухэрэр шIу алъэгъунхэу тащэгугъы, — къыIуагъ ЛIымыщэкъо Рэмэзан.
Республикэм щыпсэурэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм яорганизациехэм ялIыкIохэр, творческэ купхэр, IэпэIасэхэр, шъолъырым ирайон зэфэшъхьафхэм, Краснодар краим къарыкIыгъэхэр фестивалым хэлэжьагъэх. Iофтхьабзэм лъэпкъ орэдхэр къыщаIуагъэх, къашъохэр, джэгукIэ зэфэшъхьафхэр, лъэпкъ IэпэIасэхэм ямастер-классхэр къыщагъэлъэгъуагъэх.IэпэIэсэ цIэрыIохэу ЛIышэ Ахьмэдрэ Боджэкъо Бэлэрэ фестивалым къекIолIэгъэ IэпэIасэхэм пстэуми апэу къахэдгъэщыгъэх. Адыгэ Iэпэщысэхэр, адыгэ къуаер, адыгэ шъуашэхэр къызщагъэлъэгъорэ пщыпIэм тызфищагъ. ЛIышэ Ахьмэд убых унэм инэпэеплъэу ышIыгъэм зэкIэмэ апэу тыкIэупчIагъ.
— 1990-рэ илъэсым мыр сшIыгъэ, къушъхьэм, хъупIэм ащыIэхэ зыхъукIэ мыщ фэдэ унэхэр ашIыщтыгъэх, — унэ-щагу зэхэт цIыкIум Iэ фишIызэ Ахьмэд къеIуатэ. — Ежь лъэпкъыр щыIэжьэп нахь мышIэми, адыгэ шэн-хабзэм техыгъэ псэукIэр нэрылъэгъоу къэлъагъощтыгъ. Унэ шъхьаIэм ыкIыб коныр дэтыгъ. Чэмхэр аIыгъыгъэх, къуае рахыщтыгъ, ар агъэгъущтыгъ. КIымафэм арбэм къитIысхьажьхэти къехыжьыщтыгъэх. Адыгэ къуаер тихъупIэхэм ащышхэгъэ чэмхэм къатыгъэ щэр ары ныIэп зыхэпшIыкIын плъэкIыщтыгъэр.
Лъэпкъ тарихъымрэ шэн-хабзэмрэ къапкъырыкIызэ шхыныгъо шъхьаIэм пылъ къэбарыр IэпэIасэм хьакIэхэми къафиIотагъ.Ермэлхэм яшъолъыр обществэу «Урысыем иермэлхэм я Союз» икъэгъэлъэгъуапIэ лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэу дудукыр, апэрэ хьарыфылъэу я 405-рэ илъэсым зэхагъэуцогъагъэр, лъэпкъ Iэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэр телъыгъэх. Адыгэ кIэлэегъэджэ колледжым икIэлэегъаджэу Георг Григорян фестивалым лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зэрэхэлажьэхэрэм мэхьанэшхо зэриIэр къыхигъэщыгъ.IэпэIасэу Юлия Иванцовар станицэу Дахъом щэпсэу, пхъэм сурэтхэр хеупкIых. ИIэшIагъэхэм тызфащагъ. Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим идэхагъэ лъэпкъ тхыпхъэхэр пхырищызэ пхъэм сурэтхэр тырешIыхьэх. Ахэм ащыщым бгъэжъым итэмэ зэкIэхыгъэхэр адыгэ тхыпхъэхэмкIэ зэригъэдэхагъэхэм тшIогъэшIэгъонэу теплъыгъ. Ащ фэдэ гукъэкIыр къыздикIырэмкIэ сеупчIыгъ.
— Тызщыпсэурэр адыгэ чIыгуба! — джэуап къеты IэпэIасэм. — Адыгеим фестивалыбэ щызэхащэ, ахэм тагъэгушхо. Лъэпкъ тхыпхъэм культурэм идэхагъэ къыхэщы, ащ исурэт пшIы зыхъукIэ, лъэп-къым итарихъ гъогу урыкIорэм фэд. ЗекIохэм ар ашIогъэшIэгъон, джащ фэдэу мы чIыпIэм щыпсэурэ ижъырэ лъэпкъым нэIуасэ фэхъух.
IэпэIасэхэу, зэшъхьэгъусэхэу Галинэрэ Александррэ псэупIэу Краснооктябрьскэм щэпсэух, ащ япщыпIэ дэт. Пхъэм, шъом, къэкIыхэрэм ахашIыкIырэ Iуданэхэм Iэпэщысэхэр ахашIыкIых, ахэм ащыщхэр фестивалым къырахьылIагъэх.
— Урысыем икъэлэ 18-мэ тиIэпэщысэхэр ащыIагъэх. Лъэпкъ культурэм бэ зыхиушъафэрэр, ар зэбгъэшIэн, къэбгъэлъэгъон фае. Сэ Киргизием сыкъыщыхъугъ. Шъолъыр зэфэшъхьафхэр къэткIухьагъэх, Адыгеир псэупIэкIэ къыхэтхыгъ. ЧIыопсыр дахэ, цIыфхэр мамырэу щызэдэпсэух. Мары непэрэ фестивалым цIыфхэр зыфищагъэх, зекIохэр шъолъырым къехьэх, ащ мэхьанэшхо иI — тызэхахьэ, тызэрэшIэ, хьакIэхэр бэу къытфакIох, лъэпкъ шэн-хабзэхэр зэтэгъашIэх, — аIо зэшъхьэгъусэхэм.
Къэзэкъ дзэ-спорт клубэу «Барс» зыфиIоу Хьаджыкъо дэтым хэтхэм фестивалым хьакIэу хэлэжьагъэхэм апае шъоф пщэрыхьапIэ къызэIуахыгъ. НыбжьыкIэхэм сэшхо гъэIорышIэнымкIэ сэнаущыгъэу ахэлъыр къагъэлъэгъуагъ. Хьаджыкъо къэзэкъыдзэм иатаманэу Владимир Шевцовым къызэриIуагъэмкIэ, лъэпкъ культурэр, тарихъыр ныбжьыкIэхэм ягъэшIэгъэныр, яхэгъэгу, ячIыгу шIу ягъэлъэгъугъэныр япшъэрылъ шъхьаI.
— Тызщыпсэурэ Кавказым цIыф лъэпкъыбэ ис. Тикультурэхэр бэшIагъэу зэхэхьагъэх, зэрэшIагъэх. Адыгэмэ бэ къахэтхыгъэр, шъуашэм къыщегъэжьагъэу Iашэм нэсыжьэу. Клубым сабый 30-м ехъу къэкIо. Тхьамафэм щэ десэхэр афызэхэтэщэх. Ахэр спорт гъэхьазырыныгъэм, зекIоным фэтэгъасэх. Къушъхьэхэр къытпэблагъэх — Фыщтри, Ошъутенэри. Кавказ къэралыгъо биосфернэ чIыопс ухъумапIэм зэзэгъыныгъэ дэтшIыгъэу экологическэ зекIохэр щызэхэтэщэх. ЗэпырыкIыпIэм тет саугъэтхэм гъунэ лъытэфы. Къэзэкъхэмрэ адыгэхэмрэ язэфыщытыкIэхэм, тарихъ гъогоу къакIугъэм кIэлэцIыкIухэр ащытэгъэгъуазэх. ЧIыпIацIэхэм адыгэ лъапсэу яIэхэр ятэгъашIэх. А зэпстэуми пIуныгъэ мэхьэнэ ин яI, — къыIуагъ В. Шевцовым.Пчэгум щагъэуцугъэ сценэм къэгъэлъэгъон шъхьаIэр щыкIуагъ. Лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэмкIэ ансамблэу «Уджыр», орэдыIо купэу «Къамылыр», Кощхьэблэ районым икъэшъокIо купэу «Штаучыр», ермэл лъэпкъ къашъом иансамблэу «Наири», нэмыкIхэри къэгъэлъэгъоным хэлэжьагъэх. Лъэпкъ зэфэшъхьафхэм ямэкъамэхэр фестивалым щыIугъэх, хэлэжьэгъэ пстэуми гухахъо хагъотагъ.Тэу Замир.