ШIур зыпхъырэ шIэныгъэлэжьышху

Мы мафэхэм Адыгэ къэралыгъо университетым и Научнэ тхылъеджапIэ зэIукIэгъу фабэ щыкIуагъ. Ащ игуапэу хэлэжьагъ Адыгеим щыщэу, адыгэхэмкIэ РАН-м иапэрэ академикэу Шэуджэн Асхьад Хьазрэт ыкъор.

Iофтхьабзэр зыфэгъэхьыгъагъэр Асхьад шIухьафтын лъапIэу Адыгэ къэралыгъо университетым къыфишIыгъэ тхылъ 200-р еджэпIэшхом щеджэхэрэм шIуагъэ хэлъэу агъэфедэн зэралъэкIыщтыр ары. Мыщ фэдиз тхылъыбэм янахьыбэм яавторыр ежь Шэуджэныр ары. Ахэм анахьэу къахэщыхэрэр мэкъумэщ литературэр ары.Шэуджэн Асхьад итхылъхэмкIэ агъэ­хьазырыгъэ къэгъэлъэгъоныр зэу нэм къыкIедзэ, мэкIайхэр ахэмкIэ ушъагъэх. «Земля адыгов», «Адыгэмэ ячIыгу», тхылъ инитIу хъурэ тарихъ тхылъэу «Адыги», «Мой учитель — академик Алешин», «Страницы жизни», «Рисоводство России», «Региональная агрохимия и урожай», нэмыкIхэу гъусэхэр иIэхэу ытхыгъэхэри олъэгъух.Iофтхьабзэм цIыфыбэ къе­кIолIагъ — Адыгэ къэралыгъо ыкIи Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетхэм, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм яшIэныгъэлэжьхэр, кIэлэегъа­джэ­хэр, аспирантхэр, студентхэр.Шэуджэн Асхьад Краснодар аграрнэ университетым иIофышIэ куп игъусэу зэхахьэм къеблэгъагъ. ХьакIэхэм апэ­гъокIыгъэх Адыгэ къэралыгъо университетым иректорэу Ма­мый Даутрэ Мыекъопэ къэ­ралыгъо технологическэ уни­верситетым ипащэ игуадзэу Беданэкъо Муратрэ.Университетым и Научнэ тхылъеджапIэ ипащэу Лъэустэн Фатимэ непэрэ творческэ зэIу­кIэгъур академикэу Шэуджэн Асхьад ишIухьафтын лъапIэу — тхылъ 200-м илъэтегъэуцоу зэрэщытыр, шIу зышIэрэм шIу къызэрэдэхъурэр игущыIэ кIэкI щыкIигъэтхъыгъ.ЗэIукIэгъур лъигъэкIотагъ АКъУ-м иректорэу, хьисап шIэныгъэхэмкIэ докторэу Мамый Даут. Едэпсыкъое еджапIэм Асхьад дэгъу дэдэу зэрэщеджа­гъэр, дахэу, щыIэныгъэм исыд фэдэрэ лъэныкъуи зэшIуихэу шIэныгъэм зэрэфэ­кIуагъэр хигъэунэфыкIыгъ.ЗэIукIэм Асхьад фэгъэхьыгъэ къиIоты­кIынхэр къыщашIыгъэх университетым инаучнэ тхылъеджапIэ иIофышIэхэу Наталья Донцовамрэ Лариса Резниковамрэ. ЧIыгулэжьыныр зышIогъэшIэгъон­хэм, упчIабэу яIэхэм яшъэфхэр мы тхылъхэмкIэ зэрагъэшIэн зэралъэкIыщтыр ахэм хагъэунэфыкIыгъ. Шэуджэн Асхьад шIэныгъэ лые зэрэщымыIэр зэхишIэу, чэщи мафи тхэу, гупшысэу, щыIэныгъэм ылъапсэр шIэныгъэр арэу зэрэщытыр къыгурыIоу зэрэлажьэрэр шIугъэкIэ фалъэгъугъ. ШIухьафтын лъапIэу къаритыгъэм пае «тхьауегъэпсэу» раIуагъ.Къэгъэлъэгъоным хэхьэгъэ тхылъхэм янахьыбэм яавторыр ежь Шэуджэныр ары. Мары Пшызэ аграрнэ университетым ипащэу И. Т. Трубилиным фэгъэхьы­гъэ тхылъри, нэмыкI урысые ыкIи IэкIыб къэрал шIэныгъэлэжьхэм ыкIи ежь зы­щыщ адыгэхэми яхьылIагъэхэри.Шэуджэныр дэгъоу зышIэу, ныбжьыкIэхэр егъэджэнхэр, шIэныгъэм фэщэгъэнхэр дэгъоу зыгъэцакIэу, Пшызэ къэралыгъо университетым идеканэу Евгений Алексеенкэр къэгущыIагъ тхылъхэм ялъэтегъэуцо епхыгъэу.Шэуджэн Асхьад IофшIэкIо-гупшысэкIошхоу, шъхьэкIэфэ-лъытэныгъэ ин къылэжьыгъэу ар зэрэщытыр ащ кIи­гъэтхъыгъ.«Iофыр сыдым ехьылIагъэми, ар сыдигъуи дэгъу дэдэу зэригъэцэкIэщтым Асхьад лъэшэу ынаIэ тет ыкIи къыдэхъу», — къыIуагъ ащ. — КъызхэкIыгъэ Шэу­джэн лъэпкъыр мы чIыпIэм илъэс 300 хъугъэу щэпсэу, арышъ, лIым хэлъ Iушыгъэр, губзыгъагъэр ащкIэ къекIы. Асхьад адыгэ унэгъо Iужъу къихъухьагъ, щапIугъ, Iофыр икIас, ащ щыщтэрэп. ИлIэкъо лъапсэ цIыф дэгъубэ къыхэ­кIыгъ; ежьри адыгэхэмкIэ апэрэу, шIэныгъэ­хэмкIэ Урысые академием иакадемик хъугъэ.Джащ фэдэу, Асхьад студентхэр, ныбжьыкIэхэр зэрикIасэхэр, ахэр зы­лъищэнхэ, шIэныгъэм кIигъэгушIунхэ зэ­рилъэкIыхэрэр Евгений Алексеенкэм къыIотагъ. А зэкIэм къаушыхьаты Iоф­шIэным ыпсэ Iахь сыдигъуи зэрэхилъхьэрэр. ЗэкIэ лIы гъэсагъэм шIоу ылэ­жьырэм къэралыгъо шIухьафтынхэри, щытхъу тхылъхэри, тын лъапIэхэри къы­зэракIэкIуагъэхэр хигъэунэфыкIыгъ, ахэр Асхьад къылэжьыгъэ шъыпкъэхэу ылъытагъ.Iофтхьабзэм цIыф гъэсэгъэ бэдэдэ хэлэжьагъ ыкIи къыщыгущыIагъ. Биологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, Пшызэ IофшIэнымкIэ и Лiыхъужъэу Шэуджэн Асхьад шъыпкъагъэ, къэрарышхо зэрэ­хэлъыр, игъэхъагъэхэм ямылъытыгъэу, къызэрыкIо хьалэлэу, гу зэIухыгъэу зэ­рэщытыр, ухэтми, IэпыIэгъу уищыкIагъэмэ, къызэрэбдеIэщтыр, емызэщыжь цIыф-хъишъэу, адыгэгу къабзэ зэриIэр. Шэуджэным иунэе тхылъеджапIэ тхылъ мин 30-м ехъу зэрэщызэхэугъоягъэр къаIуагъ. АгрохимиемкIэ, почвоведением­кIэ тхыгъэу иIэ 400 фэдиз мэхъу, пынджым икъэгъэкIын ары иIофшIэгъабэр зытелъытагъэр. Адыгеим имызакъоу, Урысыешхом пынджыр щалэ­жьынымкIэ Шэуджэным фэлъэкIырэр ышIагъ.Краснодар аграрнэ университетым Асхьад дэгъоу щашIэ. Мыщ кIэлэегъэджэ дэгъухэр Iутых, иIофшIэгъухэм ащыщхэр кIэкIэу, купкI иIэу лъэтегъэуцом къыщы­гущыIагъэх, лъэшэу зэрэлъытэхэу, шъхьэ­кIафэ азыфагу зэрилъыр къэлъэгъуагъ. Сыхьати 2,5-кIэ кIогъэ творческэ зэIукIэгъур зыми къехьылъэкIыгъэп, псынкIэу чъагъэ. Шэуджэн Асхьад дэгъоу зышIэу, лъытэныгъэ фэзышIэу Пэрэныкъо Казбек лъэтегъэуцом изэхэщакIохэм, ащ къекIолIэгъэ пстэуми афэрэзагъ. «Тхьа­шъуегъэпсэу, шIукIэ тызэIокIэх», — къа­риIуагъ.КъэгущыIэмэ зышIоигъор багъ, зэкIэми гущыIэ аратыгъ. Ахэм Шэуджэн Ас­­хьад зэрэхыер, зэрэIофшIэкIошхор, зэрэгубзыгъэр къаIуагъ. Иунагъо, ипхъо­рэлъфхэм ятхъагъо ылъэгъоу, ишIу къы­фигъэзэжьэу щыIэнэу фаIуагъ.Мамырыкъо Нуриет.