Iэшъынэ А.
Гъэсэныгъэ учреждениехэм яилъэс еджэгъу ыкIэм фэкIо. Республикэм ит гурыт еджапIэ пэпчъ кIэлэеджакIохэм шIэныгъэ куу зэраригъэгъотыщтым пылъыгъ. Мы мафэхэм кIэлэеджакIохэм кIэух IофшIэнхэр арагъэкIугъэх, я 9-рэ ыкIи я 11-рэ классхэм зэфэхьысыжь ыкIи зыкI къэралыгъо ушэтынхэм зафагъэхьазыры.
Теуцожь районымкIэ Нэшъукъуае игурыт еджапIэу N 8-р илъэс еджэгъур зэрифэшъуашэу ыгъэкIуагъэу мэфэкI Iофтхьабзэм зыфегъэхьазыры. КIэлэеджакIоу чIэсыр макIэми, ягъэхъагъэхэмкIэ къахэщых. Мы аужырэ илъэсхэр пштэмэ, зыкI къэралыгъо ушэтынымкIэ къэгъэлъэгъон дэгъухэр зиIэ ныбжьыкIэхэр яIагъэх. ГущыIэм пае, химиемкIэ — балл 99-рэ, обществознаниемкIэ — балл 98-рэ, биологиемкIэ — балл 93-рэ, профильнэ хьисапымкIэ — балл 78-рэ къалэжьыгъ. Ушэтыныр зыфэмытыгъэ зи къахэкIыгъэп. Мыгъэ я 11-рэ классыр къэзыухырэр нэбгыри 4, ахэм ащыщэу пшъэшъэжъыитIумэ апэрэ шъуашэ зиIэ медаль къалэжьынэу мэгугъэх. Я 9-рэ классыр нэбгырэ 11-мэ къаухы, ахэм ащыщэу нэбгыритIумэ аттестат плъыжь къахьынэу щэгугъых.ЕджапIэм джырэ шапхъэхэм адиштэу, игъэхъагъэхэмкIэ къахэщэу Iоф ешIэ. КIэлэеджакIохэм шIэныгъэ дэгъу арагъэгъотыным, лъэныкъо пстэумкIи дахэкIэ къахэщынхэм кIэлэегъаджэхэр яшъыпкъэу дэлажьэх. Гъэсэныгъэм иучреждение анахьыжъхэм мыр ащыщыми, итеплъэкIэ дэгъоу къызэтенагъ, гуфэбэныгъэ зэфыщытыкIэ зэрэчIэлъыр гъуащэрэп. Федеральнэ гъэсэныгъэ шапхъэм диштэу Iоф ешIэ. Ащ нэмыкIэу еджапIэр къахэзыгъэщырэр шэн-хэбзэ дахэу чIэлъыр ары. Щеджэхэрэм яхэгъэгу шIу алъэгъунэу апэрэ классым къыщегъэжьагъэу фапIух, мамыр дунаир къытфыдэзыхыгъэхэ нахьыжъхэр ащымыгъупшэнхэм лъэшэу анаIэ тырагъэты. Ар къеушыхьаты еджапIэм узычIахьэкIэ плъэгъурэ къэгъэлъэгъонэу агъэпсыгъэм. Къуаджэм щыщхэу Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэм ясурэтхэр зытет чIыпIэ хэхыгъэ ашIыгъ, шъхьафэу кIэлэегъаджэу лIыхъужъныгъэ зезыхьагъэхэм ясурэтхэри зэхагъэуцуагъэх. Джащ фэдэу адыгэ лъэпкъым ишэн-хабзэхэр ащымыгъупшэнхэм, ныдэлъфыбзэр агъэлъэпIэным, рыгущыIэнхэм яшъыпкъэу пылъых. Республикэм, районым, къуаджэм ятарихъ игъэкIотыгъэу арагъашIэ.— Зы унэгъо Iужъум фэдэу тызэхэт. Пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэр тиеджапIэ къычIахьэрэ пэпчъ шIэныгъэ куу, пIуныгъэ-гъэсэныгъэ дэгъу едгъэгъотыныр, гъогу занкIэ тетщэныр ары. ТиеджапIэ къэзыухыгъэхэр Адыгеим имызакъоу, Урысыем ит апшъэрэ еджапIэхэм ащеджэх, Iоф ащашIэ, гъэхъэгъэшIухэр ашIых. Ахэм тарэгушхо, — еIо гурыт еджапIэм ипащэу Шэуджэн Светланэ Сулейман ыпхъум.ТарихъырМы еджапIэр районымкIэ анахьыжъхэм ащыщ. Къуаджэм еджапIэр зыдэтыр мыгъэ илъэси 104-рэ хъугъэ. Тарихъым къызэрэщиIорэмкIэ, къоджэдэсхэм шIэныгъэ зыщызэрагъэгъотыщт чIыпIэ яIэным фэбэнагъэх ыкIи ащ елъытыгъэ гъогу кIыхьэ ыкIи къин къакIугъ. 1922-рэ илъэсым Шэуджэн Джанчэрый иунэ апэрэ пэублэ еджапIэр къыщызэIуахыгъагъ, еджакIэ ыкIи тхакIэ ащ щарагъашIэщтыгъ. Апэрэ кIэлэегъаджэу яIагъэр Шэуджэн Аслъэнхъан. ИIофшIэн зэрифэшъуашэу зэригъэцакIэрэм пае «РСФСР-м изаслуженнэ кIэлэегъадж» зыфиIорэ цIэ лъапIэр ащ къыфагъэшъошэгъагъ.Илъэс зэкIэлъыкIохэм пэублэ еджапIэр чIыпIэ зэфэшъхьафхэм кощыгъэ, КIыкI Мосэрэ КIыкI Щэбанрэ яунэ ахэтэуи хъугъэ. Нэужым гурыт еджапIэ ашIынэу рахъухьагъ ыкIи 1927-рэ илъэсым агъэпсыгъ. 1936-м мы щагу дэдэм чырбыщым хэшIыкIыгъэу нахь инэу щашIыгъ. МэкIэ-макIэу зэтырагъэпсыхьанэу аублагъ. 1949-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу пэублэ еджэпIэ закъоу щымытэу, илъэси 7-рэ щеджэхэ хъугъэ, 1966-м къыщыублагъэу гурыт еджэпIэ мэхьанэ иI. ЛIэуж пчъагъэмэ шIэныгъэ куухэр арагъэгъотыгъэх. Нахьыжъхэм къарагъэлъэгъугъэ гъогум рыкIохэзэ, къэгъэлъэгъон дэгъухэр яIэу непэрэ мафэм еджапIэм иIофышIэхэм япшъэрылъхэр агъэцакIэх.
ГъэхъагъэхэрСветланэ Сулейман ыпхъур илъэс пчъагъэ хъугъэу мы еджапIэм щэлажьэ. 2004-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу пащэм игуадзэу Iоф ышIагъ, мы аужырэ илъэси 5-м ипащ. ГъэрекIо пэщэ анахь дэгъухэм язэнэкъокъу хэлэжьагъ ыкIи анахь дэгъуипшIымэ ащыщ хъугъэ. Гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ еджапIэм гъэхъагъэу иIэхэм, кIэлэеджакIохэр Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм зэрахэлажьэхэрэм афэшI Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм ищытхъу тхылъ къыфагъэшъошагъ. Ащ нэмыкI щытхъу ыкIи рэзэныгъэ тхылъ пчъагъэ иI. Зэкъотхэу, зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу Iоф зэрашIэрэм а зэкIэри къыкIэлъыкIуагъэу пащэм елъытэ.— ТиеджапIэ нахьышIум ылъэныкъокIэ къызэрахэщыщтым ыуж тит. Тинахьыжъхэм къытагъэлъэгъугъэ гъогум тытетэу тиIофшэн тэгъэцакIэ. Мы еджапIэм пащэу щысиIагъэхэ КIыкI Руслъанрэ, КIыкI Валерийрэ непэ къызнэсыгъэм сищысэтехыпIэх. КIэлэегъаджэ пэпчъ ипредмет хэшIыкIышхо фыриIэу, кIэлэеджакIохэм ар зэраригъэшIэщтым ыуж ит. Ахэр муниципальнэ, республикэ зэнэкъокъухэм чанэу ахэлажьэх. Джащ фэдэу Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм яшIэныгъэхэм ащахагъахъо, — еIо тигущыIэгъу.
Гъэсэныгъэм исистемэ зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм адиштэу Iоф ашIэ, кIэлэеджакIохэм шIэныгъэ куу арагъэгъотыным пае ищыкIагъэр зэкIэ аIэкIэлъ. ГущыIэм пае, бэмышIэу предметэу ОБЖ-р ОБЗР зэрашIыжьыгъэм къыхэкIыкIэ, практическэ IофшIэнхэм ащагъэфедэщт пкъыгъохэр бэу къафащагъэх. Джащ фэдэу трудым (технологием) нахь зырагъэушъомбгъугъ, джы гощыгъэхэу щыIэныгъэмкIэ нахь къафэфедэщт лъэныкъохэр арагъашIэх, пшъэшъэжъыехэм — дакIэ, пшъэрыхьакIэ, шъэожъыехэм пхъэм хэшIыкIыгъэ пкъыгъохэр ыкIи нэмыкIхэр ашIынхэм фагъасэх. 2021-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу «Точка Роста» зыфиIорэм икъутамэ еджапIэм хэт. Ащ кабинетитIу фытырагъэпсыхьагъ, зым — физикэмкIэ, адрэм — химиемкIэ ыкIи биологиемкIэ лабораториехэр ащызэтырагъэпсыхьагъэх.— ШIэныгъэ зэрядгъэгъотыщт закъор арэп зыуж титыр, тикIэлэеджакIохэм пIуныгъэм ылъэныкъокIи игъэкIотыгъэу Iоф адэтэшIэ. Адыгэ намысыр ахэтэлъхьэ, адыгабзэкIэ гущыIэнхэу, тишэн-хабзэхэр дэгъоу ашIэнхэу, адыгэ шъуашэм идэхагъэ зэхашIэнэу, орэдхэр яныдэлъфыбзэкIэ къаIонхэу, къэшъуакIэ ашIэнэу тыфай. Адыгабзэр сыхьатитIу ныIэп тхьамафэм зэряIэр, ау гъэсэныгъэ тедзэм иамалхэр къызфэтэгъэфедэх, Iофтхьабзэхэр ренэу зэхэтэщэх. Джащ фэдэу гъэсэныгъэ программэм къыдилъытэрэ лъэныкъохэм анэмыкIэу еджэпIэ театрэ тиI, кIэлэцIыкIухэм ясэнаущыгъэ зыкъызэIуихыным тыпылъ. Ащ нэмыкIэу финансхэм хэшIыкI фыряIэным епхыгъэу Iоф адэтэшIэ. ТикIэлэеджакIохэм япсауныгъэ псыхьэгъэным пае спортым ылъэныкъуи мэхьанэшхо етэты, къэгъэлъэгъон дэгъухэри тиIэх, — еIо еджапIэм ипащэ.Мы аужырэ илъэсхэм гурыт еджапIэхэм ащеджэхэрэр общественнэ организацие зэфэшъхьафхэм зэрахэлажьэхэрэм шIуагъэу пылъыр нэрылъэгъу. Нэшъукъое еджапIэм щеджэхэрэм Апэрэхэм я Движение чанэу зыкъыщагъэлъагъо, ащ ишIуагъэкIэ нахь нэутхэ, ягухэлъхэр къыраIотыкIынхэ амал яIэ зэрэхъурэр пащэм къыхегъэщы. Зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм ахэр ахэлажьэх, ныбжьыкIэ чанхэм ягъогу зэрэзэIухыгъэр зэхашIэ. НыбжьыкIэ организациеу щыIэхэм зэкIэми ахэлажьэх, пэублэ классхэм ащеджэхэрэр «Орлята России» зыфиIорэм хэтых, зэрифэшъуашэу зыкъагъэлъагъо.ГухэлъхэрЫпэкIэ къызэрэтIуагъэу, районымкIэ мы еджапIэр анахьыжъымэ ащыщ. Ащ къыхэкIыкIэ, федеральнэ программэм къыдыхэлъытагъэу 2027-рэ илъэсым игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр рашIылIэнхэу агъэнафэ, ащ фытегъэпсыхьэгъэ тхылъхэр агъэхьазырых. Аужырэ шапхъэхэм адиштэу еджапIэр загъэпсыкIэ, амалыкIэхэр IэкIэлъ хъущт, зэхъокIыныгъэшIухэр фэхъущтых.ДЕЛЭКЪО Анет.