Едыджхэм яхьарзынэщ
Хэкужъым къэкIожьы гъэхэм ялIэужхэм адыгэ чIыгур мафэ афэхъугъ, насып щагъотыгъ. Ащ ищысэ шIагъох Едыджхэу Гушъаурэ Дианэрэ. Ахэр зэлъашIэрэ ар тистых, АР-м и Концертнэ зэхахьэ хахьэрэ ансамблэу «Налмэсым» икъэшъокIо пэрытых, илъэс 13-рэ къызэдэшъуагъэх. НыбжьыкIэхэм унагъо зэдашIагъэу шъэо цIыкIу зэдапIу. Ар непэрэ мафэм инасып сурэт. Едыдж лъа псэм тарихъ гъогоу къыкIугъэм Едыдж Мэмэт тыщи гъэгъозагъ.
Абдзахэмэ ятIысыпIэщтыгъэу Тубэ хьасэм тетыгъэ Къэсэикъо хьаблэ Мэмэт ятэжъ пIашъэу Хьадж Хъусен къыщыхъугъ. 1861 — 1862-рэ илъэсхэм а чIыпIэм къытекIыжьхи, Щэхъурэджэ псыхъом инэпкъ щагъэпсыгъэ Унэрэкъо хьаблэм Мэмэт ятэжъэу Мосэ къыщыхъугъ. Ащ илъэс 24 — 25-рэ дэсхи, 1888-рэ илъэсым чылэгъо 12 фэдиз хъухэу Тыркуем икIыжьыгъагъэх. Нэбгырэ минитIум тилъэпкъэгъухэр ЦIэмэз хы Iушъом текIыгъагъэх, Анталием пэмычыжьэу Елэмэ ыцIэу адыгэ къуаджэ щагъэпсыгъ. Мэмэт ятэу Едыдж Амин ащ къыщыхъугъ, унагъо щишIагъ, шъэуиплIырэ пхъурэ къыщыфэхъугъ. Зыныкъылъфыгъэмэ ащыщэу Мэмэт закъу ныIэп хэкужъым къэзгъэзэжьыгъэр, ишъхьэгъусэу (Бгъуашъо) Севиль игъусэу.«А лъэхъаным лъэпкъ лIэкъо зэфэшъхьафхэм — Едыджхэм, Беданэкъохэм, Бгъуашэхэм, Енэмыкъохэм ащыщхэр тызэгъусэхэу Адыгеим тыкъэкIожьыгъагъ, — къытфиIотагъ Мэмэт. — Едыдж Батрай ятэшым икIали Налщык дэтIысхьагъ. ТыркуемкIэ зэкъоджэгъугъэхэм анахьыбэу хэкужъым къэзгъэзэжьыгъэхэр Елэмэ къикIыжьыгъэхэр ары».Титхыгъэ зыфэгъэхьыгъэм джы къыфэзгъэзэжьын. Мэмэт ыкъоу Гушъао Тыркуем икъалэу Анталием къыщыхъугъ. Ны-тыхэм ягъусэу цIыкIузэ Адыгеим къэкIожьыгъагъ, мыщ апшъэрэ экономикэ гъэсэныгъэ щызэригъэгъотыгъ, ау зыфэщэгъэ адыгэ къашъор сэнэхьатэу хихыгъ. Къэралыгъо академическэ къэшъокIо ансамблэу «Налмэсым» 2012-рэ илъэсым хэхьагъ. Шъхьэгъусэу фэхъугъэ Бэрзэдж Дианэ Мыекъуапэ къыщыхъугъ. Ар 2008-м къыщыублагъэу «Налмэсым» хэт. НыбжьыкIитIур адыгэ къашъом зэфищагъэх. Лъэпкъым икультурэ зэрэлъагъэкIуатэрэм, творчествэм агу етыгъэу зэрэфэщагъэхэм, сэнаущыгъэ ин зэрахэлъым, адыгэ культурэ лъагэм илIыкIоу зэрэщытхэм афэшI Едыдж Гушъаорэ Бэрзэдж Дианэрэ «АР-м изаслуженнэ артист» хъугъэ. 2022-рэ илъэсым ныбжьыкIэхэр къэзэрэщагъэх. Нэужым 2024-м Дианэ — АР-м инароднэ артист зыфиIорэ щытхъуцIэр къафагъэшъошагъ. ЯIофшIэгъэ хэхыгъэмэ ащыщ тхэкIошхоу, Урысыем IофшIэнымкIэ и ЛIыхъужъэу МэщбэшIэ Исхьакъ ироманэу «Айщэт» зыфиIорэмкIэ режиссерэу Александр Муратовым тырихы-гъэ фильмэу «Графиня Аиссе» зэрэхэлэжьагъэхэр. Ащ къыщашIыгъэ къашъом фильмыр къыгъэбаигъ, Урысыем ителевизионнэ канал гупчэхэм, шъолъыр зэфэшъхьафхэм якинотеатрэхэм къащагъэлъэгъуагъ.— КъэзгъэшIэгъэ илъэс 36-м щыщэу 25-м Адыгеим сыщэпсэу, мыщ сыщыщ шъыпкъэ сыхъужьыгъэу сэлъытэ, — ыгу къыдеIэу къыхегъэщы Гушъау. — Лъэшэу сырэгушхо сикIалэ тихэку къызэрэщыхъугъэм, Едыджхэм ялIакъо Адыгеим зэрэщылъыдгъэкIотагъэм. СищыIэныгъэ сихэку есэпхы. Шъаом Леон фэтыусыгъ, татэрэ нанэрэ ЛыукIэ еджэх. Илъэсым дэкIуагъэти, лъэтегъэуцо фэтшIыгъагъ, шырэ машинэрэ къыхихыгъэх. Ины хъумэ, сыфай ыгукIэ зыфэе Iофым пылъынэу, насыпышIонэу. Джыдэдэм янэ сабыим пэс. КъыдэкIыжьмэ, IофшIэным пиублэжьыщт. Лъэпкъ культурэм тапэкIи тыфэлэжьэщт.Едыдж лIэкъо лъапсэм изы къутамэ чIыгужъым зыкъыхищыжьыгъ. Лъэпкъ чъыгым къутэмэ бырабэу зиужьыгъ.Тэу Замир.