«Мыр сэ ситарихъ ЧIыгужъ»

Шъыгъо-шIэжь мафэм ехъулIэу тиIофшIэгъоу, Тыркуем къикIыжьыгъэмэ къапыхъогъэ лIэужым щыщэу Нэрис Гогон (Кайхан) гущыIэгъу фэхъугъ илъэсий хъугъэу ти­къэралыгъо щыпсэурэ Лащэ Сердар.

— Пшъхьэ къырыкIуагъэм фэгъэ­хьыгъэу тIэкIу къытфэпIотэгъагъэмэ дэгъугъэ.— Сэ сцIэр Лащэ Сердар, илъэс 20 сыныбжь. Тыркуем икъалэу Амасие сыкъыщыхъугъ ыкIи сыщапIугъ. Илъэси 8 хъугъэу Урысыем сыщэпсэу. Апэ Щэрджэскъалэ тыдэсыгъ, ащ нэужым сыщеджэным ыкIи Iоф щысшIэным пае Мыекъуапэ сыкъэкIуагъ. ИскусствэхэмкIэ колледжэу Тхьабысымэ Умар ыцIэкIэ щытым сыщеджэ, я 3-рэ курсым сис.— О Тыркуем укъыщыхъугъ ыкIи ущапIугъ. А лъэхъаным Хэкужъым епхыгъэу сыд фэдэ гупшысэха ­пшъхьэ илъыгъэхэр? Мыщ укъызэкIожьым пстэуми апэу сыд фэдэ зэхашIэха уиIагъэхэр?— Сянэу Лащэ Хьалимэт ылъапсэкIэ къуаджэу Хьабэз щыщ, ащ къыхэкIэу сыцIыкIузэ тиIахьылхэр зыщыпсэурэ чIыпIэм сыкъыздащэу хъущтыгъэ. Хьабэз сыкъакIо къэс згъэзэжьынэу сыгукIэ сызэрэфэмыер зэхасшIэщтыгъ. Мыр сиунэу слъытэщтыгъ ыкIи силъэныкъо гупсэ сыщыпсэу зэрэсшIоигъор ренэу сшъхьэ илъыгъ.Нэужым, тятэ иIофшIэн епхыгъэу, тиунагъо зэрэпсаоу мыщ къыгъэзэ­жьыгъ. Щэрджэскъалэ дэт еджапIэм сычIахьи, я 5-рэ классым къыщыублагъэу я 11-м нэс сыщеджагъ. Ащ нэужым искусст­вэхэмкIэ колледжэу А. Даурым ыцIэкIэ щытым сычIэхьагъ, етIанэ Адыгеим еджэныр щылъызгъэкIотэнэу тесыубытагъ ыкIи Мыекъуапэ зыкъэзгъэзагъ.СыныбжьыкIэ дэдэу къызэрэзгъэзэжьыгъэм къыхэкIэу сидунэететыкIи, сизэхэшIыкIи ЧIыгужъыр ары псыхьагъэ зыщыхъугъэр. Непэ Мыекъуапэрэ Щэр­джэскъалэрэ ябгъапшэмэ, Тыркуер нахь пэIудзыгъэу, нахь хымэу къысщыхъу хъугъэ. КъэлитIум сащыщэу зысэлъы­тэжьы ыкIи ахэм садэкIэу зыгорэм сы­кIомэ сырэхьатырэп.— Адэ Хэкужъым сыдэущтэу ухэгъозэжьыгъа? Сыд фэдэ къиныгъохэм уяутэкIыгъа ыкIи цIыфхэр сыдэущтэу къыппэгъокIыгъэха?— Урысыбзэм пае къиныбэ слъэ­гъугъэ — икIэрыкIэ шъыпкъэу бзэр зэзгъэшIэн фаеу хъугъэ. Анахь къиныгъэр грамматикэмрэ псынкIэу къызэ­пыбгъафэзэ угущыIэнымрэ. Ныбджэгъуи нэIуаси симыIэу зэхэтыкIэ-гъэпсыкIэхэм сясэныр сэркIэ къызэрыкIуагъэп.Ау, уахътэ тешIэ къэс, нахь сызэрахэгъуазэрэр зэхасшIэщтыгъ. Непэ теубытагъэ хэлъэу къэсIон слъэкIыщт мыщ щыщ шъыпкъэ сызэрэхъугъэр.— Тыркуем шъущыпсэу зэхъум шъуиунагъо адыгэ хабзэхэмрэ лъэпкъыбзэмрэ къыщышъуухъумэщты­гъэха? Хэта анахь лъэшэу зынаIэ къыптетыгъэр?— Тиунагъо ренэу адыгабзэкIэ щыгущыIэщтыгъэх, арышъ, сыбзэ дэгъоу сэгъэфедэшъу. Сянэ бэ къысфиIуатэщтыгъэр тилъэпкъ ихэбзэ-зэхэтыкIэхэм, икультурэ афэгъэхьыгъэу. Унэгъо кIоцIым къыщегъэжьагъэу лъэпкъэу сыкъызхэ­кIыгъэм итарихъ пытэу къыспкъыры­хьэгъагъ. Ащ нэмыкIэу гъэмафэ къэс Хьабэз сыщыIэщтыгъ. Сянэжъ ишIогъэшхо къысэкIыгъ лъэпкъ шIуагъэхэм са­рыгушхоу ыкIи ахэр икъоу зэхасшIэхэу сыкъэтэджынымкIэ.— IэкIыб щыIакIэмрэ Хэкужъымрэ язэпхыныгъэ сыдэу уеплъыра? НепэкIэ а зэпхыныгъэхэр зэрищыкIагъэм лъыкIахьэхэу олъытэха?— Лъэшэу сигуапэ Тыркуем истудентхэр гъэмафэ къэс лъэныкъо гупсэм къызэрэкIохэрэр. Сэ къиныгъоу зэпысчыгъагъэхэр къыдэслъытэхэзэ, ахэр хэ­гъозэжьынхэмкIэ сишIуагъэ ясэгъэкIы.Тыркуем щызэхащэгъэ НыбжьыкIэ Хасэм илIыкIохэм ренэу гущыIэгъу сафэхъу. Адыгэ Хасэхэм зэхагъэуцорэ проектхэм, фестивальхэмрэ культурэм епхыгъэ нэмыкI Iофтхьабзэхэмрэ ныбжьыкIэхэм тызэгъусэу тахэлажьэщтыгъ.Сэ къызэрэсшIошIырэмкIэ, непэ ткIуа­чIэ зэхэлъэу диаспорэмрэ Хэкужъымрэ азыфагу илъ зэпхыныгъэхэр нахь пытэ зэрэхъущтхэм тыдэлажьэ. Ащ мэхьанэшхо иI. СичIыгу гупсэ сызэрэщыпсэурэм, сызэрэщеджэрэм ыкIи Iоф зэрэщысшIэрэм, лъэпкъэу сыкъызхэкIыгъэм изы Iахьэу сызэрэщытым кIуачIэ къысхалъхьэ. Ащ пае щыIэныгъэм сыфэраз.— О уишIошIкIэ, сыда ныбжьыкIэхэм а мафэр ащыгъупшэ зыкIэмыхъущтыр?— НыбжьыкIэхэм ар ащымыгъупшэным мэхьанэшхо есэты, сыда пIомэ титарихъ зытщыгъупшэкIэ, тIэкIу-тIэкIузэ зы лIэужым адрэм лъигъэIэсыжьырэм къыкIичызэ, кIодыжьыпэн ылъэкIыщт. ЗэраIо хабзэу, «блэкIыгъэр зымышIэрэм неущрэ мафэ иIэщтэп».— Творческэ IофшIэнэу бгъэца­кIэрэм фэгъэхьыгъэу тIэкIу къытфэ­Iуатэба.— Илъэс 13 сыныбжьэу лъэпкъ къа­шъохэмкIэ ситворческэ IофшIэн езгъэ­жьагъ. Ащ нэуж, илъэс заулэ тешIагъэу, лъэпкъ мэкъамэхэм нахь сыдахьыхэу хъугъэ ыкIи сянэ-сятэхэм музыкальнэ еджапIэм сычIагъэхьагъ, адыгэ пщынэм зыфэзгъасэу езгъэжьагъ.Нэужым къуаджэу Хьабэз шыкIэпщынэмкIи IэпэпщынэмкIи зэрэщагъасэхэрэр сшIагъэ, сэри а Iэмэ-псымэхэм къязгъэIошъу хъугъэ.Музыкальнэ еджапIэм ыуж искусст­вэ­хэмкIэ колледжым сычIэхьагъ ыкIи профессиональнэу еджэныр лъызгъэкIотагъ.Ансамблэхэу «Вагъуэбэ», «Пэсэрей» зыфиIохэу Щэрджэскъалэ дэтхэм Iоф ащысшIагъ, МыекъуапэкIэ «Бэгъэуджым», «Ислъамыем», «Лъапсэм» сахэтыгъ, НалщыккIэ «VYND»-м.— Угу илъыр къырыпIотэнымкIэ сыда анахьэу музыкэр къызкIыхэп­хыгъэр?— Апэдэдэ угу илъ горэхэр алъыбгъэIэсынхэмкIэ музыкэр амалэу слъытэщтыгъэп. Уахътэ зытешIэм, лъэпкъэу сыкъызхэкIыгъэм игууз-лыузи, игушIуагъуи, игупшысэхэри музыкэмкIэ къэптынхэ зэрэплъэкIыщтыр къызгурыIуагъ.ГущыIэр зыщимыкъурэ чIыпIэм музыкэм бэкIэ ащ нахь лъэшэу къыплъигъэIэсышъущт. Аужыпкъэм, гузэхашIэу уигъэшIырэри мыкIуасэу нахьыбэрэ къыздеохьакIы.Музыкальнэ лъэныкъо зэфэшъхьаф­хэмкIэ Iоф сшIэу къыхэкIыгъ: рокым къыщегъэжьагъэу фольклорым нэсыжьэу. НепэкIэ ансамблэу «Бэгъэуджым» сыхэт.Щэрджэскъалэ сызыдэсым Хасэм иIофшIэн сыхэлажьэщтыгъ, непэ Адыгэ Хасэмрэ Адыгеим истудентхэм я Ассоциациеу Мыекъуапэ щызэхэщагъэмрэ чанэу сахэлажьэ.— Бзэмрэ культурэмрэ мыкIоды­жьынхэмкIэ ныбжьыкIэхэм сыда ана­хьэу анаIэ зытырагъэтын фаер?— Ежь цIыфым зэкIэ елъытыгъ. ЫгукIэ нахь шIогъэшIэгъонэу зызфикъу­дыирэм ылъэныкъокIэ лэжьэщт. ГущыIэм пае, джырэ жанрэхэм — рокым, джазым е хип-хопым атетэу адыгэ мэкъамэхэр къебгъаIохэ хъумэ, ныбжьыкIэхэми нахь лъэшэу анаIэ ащ тырадзэу рагъэжьэщт.Ардэдэр дизайнми, искусствэми, щы­гъынми, нэмыкI лъэныкъохэми афэ­гъэ­­хьыгъэу къэпIон плъэкIыщт. Акъылыгъэ хэлъэу, джырэ уахътэм диштэу ти­куль­тури, тихэбзэ-зэхэтыкIэхэри алъыб­гъэ­Iэсышъухэ хъумэ, ныбжьыкIэхэми а лъэныкъом нахь зыфакъудыи хъущт.Арышъ, лъэпкъ IофыгъохэмкIэ джырэ уахътэм диштэрэ проектхэр — музыкэмкIи, творческэ Iофтхьэбзэ зэфэ­шъхьафхэмкIи, медиа лъэныкъомкIи пхырыщыгъэнхэм мэхьэнэ ин иI.— Адэ непэ уиунэ уисэу къыпщэ­хъуа?— Ары адэ. Мыр сэ ситарихъ ЧIыгужъ, цIыфхэри, чIыопсыри, культурэри, искусствэри зэхэтхэу гум кIэгъэкъонышхо фэхъух, нахьышIум укъыфагъэущы.ТапэкIэ мыщ сыкъызыкIокIэ, хьакIэу сыкъызщыхъужьыщтыгъ, непэ, Iо хэлъэп, сиунэ шъыпкъэу сэлъытэ.— Адыгэ ныбжьыкIэхэм урялIыкIоным непэ о сыд фэдэ еплъыкIа фыуиIэр?— СэркIэ ар пшъэдэкIыжьышху. Ти­лъэпкъ къырыкIощтыр ныбжьыкIэхэр ары зэпхыгъэр, арышъ, тыбзи, тикультури, тишэн-хабзэхэри къэзыухъумэщтыр ыкIи лъызгъэкIотэщтыр ахэр ары.Тинахьыжъхэр щэIэфэхэ нэс, ахэм щысэ атетхын, яшIэныгъи, ядунэе­еплъыкIи зыпкъырытщэн, тэ къыткIэ­хъухьэхэрэм алъыдгъэIэсыжьыным пае зэIудгъэкIэн, къэтыухъумэн фае.