Сценэм фэшъыпкъагъ

ЖъоныгъуакIэм и 5-м, 1916-рэ илъэсым Унае къуаджэу Щынджые къыщыхъугъ. Ятэ лIы Iуш гъэсэгъагъ, Краснодар дэтыгъэ хъулъфыгъэ реальнэ училищыр ыкIи апшъэрэ бухгалтер курсхэр къыухыгъагъэх. 1923-рэ илъэсым яунагъокIэ Краснодар кIожьыгъагъэх.

Унае илъэси 7 зэхъум, ублэпIэ еджапIэм кIуагъэ, ау тешIагъэ щымыIэу «кулакым ыпхъу» аIуи, къычIагъэкIыгъагъ, ащ къыхэкIэу класси 7-р къоджэ еджапIэм къыщиу­хыгъ.1933-рэ илъэсым Унай Краснодар дэт театрэ техникумэу актерхэр зыщагъэхьазырхэрэм чIэхьагъ, щеджагъ. Ащ идиректорыгъ Унай ятэшэу Цэй Ибрахьим, профессиональнэ адыгэ театрэм ыкIи драматургием ар язэхэщэкIуагъ. 1937-рэ илъэсым дэгъу дэдэкIэ Унай техникумыр къыухыгъ.Мы илъэс дэдэм, 1937-рэ илъэсым, Адыгэ драматическэ театрэм иIофшIэн щыригъэжьагъ ыкIи 1941-рэ илъэсым нэс ащ щылэжьагъ анахь гугъапIэ къэзытырэ артист шъхьаIэхэм ащыщ хъугъэу.Хэгъэгу зэошхом илъэхъан ащ итеатрэ IофшIэн зэпигъэугъ. Унай бэрэ егупшысагъэп ыкIи Краснодар химическэ заводым Iухьагъ, ащ 1958-рэ илъэсым нэс Iутыгъ.

1958-рэ илъэсым Адыгэ драмтеатрэм иадыгэ труппэ иIофшIэн ригъэжьэжьыгъ, ау хъулъфыгъэу Iутыгъэм янахьыбэм къагъэзэжьыгъэп, заом хэкIодагъэх.ЗиIофшIэн езыгъэжьэжьыгъэ театрэм Унай къыгъэзэжьыгъ. Сценэр икIэсэ къодыер армырэу, ыгуи ыпси театрэм зэрэхилъхьэрэр псынкIэу къэнэфагъ. Г. Мухтаровым ипьесэу «Обиды семьи» техыгъэ спектаклэм ащ Бике ироль къы­щишIыгъ. ЫужыIокIэ, урыс ыкIи IэкIыб къэралыгъо­хэм ядраматургхэм яспектаклэхэм ахэлэжьагъ. Ежь ичIыпIэгъухэу Цэй Ибрахьимэ ыкIи Мамый Ерэджыбэ атхыгъэхэми роль зэфэшъхьафхэр къащишIыгъ.1958-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Унае Адыгэ драмтеатрэм исценэ роль 40 фэдиз къыщишIыгъ. А образхэм ащыщыгъэх А. С. Пушкиным ипроизведениеу «Цыгане» зыфиIорэм хэт Земфирэ, Н. Островскэм ипьесэу «Не все коту масленица» техыгъэ спектаклэм хэт Крутовыр, Еутых Аскэр ипьесэу «Ася» хэт Исмамуль, Е. Мамыим ипьесэу «Псэ­лъыхъохэр» зыфиIорэм ДэнэIапэ ироль, нэмыкIхэри.Унае бгъэшIагъо икъоу, зэфэдэу трагическэ ыкIи комическэ образхэр къыдэхъущтыгъэх. Исэнэхьат ар фэшъып­къагъ ыкIи театрэм еплъынхэу къакIохэрэр зылъищэнхэр къыдэхъущтыгъ. Охътэ кIэкIым актрисэм шIулъэгъу ини шъхьэкIафи фашIы хъугъагъэ.1971-рэ илъэсым актрисэр театрэм IукIыжьыгъ, зигъэпсэфынэу тIысыжьыгъэ ыкIи Краснодар, ыпхъу дэжь, кIожьыгъэ.Цэй Унай гъэтхапэм и 20-м, 2002-рэ илъэсым дунаим ехыжьыгъ, икъуаджэу Щынджые щагъэтIылъыжьыгъ. Ащ илъэс 85-рэ къыгъэшIагъ. Адыгэ драмтеатрэм ыгуи ыпси хилъхьэу Iоф щызышIэгъэ актрисэ дэгъу дэдагъэр, ныбжьырэу зылъэ­гъугъэхэм агу къинагъ, IэпэIэсэныгъэу хэлъыгъэр щысэтехыпIагъ, джы къызнэсыгъэм, псаум фэдэу игугъу ашIыжьы.ЗиIоф зыгъэшIурэр сыдигъуи цIыфхэм якIас, ащ ищыс щытхъуцIэхэу, шIухьафтынхэу къыфагъэшъошагъэхэр.Мэлылъфэгъум и 13-м, 1967-рэ илъэ­сым щытхъуцIэу «РСФСР-м и Заслуженнэ артистк» зыфиIорэр театрэ искусствэм иIахь инэу хэлъым пае къыфагъэшъо­шагъ.Чъэпыогъум и 27-м, 1967-рэ илъэсым — ЛэжьэкIо Быракъ Плъыжьым иорден къыратыгъ. 1993-рэ илъэсым щытхъуцIэу «Адыгэ Республикэм инароднэ артистк» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ.Ахэм анэмыкIэу, адыгэхэм ялъэпкъ культурэ зафэу, дэгъу дэдэу зэрэдэлажьэрэм пае мызэу, мытIоу щытхъу тхылъхэр, дипломхэр къыратыгъэх. АР-м и Президент и УнашъокIэ ащ пенсие хэушъхьафыкIыгъэ фагъэуцуи, щэIэфэкIэ къыратыгъ.АР-м и Лъэпкъ музей ифондхэм Унай ищыIэныгъэрэ иIофшIэкIагъэрэ къэзыушыхьатырэ материал бай чIэлъ: документхэр, щытхъу тхылъхэр, сурэттехыгъэ зэфэшъхьафхэр, гъэзет тхыгъэхэр, зэкIэ итворчествэ зыфэдагъэр къэзыушыхьатыхэрэр.Лъэпкъ искусствэм Цэй Унае ыцIэ чIыпIэ хэхыгъэ щыриI, ащыгъупшэрэп цIыфхэм.МамырыкъоНуриет.