Iэшъынэ А.
Адыгэ Республикэм илъэпкъ ыкIи изаслуженнэ сурэтышIэу Хъуажъ Рэмэзан «Урысыем инароднэ IэпэIас» зыфиIорэ цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ. IэпэIасэр «Адыгэ макъэм» ихьакIэщ къедгъэблэгъагъ.
— Рэмэзан, цIэ лъапIэу «Урысыем инароднэ IэпэIас» зыфиIорэ гъэхъэгъэ иным укъекIолIэнымкIэ егъэжьапIэр сыд фэдагъа?— Сыд фэдэрэ гъэхъагъи IофшIэн лэжьыгъэшхо пылъ. Къэлэмыпэмрэ шъэжъыяпэмрэ ситворчествэ къыщежьагъ. УгукIэ узфэщэгъэ лъэныкъом угу етыгъэу уздэлажьэрэм цIыфмэ ащ уасэ къыфашIыщт.— АпэрэмкIэ, живописымкIэ усурэтышI. Сыда анахьэу уисурэтхэр зыфэгъэхьыгъэхэр?— Адыгэ лъэпкъым итарихъ, ишэн-хабзэхэр, икультурэ сисурэтхэм къащыгъэлъэгъуагъ. Ахэм ашъохэр сыкъызщыхъугъэ чIыгум къыхэкIых, къытэрыкIуагъэм, тишэн-хабзэхэм янэпэеплъых, сикъуаджэу Хьатыгъужъыкъуае, сиреспубликэ афысиIэ шIулъэгъум ишыхьатых. СызщапIугъэ чылэм изэхашIэ куу, ащ кIуачIэ къысеты, дунаир зыIыгъ искусствэр ахэм къапкъырэкIы. Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэури сшIыныр сикIас. Тыкъэзыуцухьэрэ дунаир хьалэмэтэу гъэпсыгъэ, сурэткIэ къэбгъэлъэгъощтмэ фэдэ щыIэп. Пкъыгъо пэпчъ псэ пытым фэдэу сурэтым къыщысэгъэлъагъо.
— Лъэпкъым ифэмэ-бжьымэ IудэнакIэ нахь мыхъуми уиIэшIэгъэ пстэуми къахэщы.— Лъэпкъым ылэжьыгъэ культурэр пIэтын зыхъукIэ, амалышхо уиIэн фае. ТыкъызхэкIыгъэ адыгэхэм агъэпсыгъэр кIэсэн псау хъущт. Дышъэидэр, пIоблэшIыныр, Iэшэ гъэкIэрэкIэныр, гъукIэныр, пхъэшIэныр искусствэ лъагэм щыщых. Тинахьыжъ пIашIэхэм къытфагъэнэгъэ кIэныр къэтыухъумэныр типшъэрылъ.— Уитворчествэ лъэпкъ гупшысэр куоу щыпхырыщыгъ. IофшIэным уфежьэным ыпэкIэ гупшысэр ара хьауми сурэтыр ара апэу угу къэкIырэр?
— Гупшысэр къежьапI, ащ IофшIэныр къыкIэлъэкIо. Жъыр бгъэкIэрэкIэжьын имыщыкIагъэу хъырахъишъэу гъэпсыгъэ.— Мафэ къэс сурэт ошIа?— Мафэ къэс сурэт сшIын амал сиIэп. Уахътэ къыхэкIмэ, чэщи мафи иIэп, сурэт сшIыныр сикIас.— Джырэ уахътэм сыда уздэлажьэрэр?— Чъэпыогъу мазэм къэгъэлъэгъонэу Налщык щызэхэтщэщтым сыдэлажьэ. Ащ къыдыхэлъытагъэу сиIэшIагъэхэм ахэсэгъахъо.
— Пхъэм художественнэу хэзыбзыкIырэ IэпэIэсэ макIэу Адыгеим исхэм уащыщ. КисточкэмкIи шъэжъыяпэмкIи зэфэдэу, сэнаущыгъэ ин пхэлъэу сурэт ошIы. Сыдэущтэу пхъэм удэлэжьэнэу хъугъа?— Сятэ пхъэшIэ Iазэу щытыгъ, ащ пхъэр шIу сигъэлъэгъугъ. ПхъэшIэным сыкъыфэкIуагъэп, ащ сыдэлэжьэ зэпыт. ЦIыфмэ сиIэшIагъэхэр агу зэрэрихьырэм къарыу къысеты. Пхъэм удэлэжьэныр псынкIэп. Непэрэ мафэмкIэ лIэкъо тамыгъэхэр зытет лагъэхэр, тхыпхъэхэр зыхэбзыкIыгъэ паннохэр сэшIых. Пхъэм мэхьанэ куу зиIэ лэгъэ 12 хэсшIыкIыгъ. Адыгэ къуаджэу щымыIэжьхэм ацIэхэр ахэм афэсыусыгъ, тхыпхъэ гъэнэфагъэхэри атесшIыхьагъэх, лъэпкъ тамыгъэхэр атеслъхьагъэх. Тарихъым къызэриIорэмкIэ ыкIи этнографическэ картэм зэрэщыхэгъэунэфыкIыгъэмкIэ, адыгэ къоджэ мини 2202-рэ дунаим текIодыкIыгъ. Ар лъэпкъымкIэ гугъэуз. Ахэм яIахь цIыкIу ныIэп сэ сиIофшIэн хэхьагъэр.
— Ижъырэ пхъэ хэбзыкIын шIыкIэр лъызыгъэкIотэщт ныбжьыкIэхэр бгъэсэнхэ амал уиIа?— ЕджапIэу Лъэцэрыкъо Кимэ ыцIэ зыхьырэм кIэлэегъаджэу сыщэлажьэ. Езгъэджэрэ ныбжьыкIэхэм щыIэгъэшхо зиIэу зиIофшIэн зыгъэцакIэу ахэтыр мэкIэ дэд. Дунаир къэбар кIэкI зэрэлъыхъурэм фэдэу, ныбжьыкIэхэри Iоф псынкIэ лъэхъух. Ахэм лъэпкъ шэн-хабзэхэр агу рехьых, ау тIэкIу къяхьылъэкIы. Пшъэшъэжъыехэр пхъэм ихэбзыкIын нахь къазэрэдэхъурэр сэгъэшIагъо. Арэу щытми, гъашIэри лъэхъанри нахь зэдиштэнхэу сэгугъэ. ЦIыфхэм пхъэшIэныр нахь апэблагъэ хъуным сыщэгугъы. Егъэджэн сыхьатхэр зэхэсэщэх, Iофым нахь куоу хэсщэнхэм сыдэлажьэ.— УиIэшIагъэхэм гъунапкъэ горэ яIа?— СиIэшIагъэхэм гъунапкъэ афэсшIырэп. Сыздэлажьэрэ пэпчъ сыздэлажьэрэм гукъэкI горэ къегъэущы. Ар щыIэныгъэм щыпхырысщыным сыпылъ.— Бзэ зэфэшъхьафхэм уисурэтхэр арыгущыIэхэу къысщэхъу.— Анахь бзэ лъэшыр хэшIыкI зыфыуиIэр ары. СурэтышI пэпчъ иIэшIагъэхэм бзэ гъэнэфагъэ яI. Еплъыхэрэм ар зэхашIыкIмэ, пстэури къыбдэхъугъэу плъытэн плъэкIыщт.— Рэмэзан, лъэгэпIэ инхэм уанэсыгъ. УапэкIэ сыда узкIэхъопсрэр, пшIэнэу бгъэнафэрэр?— Гъэхъагъэу сиIэхэм уасэ къазэрэфашIырэм кIуачIэ къысхелъхьэ, ыпэкIэ езгъэхъунэу сыфэблэ. КъэпIопэн хъумэ, сиIофшIэн сэгъэцакIэ, зыми сыщыгугъырэп, сигъогу сырэкIо. ТапэкIи силъэпкъ сыфэлэжьэщт.ШъушIэным паеХъуажъ Рэмэзан гъэтхапэм и 21-м, 1960-рэ илъэсым къуаджэу Хьатыгъужъыкъуае къыщыхъугъ. Адыгэ кIэлэегъэджэ училищым художественнэ графикэмкIэ ифакультет 1980-рэ илъэсым къыухыгъ. Адыгэ къэралыгъо университетым искусствэхэмкIэ ифакультет 2012-м къыухыгъ.1982 — 1983-рэ илъэсхэм Адыгэ драматическэ театрэм, 1983 — 1996-рэ илъэсхэм Мыекъопэ къэлэ паркым сурэтышIэу Iоф ащишIагъ. 1996-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу иунэе мастерскоим щэлажьэ. ЕджапIэу Лъэцэрыкъо Кимэ ыцIэ зыхьырэм кIэлэегъаджэу Iут.2000-рэ илъэсым къыщыублагъэу Урысые Федерацием исурэтышIхэм я Союз хэт. Ащ икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм 2008-м къыщегъэжьагъэу илъэси 10-м къыкIоцI пэщэныгъэ дызэрихьагъ.2012-рэ илъэсым Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ишIухьафтын къыфагъэшъошагъ, премиеу «Русская галерея-XXI век» зыфиIорэм илауреат.2014-рэ илъэсым Тыркуем икъалэхэу Истамбулрэ Анкарарэ Кавказ заор заухыгъэр илъэси 150-рэ зэрэхъугъэм фэшI ащызэхащэгъэ сурэт къэгъэлъэгъонхэм ахэлэжьагъ, зэхэщакIохэм ахэтыгъ.СурэтышIым иIэшIагъэхэр Мыекъуапэ имузейхэм, АР-м и Сурэт къэгъэлъэгъуапIэ ыкIи унэе хъарзынэщхэм ахэлъых.Лъэпшъыкъо Фатим.