Сихъу Ахьмэд: «ТиIофшIакIэ идэгъугъэ хэдгъэхъон фае»

Адыгэ республикэ клини­че­скэ сымэджэщым иврач шъхьаIэу Сихъу Ахьмэд Аскэр ыкъор агъэнэфагъ. Мэлылъфэгъум, 2026-рэ илъэсым ар IэнатIэм Iухьагъ.

Сихъу Ахьмэд 1985-рэ илъэсым Мые­къуапэ къыщыхъугъ. Пшызэ къэралыгъо академием ишъолъыр къутамэ 2008-рэ илъэсым къыухыгъ. Адыгэкъалэ исы­мэджэщ травматологэу, къоджэ врачэу, Пэнэжьыкъое IэзапIэм, 2018 — 2020-рэ илъэсхэм Теуцожь район сымэджэщым яврач шъхьаIэу Iоф ышIагъ. 2020-рэ илъэсым щыублагъэу медицинэ IэпыIэгъу псынкIэм ыкIи тхьамыкIагъохэмкIэ медицинэ Гупчэм ипэщагъ. Джы зытехьэгъэ IэнэтIакIэм Iоф зэришIэщтым, пшъэры­лъэу зыфигъэуцужьыхэрэм ыкIи гухэлъэу иIэхэм Сихъу Ахьмэд «Адыгэ ма­къэр» ащигъэгъозагъ.— Ахъмэд, сыдэущтэу уиIофшIэн бгъэпсын уимурада, анахь шъхьа­Iэу сыд унаIэ зытебгъэтын фаеу плъытэрэр?— Медицинэ IэпыIэгъоу цIыфхэм ядгъэгъотырэм идэгъугъэ хэдгъэхъо зэпытын, цIыфхэр дгъэрэзэнхэ фае — ары пшъэрылъ шъхьаIэр. ЛъэныкъуабэхэмкIэ тисымэджэщ щэIазэх, медицинэ IэпыIэгъу псынкIэр ятэгъэгъоты ыкIи гуIэн Iоф хэмылъэу, пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ сымэ­джэщым чIэлъых. ТапэкIи ащ тетэу Iоф тшIэщт. ТиIэр къэтыухъумэныр, ащ хэдгъэхъоныр ыкIи медицинэ IэпыIэгъоу ядгъэгъотырэм амалыкIэхэр хэдгъэхьаныр типшъэрылъ. ГущыIэм пае, бэмышIэу бариотрическэ операцие тишъолъыр апэрэу щашIыгъ. Бащэ къэзыщэчырэ, пщэрыщэ хъурэ цIыфхэмкIэ ар хэкIы-пIэшIу. Илыягъэу пщэры хъурэ цIыфхэм япсауныгъэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ щыкIагъэхэр фэхъух. Псауныгъэм икъэу­хъумэнкIэ Дунэе организацием егъэлыегъэ пщэрыгъэр узхэм япчъагъэ хигъэ­хьагъ, «МКБ-10» зыфиIорэ кодыр фа­гъэнэфагъ. Бащэ къэзыщэчыхэрэм нэмыкI сымаджэхэм афэдэу узэряIэзэн, Iэзэгъу шапхъэхэр апыплъхьан зэрэфаем врачхэм анаIэ нахь гъэлъэшыгъэу тырагъэтыгъ.IэпыIэгъу псынкIэр ядгъэгъотыным тапэкIи тынаIэ тедгъэтыщт. А къулыкъум тисымэджэщ зэрэдэлажьэрэм нахь хэдгъэхъощт. Къащэрэ сымаджэхэм зэщяплъыщтхэ отделениякIэ сымэджэщым къыщызэIутхыщт. ГуIэн Iоф хэмытхэр, язытеткIэ гурытхэр ыкIи псынкIэу IэпыIэгъу зищыкIагъэхэр — джащ фэдэу сымаджэхэр ащ щызэтырафыхэзэ ыкIи IэпыIэгъур зыщаратыщт отде­лениехэр афагъэнафэхэзэ, щызэбгыращыхэзэ ашIыщт.— Сымэджэщым иунэхэм къахэхъощта? Щагу кIоцIым зыгорэ дяжъугъэшIы­хьащта?— Сымэджэщым ищагу унакIэ щягъэшIыгъэнымкIэ федеральнэ программэм тыхэлэжьэщт. Къа­щэрэ сымаджэхэр къызэращэлIэрэ отделением ящыкIагъэр псынкIэу щагъэнафэзэ ашIыщт. Анахь гумэкI шъхьаIэу тиIэр — осыми, ощхыми сымаджэхэр щагумкIэ зэрэзэпырытщыхэрэр — зэблэхъугъэ хъущт. Псэуа­лъэу сымэджэщ щагум дашIы­хьащтым къатий хъурэ сымэджэщ унэмрэ операциехэр зыщашIэу къатиплI хъурэ псэуа­лъэмрэ зэрипхыщтых. Сыма­джэхэр зэрэзетщэхэрэ шIыкIэр бэкIэ нахьышIу хъущт.Сихъу Ахьмэд къызэриIуагъэмкIэ, зи­гугъу къышIыгъэ псэолъакIэм ишIын сомэ миллион 500 текIодэщт. Мылъкур федеральнэ бюджетым къикIыщт. Джыдэдэм ищыкIэгъэ тхылъхэр агъэхьазырых.— Ау ар икъущтэп. ИщыкIэгъэщт псэуалъэхэр, Iэмэ-псымэхэр тщэфын тлъэкIыным пае мылъку IэпыIэгъу джыри зэрэтищыкIэгъэщтымкIэ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тезэгъыгъ, къыддыригъэштагъ. Зэритхъухьэрэм фэдэу зыхъукIэ, сымэджэщымкIэ ар хэхъоныгъэшхощт.— Мы илъэсым, гъэтхапэм мы сымэджэщым тхьамыкIагъо къыщыхъугъ. Лифт къутагъэу зи­пчъэ­хэр Iухыгъагъэм ихьэгъэ сымаджэр шахтэм ифагъ ыкIи идунай ыхъожьыгъ. Следствиер ма­кIо. Сыда ар зыпкъ къикIыгъэ ­шъыпкъэр? Ащ фэдэ къыхэмыкIы­жьыным пае сыда шъунаIэ зыте­жъугъэтырэр?— Ар ошIэ-дэмышIэ тхьамыкIагъоу хъугъэ. Сымаджэхэр ащ фэдэу фиты­гъуаджэу, тхьамыкIагъом ыпкъ къикIэу сымэджэщым щылIэнхэу щытэп. Лифтым Iоф зыкIимышIэщтыгъэр зэхафы. Ар зэфашIыгъ ыкIи сыргъуч тыралъхьагъ. Сымаджэхэр, ахэм къафакIохэрэр ятIо­нэрэ лифтымкIэ мэзекIох. Лифт закъор икъурэп. Следствием иIофышIэхэм сыкъызэрагъэгугъэрэмкIэ, ушэтынхэр псын­кIэу къаухыщтых. Лифт къутагъэм ипчъэ­хэр Iухыгъэхэу зыкIыщытыгъэм иджэуап къатыжьыщт. Псэуалъэр ядгъэшIыжьыщт ыкIи иIофшIэн ыублэжьыщт. Лифтхэм язытет лъыплъэрэ компанием ар ипшъэ­дэкIыжь — апэ згъэунэфыгъэ Iофыгъохэм ар ащыщ. Тисымэджэщ лифт заулэ хэт — цIыфхэр, хьылъэхэр къезыщэ­кIыхэрэр. Ахэм зэкIэми язытет игъо­рыгъоу ауплъэкIухэзэ ашIын фае. А IофшIэным лъыплъэхэрэр щыIэх.Мы тхьамыкIагъом ыуж сымэджэщым къакIохэрэм нахь гъэлъэшыгъэу гъунэ алъафы, сымаджэхэри мыупчIэжьхэу отделением чIэкIынхэ фитхэп. Отделениехэм япащэхэм ыкIи медсестра шъхьаIэхэм зэхахьэхэр афэсэшIых, анаIэ тесэгъэты гъэлъэшыгъэу пстэуми алъыплъэнхэу. Дежурнэу къэнэрэ IофышIэхэми ар япшъэрылъ шъхьаI.Сихъу Ахьмэд къызэриIуагъэмкIэ, сы­мэджэщым иIофышIэхэм пшъэрылъ шъхьаIэу афагъэуцурэр шIуагъэ зыхэлъ медицинэ IэпыIэгъу ащ чIэлъхэм ара­гъэкIыныр ары. Ащ нэмыкIэу, ежь медицинэм иIофышIэу сымэджэщым Iутхэми уасэ афэшIыгъэныр, кадрэхэм афэсакъыгъэныр врач шъхьаIэм шэпхъэ хэхыгъэу иIофшIэнкIэ ыгъэнэфагъ.— Шэпхъэ анахьышIухэм адиштэу IофшIэныр гъэпсыгъэн фае. Медицинэм иIофышIэхэмкIи сымаджэу зэIазэхэрэмкIи ащ мэхьанэшхо иI. ЦIыфхэм IэпыIэгъоу арагъэкIырэм идэгъугъэ зыхахъокIэ, пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ гъэцэкIагъэ хъущт. Республикэм изакъоп, гъунэгъу шъо­лъырхэми сымаджэхэр къарэкIых. Тэ ядгъэгъотырэ медицинэ IэпыIэгъум фэдэхэр Краснодар краим ирайонхэу къытпэгъунэгъухэм ясымэджэщхэм яIэхэп.— Пэнэжьыкъое район сымэджэщым, республикэм иIэпыIэгъу псынкIэ икъулыкъу пащэу Iоф ащыпшIагъ. Джы республикэ клиническэ сымэджэщэу узипащэм изытет, ащ щылажьэхэрэм сыдэущтэу уахэплъагъ? Врачхэр, медсестрахэр екъуха?— Врач-травматолог ныбжьыкIэу еджэ­ныр къэсыухыгъакIэу, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ республикэм иминистрэу а уахътэм щытыгъэ Натхъо Разиет иунашъокIэ Адыгэкъалэ исымэджэщ Iоф щысшIэнэу сагъэкIогъагъ. Врач шъхьаIэм дысиIэгъэ апэрэ зэдэгущыIэгъум къыщы­сиIуагъэр сыгу исыубытэгъагъ. Медици­нэм щылэжьэщтхэр сыдигъокIи ибгъэкъун­хэ плъэкIыщтэп. Илъэс пчъагъэ те­шIэжьыгъэу а гущыIэхэр зэрэшъыпкъэхэр къыз­гурыIуагъ. IофышIэхэр уиIэнхэм удэлэжьэн фае. ЯлэжьапкIи, IофшIэн шапхъэу афэпшIыхэрэми, амалэу ябгъэ­гъотыхэрэми уафэсакъын фае. Тиврачхэр Iэзэ дэдэх, ахэр зыIэкIэдгъэкIыхэ хъущтэп. ЦIыфхэм медицинэ IэпыIэгъу арагъэкIынымкIэ шIыкIэ-амалхэр аIэкIэлъых. Гурыт медицинэ IофышIэхэр тыдрэ сымэджэщи щикъухэрэп. Ар зэкIэми ягумэкIыгъу. ЦIыфхэр нахьышIум зэрэлъыхъухэрэр, лэжьапкIэм зэрэдихьыхы­хэрэр къыбгурыIонэу щыт. Непэрэ ма­фэмкIэ, шыкур, врачхэр тфекъух. Гурыт медицинэ IофышIэхэмкIи тигумэкIыгъо-хэр процент 70-у зэшIотхыгъэх. Анахь тызгъэгумэкIырэмэ ащыщ операционнэ мед­сестрахэр зэримыкъухэрэр. Апэрэ мафэм щыублагъэу а гумэкIыгъом изэшIохын ыуж сихьагъ. Медицинэ колледж­хэр къэзыухыхэрэр практикэм къэ­тэщэх, IофшIакIэ ятэгъашIэ, еджэныр къызау­хыкIэ тштэнхэу тыхьазыр. Джащ фэдэу медицинэмкIэ апшъэрэ еджапIэхэм аще­джэхэрэри тэгъэфедэшъух.Непэрэ мафэм ехъулIэу республикэ клиническэ сымэджэщым нэбгырэ 1380-мэ Iоф щашIэ. Шъолъырым исымэджэщ анахь ин. Пчъагъэм хэмыкIэу, Iоф зэра­шIэрэм идэгъугъэ хэгъэхъогъэныр врач шъхьаIэм пшъэрылъэу зыфигъэуцужьы­хэрэм ащыщ.— Псауныгъэм икъэухъумэн шъо­лъырым ипащэ лъэшэу ынаIэ зэ­рэтыригъэтырэм, лъэпкъ про­ектхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъухэрэм яшIуагъэкIэ республикэм имедицинэ хэхъоныгъэ инхэр ышIыгъэх. IэзапIэхэр кIэу къызэIуахых, Iэмэ-­псымакIэхэр ачIагъэуцох. Ахэм ягугъу къэтэшIы зэпыт. Узипэщэ сымэджэщым сыдэущтэу а Iоф­шIэныр щылъыкIотэщта?— Медицинэ Iэмэ-псымэхэр икъоу тиIэнхэм шъолъырым ипащэ лъэшэу ынаIэ тырегъэты. А лъэныкъомкIэ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурати, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ министрэу Мэ­рэтыкъо Рустеми ренэу тиIэпыIэгъух. Медицинэм иучреждениехэм язытет шъолъырым ынап, арышъ, IэпыIэгъу дэгъу дэдэ ядгъэгъотышъуныр тиамал къыхьын фае.— Пкъы фыкъуагъэ зиIэхэм уяIа­зэ, утравматолог, сымэджэщэу узипащэм а лъэныкъомкIэ цIыф­хэм ущяIазэзэ пшIыщта?— 2014-рэ илъэсым щыублагъэу медицинэм иIофшIэпIэ зэфэшъхьафхэм сыряпэщэнэу хъугъэ. Операционнэм згъэзэжьынэу, цIыфхэм сяIэзэнэу ары къэс сыкIэхъопсыщтыгъ. Республикэ сымэджэщым иврач шъхьаIэ иIэнатIэ сыIухьанэу къызысаIом, апэу сызэгупшысагъэр — операционнэм сычIэхьанэу, цIыфхэм сишIуагъэ язгъэкIынэу амал сиIэщт. Ау сымэджэщ иным урипэщэныр пшъэдэкIыжьышху, IофшIэн зэфэшъхьаф­хэм кIочIабэ пIахы, уIэзэным пае уахътэ къэнэжьырэп. IофшIэныр нахь зэтезгъэуцомэ, гумэкIыгъо шъхьаIэхэр зэшIо­хыгъэ хъухэмэ, Iэзэным фэзгъэзэжьынэу сэгугъэ.— О пшъхьэкIи уиIахьыл-благъэ­хэри тисымэджэщхэм мызэу, мытIоу арихьылIэгъэнхэ фае.IэпыIэгъу къызэрэшъуфэхъугъэхэм шъуигъэрэзагъа? Сыд врачымкIэ анахь шъхьаIэр?— СыдигъокIи сэIо: нэшIукIэ плъэрэм мыхъун ылъэгъурэп. СиIахьыл-благъэхэмкIи, сэ сшъхьэкIи бэ тызэрихьылIагъэр. Хъурэ-шIэрэм зэфэшъхьафэу цIыфхэр еплъых, зэфэшъхьаф уасэу фашIырэри. Арэу щытми, хэзгъэунэфыкIын, медицинэ IэпыIэгъоу ыкIи Iэмэ-псымэу тиIэхэр шэпхъэ лъагэмэ адештэх. Урысыер зытштэрэм, гурытымкIэ къатырэ пчъагъэ­хэмкIэ, тицIыфхэр къызэрэтфэразэхэр нахьыб. Ащ хэдгъэхъон фае. Сымаджэм тишIуагъэ едгъэкIыныр пшъэрылъ шъхьаI. (А зы гупшысэр ишэпхъэ шъхьаIэу Сихъу Ахьмэд къыкIеIотыкIыжьы.) КъызысымаджэхэкIэ тицIыфхэр республикэ сы­мэджэщым зэкIэм зыкъарагъащэ. ХэзгъэунэфыкIынэу сыфай медицинэ амал инхэр зиIэ нэмыкI сымэджэщхэр зэрэтиIэхэр, гущыIэм пае, къэлэ сымэджэщыр, район сымэджэщ шъхьаIэхэр джы ащ фэдэ хъугъэх. Ахэр лэжьэнхэ фае. Тэ ахэм танахь шъхьаI ыкIи ахэм къа­дэмыхъухэрэмкIэ IэпыIэгъу тафэхъуныр типшъэрылъ. Сымэджэ хьылъэхэр тисымэджэщ къыздащэхэрэр.НэмыкI шъолъырхэм ащеджагъэхэу урологием, нейрохирургием ащылэжьэрэ врач Iэзэ дэдэхэр тиIэх. ЗыцIэ къесIогъэ отделениехэм хэхъоныгъэ инхэр ашIых, техническэ амалыкIэхэр ащагъэфедэшъух, операцие хьылъэхэр ащашIых. Шэпхъэ лъагэмэ адиштэрэ медицинэ IэпыIэгъур тисымаджэхэм ятэгъэгъоты. Арышъ, ней­рохирургиемкIэ, урологиемкIэ гумэкI зи­Iэхэр Краснодар джы кIожьыхэрэп, республикэм IэпыIэгъур щагъоты. Мылъкури къытфэнэжьы, джыри нахь хэхъоныгъэ инхэр тшIынхэм икъэкIуапIэхэр щыIэ мэхъух.IэпыIэгъоу ядгъэкIырэм сегъэраза пIомэ, сигъэразэрэп ыкIи тапэкIи си­гъэрэзэщтэп. Мафэ къэс медицинэ Iэпы­Iэгъум идэгъугъэ зы проценткIэ хахъозэ лъыкIотэнэу сыфай. Хахъохэр зыщытшIын фэе лъэныкъохэр щыIэх. Ахэм ренэу Iоф адэтшIэщт. Псауныгъэм икъэухъумэнкIэ Министерствэм иунашъокIэ аштэгъэ шапхъэхэр щыIэх.Джащ фэдэу шапхъэкIэ агъэнэфэгъэ операционнэ Iофтхьабзэхэр щыIэх СОПхэр — «стандартные операционные процедуры» зыфаIохэрэр. Уз пэпчъ узэ­реIэзэщт шапхъэхэр ащ къыделъытэх. Ахэр гъэцэкIагъэ зэрэхъухэрэм отделениехэм япащэхэр, медсестра шъхьаIэхэр алъыплъэнхэу щыт. ТиIофшIэн нахь дэгъоу дгъэцэкIэн тлъэкIыным игугъапIэ щыI. Сымаджэм исоциальнэ зытет, иуз ихьылъагъэ емылъытыгъэу, дэгъоу, дахэу тыфыщытыныр, ыгу къыдэтщэеныр тисымэджэщ ишэпхъэ шъхьаIэмэ ащыщ хъунэу сыфай. ЦIыфым медицинэ Iэпы­Iэгъоу ебгъэгъотыгъэм ишIуагъэкIэ ипсау­ныгъэ изытет къызэтебгъэнэныр, ищыIэныгъэ ухъумэгъэныр ары врачым гухахъо зыхигъуатэрэр, иIофшIэнкIэ анахь шъхьа­Iэр. Уфэчэфэу IофышIэ укIон, джащ фэ­­дэу пшIагъэм урыразэуи учIэкIыжьын фае. Ары къыддэхъунэу тызкIэхъопсырэр.Тэу Замир.