М. Гордышов
Кавказ инвестиционнэ форумэу Адыгеим илIыкIохэр зыхэлажьэхэрэм иятIонэрэ мафэ тыгъуасэ жъотыгъэ. ТиреспубликэкIэ мэхьанэшхо зиIэ Iофыгъохэм, IофшIэгъу зэIукIэгъухэм тишъолъыр икIыгъэхэр ахэлэжьагъэх.Адыгеим лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ гъэхъагъэхэу иIэхэмрэ бизнесым пагъохын алъэкIыщтымрэ къызщыгъэлъэгъогъэхэ чIыпIэм фэгъэхьыгъэу республикэм и ЛIышъхьэ исоциальнэ нэкIубгъохэм къащиIотагъ. Ащ щызэхэугъоягъэх шъолъырым ипромышленнэ ыкIи имэкъумэщ къыдэгъэкIын къыщашIыхэрэр. ЗекIоным ылъэныкъокIи Адыгеим амалэу иIэхэм лъэтегъэуцо джащ фэдэу афашIыгъ, ахэм ащыщ зекIо-зыгъэпсэфыпIэу зэтырагъэпсыхьэрэм инэпэеплъ — «ДжэгокIо гъэхъунэр» зыфэдэщтыр.Форумым лъэныкъо зэфэшъхьафхэм япхыгъэ зэзэгъыныгъэхэр тилIыкIохэм щашIыгъэх. Пстэури зэкIэлъыкIоу.
ХъызмэтшIэпIакIэхэр щашIыщтых, дэтхэм заушъомбгъущтПромышленнэ паркэу «Инэм» зыфиIорэм изегъэушъомбгъун Адыгеим щылъагъэкIуатэ. Компание заулэмэ яхъызмэтшIапIэхэр ащ дагъэуцуагъэх. Охътэ благъэм джыри къыдэгъэкIыпIэхэр кIэу щагъэпсынхэу рагъэжьыщт. Ахэм афэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэхэм Кавказ инвестиционнэ форумым ащыкIэтхагъэх.
АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ипшъэрылъкIэ министрэхэм я Кабинет и Тхьаматэ игуадзэу ЛIыхэсэ Махьмудэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Инженернэ гупчэу «Апрель» зыфиIорэм ипащэу Алексей Тороповым зэзэгъыныгъэм дыкIэтхагъ. Инвесторым республикэм Iоф щызышIэрэ хъызмэтшIапIэм зыригъэушъомбгъунэу ыкIи 2030-рэ илъэсым нэс унэхэр зэрагъэфэбэрэ ыкIи псы стыр къэзытырэ системэхэм якъыдэгъэкIын промышленнэ паркым щитIупщын мурад иI. Илъэсым ащ фэдэ пкъыгъо мин 50-м нэс къыдигъэкIынэу кIуачIэ иIэщт. IофшIэпIэ чIыпIэ 90-рэ къытыщт, инвестициеу сомэ миллиард къыхилъхьащт.
Джащ фэдэу ЛIыхэсэ Махьмудрэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «РТИ-м» ипащэу ХъокIо Хьамидрэ зэзэгъыныгъэу зыкIэтхагъэхэм 2030-рэ илъэсым нэс цуакъэхэр къызщашIырэ фабрикэ агъэуцунэу къыщыдэлъытагъ. ХъызмэтшIапIэм хъулъфыгъэхэм, бзылъфыгъэхэм ыкIи кIэлэцIыкIухэм апае цокъэ зэфэшъхьафхэр къыщыдагъэкIыщтых. Инвестициеу къыхалъхьащтыр сомэ миллиардрэ миллион 500-рэ мэхъу, IофшIэпIэ чIыпIэ 200 агъэпсын гухэлъ яI.АР-м иминистрэхэм я Кабинет итхьаматэ игуадзэ джыри зы зэзэгъыныгъэ «Жива продукт Про» зыфиIорэ хъызмэтшIапIэм ипащэу Олег Щемелининым дыкIэтхагъ. Инвесторым 2030-рэ илъэсым нэс спортым пылъхэм апае шхынхэмрэ «биологическэ добавк» зыфаIохэрэмрэ къызщыдагъэкIыщтхэр индустриальнэ паркым щигъэпсын гухэлъ иI. Лъэхъаным къыздихьыгъэ шIыкIэ пэрытхэмрэ оборудованиехэмрэ ыгъэфедэщтых, IофшIэпIэ чIыпIи 130-рэ къытыщт, сомэ миллион 800 инвестициеу къыхилъхьащт.
ЛIыхэсэ Махьмудэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, промышленнэ паркым зынаIэ къытезыдзэрэр бэ. Бизнесым епхыгъэ проектхэм япхырыщын ищыкIагъэр зэкIэ зэрэщыгъэпсыгъэр ары ушъхьагъу шъхьаIэ фэхъурэр. Ащ программищмэ къащыдэлъытагъэу сомэ миллиарди 4 халъхьагъ. Ахэр федеральнэ ыкIи республикэ мылъкухэм къахэхыгъэх. Ахъщэр шIуагъэ къытэу гъэфедагъэ зэрэхъугъэм ишыхьат «Инэм» зыфиIорэ паркыр аккредитацие зиIэ промышленнэ паркхэм яреестрэ зэрэхагъэхьагъэр.Промышленнэ чIыпIэ гектар 200 хъурэм предпринимательхэр Iоф щашIэным фэзгъэчэфыщт пстэури къыщыдэлъытагъ. Мыщ хъызмэтшIапIэ щызыгъэпсыхэрэм хэбзэIахьхэр илъэсиблым амытынхэу фитыныгъэ яIэ мэхъу. Ахэм псэолъэшIыным ыкIи инфраструктурэм игъэкIэжьын тырагъэкIодагъэм пэIуагъэхьажьыщтым ылъэныкъокIэ къэралыгъо IэпыIэгъоу щыIэхэр индустриальнэ паркым игъэIорышIэкIо компание къафегъэпсых.
«Промышленностым хэхъоныгъэхэр ышIынхэм паркыр фэIорышIэнэу тыщэгугъы. Мы лъэныкъомкIэ зэшIотхыгъэхэм шIуагъэ къатыгъ. Проектым чанэу къыхэлажьэхэ хъугъэ, етIупщыгъэу промышленнэ ыкIи хъызмэтшIэпIэ псэуалъэхэр къагъэуцух. ПстэумкIи субъект 50 дэдгъэуцонэу, сомэ миллиард 55-рэ фэдиз къыхядгъэлъхьанэу мурад тиI. Ахэм IофшIэпIэ чIыпIэ 8000 кIэу къатыщт», — къыIуагъ промышленнэ паркым изегъэушъомбгъун фэгъэхьыгъэу КъумпIыл Мурат.«ДжэгокIо гъэхъунэм» ишIынЗекIоным изегъэушъомбгъун фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэныр Адыгеим щылъагъэкIуатэ. А лъэныкъомкIэ пхыращырэ проект шъхьаIэхэм ащыщ инвесторхэр къызхэлэжьэрэ зекIо-гъэпсэфыпIэ паркэу «ДжэгокIо гъэхъунэр».
Кавказ инвестиционнэ форумым инвесторхэм ямурадхэм ащыхэплъагъэх. Нэужым Адыгэ Республикэм, пшъэдэкIыжьэу ахьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэхэу «Дахъо-Инвест» ыкIи «Отель-Инвест» зыфиIорэрэм мурадэу зэдыряIэхэм афэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхагъэх. Тхылъым аIапэ кIадзэжьыгъ АР-м иминистрэхэм я Кабинет и Тхьаматэ игуадзэу ЛIыхэсэ Махьмудэ, «Дахъо-Инвестымрэ» псэолъэшI хъызмэтшIапIэу «Семья» зыфиIорэмрэ япащэу Руслан Воруковым, «Отель-Инвестым» илIыкIоу Александр Мелишевым.
Проектым къыщыдэлъытагъэу 2031-рэ илъэсым нэс «ДжэгокIо гъэхъунэм» къызэлъиубытырэ чIыгу гектар 96-р зэтырагъэпсыхьащт. Ащ хьакIэщхэр, концертхэр ыкIи къэгъэлъэгъонхэр зыщызэхащэщтхэр, лъэпкъ щагухэр, IэпэIасэхэм Iоф зыщашIэщтхэр щагъэуцущтых. Инвестициеу пстэумкIи сомэ миллиард 40 къыхалъхьанэу мурад яI. Ащ имызакъоу IофшIэпIэ чIыпIэ 2000-м ехъу къатыщт.Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, республикэм зекIоным зыщегъэушъомбгъугъэнымкIэ «ДжэгокIо гъэхъунэм» мэхьанэшхо иI. Паркэу агъэпсыщтыр этнографическэ ыкIи Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм япхыгъэ зекIонхэм афытегъэпсыхьэгъэщт, Адыгеим щыпсэухэрэмрэ хьакIэу къакIохэрэмрэ яуахътэ шIуагъэ къытэу зыщагъэкIощт гупчэ хъущт. Республикэм игастрономическэ мэфэкI шъхьаIэу адыгэ къуаем и Фестиваль, нэмыкI Iофтхьабзэхэр ащ ахьыжьыщтых.
Паркым инфраструктурэу ищыкIагъэм ишIын, археологическэ ушэтынэу къыдэлъытагъэхэм язэхэщэн Адыгеим ыпшъэ рилъхьажьыгъ. Ащ фэшI республикэм чIыпIэр къыгъэхьазыри, инвесторхэм япроектхэр пхыращынхэ амал аритыгъ. Мыщ дэжьым, зэкIэми зы екIолIакIэ зэдыряIэныр шIокI зимыIэ Iофэу къыщыхэгъэщыгъ. АщкIэ анахь шъхьаIэр ямышIыкIэ чIыопс чIыпIэ дахэм икъызэтегъэнэн.Паркэу «ДжэгокIо гъэхъунэр» зэрэгъэпсыгъэщтымкIэ мурадэу зэдыряIэхэм къызэращыдэлъытагъэмкIэ, чIыпIэр кластеритIоу гощыгъэщт. Зыр зекIохэр къызщыуцущт хьакIэщ-гъэпсэфыпIэу щытыщт, адрэр фестивальхэр, нэмыкI культурнэ Iофтхьабзэхэр зыщызэхащэщтхэ этнопаркыщт.
ПсэолъэшI компаниеу «Семья» зыфиIорэм ипащэу Руслан Воруковым къызэриIуагъэмкIэ, зы уахътэм нэбгырэ 7000 ащыпсэун алъэкIынэу номер 3400-рэ проектым къыщыдэлъытагъ. Квадрат метрэ мин 360-рэ фэдиз зэрылъ псэуалъэ агъэуцущт.«ГъэпсэфыпIэ инфраструктурэр, этнопаркыр ыкIи фестивальхэр зыщыкIощтхэр зекIоу къакIохэрэм гъэпсэфыкIэ амалышIухэр зыщыряIэщтхэ зыкI экологическэ системэ тшIыщтых», — къыхигъэщыгъ Руслан Воруковым.ПсэолъэшI компаниеу «ССК-м» ипащэу Александр Мелишевым Адыгеим горнолыжнэ гъэпсэфыпIэр зэрэщашIыщтыр къыдэплъытэмэ, проектым гугъэ инхэр къызэритыхырэр, зекIоу республикэм къихьащтыр нахьыбэ хъунымкIэ ишIогъэшхо къызэрэкIощтыр къыхигъэщыгъ.ЛIыхэсэ Махьмудэ проектым иедзыгъо пстэухэмкIи Iоф зэдашIэным мэхьанэ зэриIэм къыкIигъэтхъыгъ, Адыгэ Республикэм адрэхэм къахэзыгъэщырэ ямышIыкIагъэу хэлъыр, хьэкIэпэгъокIын хэбзэ дахэу иIэр проектым анахь шъхьаIэу къызэрэхэгъэщыгъэхэм анаIэ тыраригъэдзагъ.
Джащ фэдэу мы форумым Адыгэ Республикэмрэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «МИК-01» зыфиIорэмрэ проектэу «Клубный курорт» зыцIэм ипхырыщынкIэ мурадэу зэдыряIэхэм афэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхагъэх. Компанием ипащэу Александр Мелишевым къызэриIуагъэмкIэ, илъэсищым къыкIоцI къуаджэу Козэт дэжькIэ мэз чIыпIэу иIэм клуб щагъэпсыщт. Ащ хьакIэщхэр, коттеджхэр, шхапIэхэр, спа-гупчэ, теннис джэгупIэ, аттракционхэр, кIэлэцIыкIу джэгупIэхэр хэтыщтых. ПстэумкIи сомэ миллиардрэ миллион 300-р инвестициеу къыхалъхьащт, IофшIэпIэ чIыпIэ 30 къытыщт.Шъугу къэдгъэкIыжьын, зекIоным ылъэныкъокIэ инвестиционнэ проект заулэ республикэм щыпхыращы. Инвестициехэр нахьыбэу къыхалъхьэ зэрэхъугъэм ишIуагъэкIэ республикэм хьакIэщ номерэу иIэм процент 40 хэхъуагъ, ар чIыпIэ мини 3,5-рэ мэхъу. ХьакIэщхэм ащыщхэр лъэпкъ проектэу «ЗекIонымрэ хакIэпэгъокIынымрэ» зыфиIорэм къыщыдэлъытагъэу къатыгъэ грантхэмкIэ агъэуцух. ЗекIоным епхыгъэ псэуалъэхэр нахьыбэ зэрэхъухэрэр фэIо-фашIэхэр нахьышIоу гъэцэкIэгъэнхэм фэIорышIэ. Илъэсэу икIыгъэм зекIоу къихьэрэм ипчъагъэ зэрэхахъорэмкIэ Адыгеир пэрытхэм ащыщ хъугъэ.Мэкъумэщ къыдэгъэкIыжьынырЯ III-рэ Кавказ инвестиционнэ форумым тегъэпсыхьагъэу Адыгеим имэкъумэщ къыдэгъэкIыжьын комплекс хэхъоныгъэ ышIыным епхыгъэ инвестиционнэ зэзэгъыныгъитIумэ акIэтхагъэх. Ахэм аIапэ кIадзэжьыгъ АР-м иминистрэхэм я Кабинет и Тхьаматэ игуадзэу ЛIыхэсэ Махьмудэ, пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Нива» зыфиIорэм игенеральнэ пащэу Людмила Кибалкинам, пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «САМ» зыфиIорэм игенеральнэ пащэу Шъхьэлэхъо Мурат.Обществэу «Нивэм» гектари 113-м ехъу зыубытыщт чIыпIэм 2028-рэ илъэсым нэс мыIэрысэ чъыгхэр щигъэтIысхьанхэу рехъухьэ, ащ нэмыкIэу гектари 10-м щигъэпсыщт пхъэшъхьэ-мышъхьэ IыгъыпIэу продукцие тонн мини 5-м нэс зычIэфэщтыр. Инвестициехэр сомэ миллиард 1,5-м ехъунэу къырадзэ, а проектыр зэшIохыгъэ зыхъукIэ, IофшIэпIэ чIыпIэ 35-рэ щыIэ хъущт.Обществэу «САМ» зыфиIорэм игъусэхэу зыкIэтхэгъэхэ зэзэгъыныгъэм къыделъытэ пынджым иIыгъынкIэ продукцие хьазыр тонн 250-рэ фэдиз зычIэфэщт псэуалъэр. Ащ пае къуаджэу Псэйтыку пэблагъэу чIыгу гектар 15 къафыхагъэкIыщт мэкъумэщ предприятиякIэм пае. Заводым джырэ уахътэм диштэрэ Iэмэ-псымэхэр щагъэфедэщтых, ахэм яшIуагъэ къэкIощт пындж къэбзэ дэдэр яинагъэкIэ зэтекIырэ гъэтIылъыпIэхэм арагъэкIунымкIэ. Сомэ миллион 500 фэдиз а гухэлъхэм апэIуигъэхьанэу инвесторыр мэгугъэ. 2027-рэ илъэсым нэс проектыр гъэцэкIагъэ хъущт. Заводым IофшIэпIэ чIыпIэ 50 фэдиз къытын ылъэкIыщт.ЧIыопсым изытет къызэрыкIоу щымытыгъэми, илъэсэу икIыгъэм Адыгеим итарихъкIэ ящэнэрэу пындж бэгъуагъэ къахьыжьыгъ – тонн мин 53,2-рэ. ЫпэкIэ фэдэ къыхэмыкIыгъэу, коцри бэгъуагъэ, зы гектарым центнер 61,3-рэ къырахыжьыгъ. ХэгъэгумкIэ анахь лэжьыгъэ бэгъуагъэу ар хагъэунэфыкIыгъ. КъэкIыхэрэм ялъытыгъэу къыхэгъэщыгъэн фае псынкIэу хэхъоныгъэ зышIырэ чъыгхэм якъэгъэкIын анаIэ нахь тырадзэ зэрэхъугъэр. Цумпэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зыщагъэтIысхьэхэрэ чIыгухэри гектар мини 7,2-м нэсэу нахьыбэ ашIыгъэх. Илъэсэу икIыгъэм икIэуххэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, мэкъу-мэщым къыщахьыжьырэм ииндекс проценти 100,4-м нэсыгъ.АР-м и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мэкъумэщ къыдэгъэкIыжьыныр Адыгеим иэкономикэ илъэныкъо шъхьаIэхэм зыкIэ ащыщ. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным Урысыем гъомылапхъэмкIэ ищынэгъончъэн нахь зыкъегъэIэтыгъэным пае пшъэрылъэу къыгъэуцугъэр республикэм гъэцэкIагъэ щэхъу. Хэгъэгум ипащэхэм яIэпыIэгъу ыкIи федеральнэ амалхэм яшIуагъэкIэ отраслэм шIуагъэу къытырэм зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ, къоджэдэсхэмрэ къэлэдэсхэмрэ ящыIакIэ нахь зэдиштэу шIыгъэнымкIэ бэ зэшIуахын алъэкIыгъэр. Мы лъэныкъомкIэ инвестициехэм мэхьанэшхо яIэу щыт.Логистическэ гупчэхэм афэгъэхьыгъэуАдыгэ Республикэмрэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Бизнес Путь» зыфиIорэмрэ логистическэ комплексхэм яшIынкIэ зэзэгъыныгъэхэр я III-рэ Кавказ инвестиционнэ форумым щызэдашIыгъэх. Тхылъхэм акIэтхэжьыгъэх АР-м иминистрэхэм я Кабинет и Тхьаматэ игуадзэу ЛIыхэсэ Махьмуд, компаниеу «Бизнес Путь» игенеральнэ пащэу Андрюс Тамутис, компаниеу «Эллада» илIыкIоу Федор Клынчук.Проектхэм адиштэу логистическэ комплексищ: «Чэтыкъор», «Южный N 1», «Южный N 2» зыфиIохэрэр агъэпсынхэу рахъухьэ. ПстэумкIи квадрат метрэ мини 177-м ехъу зэлъызыубытыщт гъэтIылъыпIэхэр Теуцожь районым щашIыщтых. Комплексэу «Чэтыкъор» 2029-рэ илъэсым ыкIэм нэс къутырэу Кочкиным иIэгъо-блэгъу гектар 21,1-рэ зэлъиубытэу щашIынэу рахъухьэ. Ащ IофшIэпIэ 75-рэ къыщызэIуахыщт, бэджэндыштэхэм ямылъкукIи IофшIэпIэ 750-рэ зэхащэщт. ПстэумкIи сомэ миллиард 18 хъурэ инвестициехэр ахэм ахалъхьанэу къырадзэ.Логистическэ комплексхэу «Южный N 1», «Южный N 2» зыфиIохэрэр зэхьщыр проектых. 2027-рэ илъэсым къуаджэу Тэхъутэмыкъуае иIэгъо-блэгъу щагъэпсыщт комплексхэм гектар 21,1-рэ ыкIи гектар 36,5-рэ зэлъаубытыщт. ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Бизнес Путь» зыфиIорэм апэрэ комплексым ишIын сомэ миллиарди 3 пэIуигъэхьанэу имурад. ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Элладэм» логистическэ комплексэу «Южный N 2-м» игъэпсын сомэ миллиарди 3,5-рэ фэдиз пэIуигъэхьанэу рехъухьэ. Комплекс пэпчъ IофшIэпIэ чIыпIэ 30 зырыз къыщызэIуахын, бэджэндыштэхэм ямылъкукIэ IофшIэпIэ 300 зырыз зэхащэн ямурад.Проектхэм шIуагъэ къызэратыщтыр, инвесторышхохэр ягъусэхэу логистическэ гупчэхэм яшIынкIэ республикэм IэпэIэсэныгъэ иIэ зэрэхъугъэр тапэкIэ Адыгеим и ЛIышъхьэ хигъэунэфыкIыгъагъ. ГущыIэм пае, компаниеу «Ромекс Group» зыфиIорэм гъэтIылъыпIэхэм яшIын тегъэпсыхьэгъэ инвестиционнэ проектхэр гъэхъагъэ хэлъэу 2015-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу республикэм щегъэцакIэх. Ахэм зэу ащыщ пшъэрылъыбэ зыгъэцэкIэрэ паркэу «Теучежский» зыфиIоу ОЗОН-рэ «Чижикрэ» къызщызэIуахыгъэр. Джыдэдэм я 5-рэ складым игъэпсын ыкIэм ащ щыфэкIо.«Хэгъэгум и Къыблэ зыпштэкIэ, Адыгеир непэ логистическэ гупчэшхоу щыт. ЧIыпIэу зэлъиубытырэр ыкIи инфраструктурэ дэгъу зэриIэ закъор арэп ар зэпхыгъэр. Логистическэ гупчэхэм язегъэушъомбгъункIэ ищыкIэгъэ амалхэр зетэхьэх. Компаниешхохэр, онлайн-ритейлерхэр къызхэтэгъэлажьэх. Ащ IофшIэпIэ чIыпIэ миным ехъу зэрэщызэхэщагъэм мэхьанэшхо иI. Цыхьэ зыфэтшIырэ гъусэхэм тапэкIи зэдэлэжьэныгъэ адытиIэным тыфэхьазыр. Административнэ, инфраструктурэ Iофыгъохэм язэшIохынкIэ, къэралыгъо IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ республикэм инвесторхэм ишIуагъэ арегъэкIы», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат форумым зыщызэдыкIэтхэгъэ зэзэгъыныгъэхэм къатегущыIэзэ.АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къытыгъэ къэбархэмкIэзыгъэхьазырыгъэхэрХЪУТ Нэфсэт,Тхьаркъохъо Сафыет,ЛIышэ Саныет.