Гум идэхагъэрэ цым ифэбагъэрэ зэригъэкIугъэх

Къэрэщэе-Черкес Республикэм щыщ сурэтышIэу Мэщэж Сасэ иIофшIагъэхэм якъэгъэлъэгъонэу «ЦыхэкI къэбархэр» зыфиIорэр АР-м и Сурэт къэгъэлъэгъуапIэ щэкIо.

ЦыхэкI живописым ишъуашэ илъэу Iоф зышIэрэ IэпэIасэм исурэт 20 Мыекъуапэ къыщагъ. Мэлыцым ышъо шъыпкъэхэмкIэ исурэтхэр зэрэшIыгъэхэр Сасэ итворчествэ инэшэнэ шъхьаI. Сыд къибгъэлъэгъукIыщтми ахэр икъухэу ащ елъытэ.— ШIуцIэр, фыжьыр, куплъыр — щымкIэ сурэт пшIышъущтэп, ахэм ашъо зэфэшъхьафхэри, якIочIагъэ елъытыгъэу, сиIэнхэ фае. ГущыIэм пае, цыр зэхэсыдзызэ зэмылIэужыгъоу 20 фэдиз къыхэсэхы, — еIо Iэпэ­Iасэм.УблапIэрЕгъэжьапIэр, ежь IэпэIасэм къызэриIорэмкIэ, унагъор ары. Сыдигъуи мэлхэр яIагъэх, ны­жъым ренэу цылъэпэдхэр ­ыхъыщтыгъэх, ыджыщтыгъэ, Iуданэр тырищэщтыгъ. Ынэ кIэтэу къэхъугъэм ежь Саси хэщагъэ хъугъэ. Ау цыкIэ сурэт ышIыным зыфежьагъэр илъэс 25-кIэ узэкIэIэбэжьмэ ары. А уахътэмрэ непэрэ азыфагу хахъоу ышIыгъэр, IэпэIэсэны­гъэу ыгъотыгъэр, ежь зэриIоу, иIоф­шIагъэхэмкIэ бгъэунэфын плъэ­кIыщт. Мыекъуапэ щыпсэухэ­рэми ихьакIэхэми ащ фэдэ амал аритыгъ. Апэрэ сурэтэу ышIыгъа­гъэхэм ащыщэу щыр къызди­щагъ.

— Ахэр зэрэсшIыгъэхэмрэ аужырэхэмрэ шъолъэгъу, — къеIуатэ Сасэ иIофшIагъэхэр къыгъэлъагъохэзэ, ахэр зэрэзэтекIыхэрэр. — А илъэсхэм къакIоцI шIыкIэ пчъагъэ сыушэтыгъ. Ахэм яхьатыркIэ непэрэ IэпэIэсэныгъэр сIэкIэлъ хъугъэ, джыри мафэ къэс зысэгъасэ. Мары, гущыIэм пае, чъыгэу къызэхэтIэмыхьагъэр (тызкIэрыт IофшIагъэм теIабэ) къызэ­рэзгъэлъэгъощтыр сымышIэзэ, ари къэзгъотыгъ, джы сыщэгушIукIы.Сасэ къызэриIуагъэмкIэ, иIофшIэнкIэ иунагъо зэрэщытэу IэпыIэгъу къыфэхъу. Ыгъэфе­дэрэ цым инахьыбэр ежь-ежьырэу егъэхьазыры. Ахэм яджыпIэхэр КъЧР-м жъугъэу итых, арышъ, защегъэхьазыры. Ащи изакъоп, цым инахьыбэр ежьхэм ямэлхэм къаты.— Сишъхьэгъусэ мэлхэр зи­упхъухэкIэ, сищыкIэгъэ мэлыцым фэдиз сэгъэхьазыры, — еIо Сасэ. — Тызэгъусэхэу зэ­хэтэдзы, Iофым хэзгъэхьащтыр тэджы.Сурэтхэм къаIуатэрэрМэщэж Сасэ иIофшIагъэхэм хэкупсагъэр къахэщы. Адыгэ чIыгур, чIыопсыр, шэн-хабзэхэр, культурэр, цIыфхэр, псэушъхьэ­хэр — ахэмкIэ IэпэIасэм къыз­хэкIыгъэ лъэпкъым шIулъэгъоу, фэбагъэу фыриIэр къырегъэ­лъэгъукIы. Пстэуми ащ дэха­гъэр, гукIэгъур ахелъагъо, исурэтхэм яплъыхэрэми ар анигъэсы, зэхаригъашIэ шIоигъу.— СиIофшIагъэ горэми нэ­шхъэигъо ахэшъулъэгъощтэп. Сэр­кIэ джыдэдэм шъхьаIэр сыгу къыдэзыщаеу, дэхагъэу сыгу илъыр къэзгъэлъэгъоныр ары. Еплъырэр ыгъэгушIон, изэхашIэ нахьышIу ышIын фаеу сэлъытэ. Непэ цIыфхэм ары ящыкIагъэр, — къыхегъэщы Сасэ.— ЦыхэкI сурэтхэр графикэ шъуашэм илъых — джащ фэдэу Мэщэж Сасэ иIофшIагъэхэм сяплъы, — еIо АР-м исурэтышIхэм я Союз итхьаматэу Елена Абакумовам. — ЧIыо­псым, мэлхэм къатыгъэ цым ышъо изэмылIэужыгъуагъэ ти­хьакIэ иIофшIагъэхэмкIэ къе­гъэлъагъо. ЗэкIэ IофшIагъэхэм сяплъыгъ ыкIи анахьэу сыгу рихьэу къахэзгъэщыгъэр иапэрэ IофшIагъэхэм ащыщ. Ежь сурэтышIыр къызхэкIыгъэр, къызщыхъугъэр, зыщыпсэурэр ащ къыщыригъэлъэгъукIыгъ, лъэпкъ шэн-хабзэхэр хэсэлъагъох.Сурэтхэм къащигъэлъэгъощтыри Сасэ нахьыбэмкIэ щыIэныгъэм къыхехы. Пшъэшъэ дахэ горэ ылъэгъугъэмэ, псынкIэу тхьапэм регъэкIу, ищыкIагъэр ежь хегъэхъожьы, чIыопсымIоф щешIэ, зы чIыпIэ гъэшIэгъон горэм рихьылIагъэмэ, цым релъхьажьы.Цым ифабэ IапэкIэСурэтышIхэм яIофшIагъэхэм уатеIабэу адэрэп, ащыщхэри апч чIэгъ ашIы. Сасэ иехэр ахэм ахэзыушъхьафыкIыхэрэм ащыщ итворчествэ пIэ рыб­гъэ­чъэн, нэмэ алъэгъурэ фэ­багъэр IапэхэмкIэ зэхэпшIэн зэрэплъэ­кIырэр. Сурэт пэпчъ, цым игъэ­хьазырын къыщегъэ­жьагъэу зишIыхэкIэ зэригыкIы­жьырэм нэсыжьэу, ежь ыIэ кIэкIы, арышъ, ащ ипытагъэ ицыхьэ телъ. Ащ къыфэкIоным пае екIолIэкIэ зэфэшъхьафхэр ыушэтыгъэх ыкIи зыр ежьым къызфыхихыжьыгъ.— Цым Iоф дэсшIэнэу зе­сэгъажьэм, сэркIэ ар шъхьаIэу зыфэсыунэфыжьыгъ. ШIыкIэ зэфэшъхьафэу щыIэхэм ащыщэу сикIэлэегъаджэ къысиIуагъэхэм сабыныпсыри ащыщыгъ. Арыти, ар къыхэсхыгъ. Сурэтыр сшIыгъахэ хъумэ, сишъхьэгъусэ Iэпы­­Iэгъу къысфэхъузэ сабыныпс дэгъоу кIэтэгъэчъы. Дгъэ­гъу­шъыжьы зыхъукIэ псыр кIэ­­чъышъ, сабыныр къыхэнэ, — еIо IэпэIасэм. — Ащ Iоф­шIагъэр зэщымыкъоу къызэтырегъанэ, хьацIэ-пIацIэхэри кIэ­ригъахьэхэрэп. Илъэс 25-кIэ узэкIэбэжьмэ сшIыгъэхэр джырэ нэс сиIэх, джыри джащ фэ­дизрэ щыIэщтых. Арышъ, сисурэтхэм шъуакIэрыхь, шъуате­I­аб, цым ифэбагъэ зэхашъушI.Мэщэж Сасэ илъэс 25-м къыкIоцI цыхэкI IофшIэгъишъэм нахьыбэ ышIыгъ. Ежь-ежьырэу зызыгъэсэгъэ IэпэIасэу зелъы­тэжьыми, ащ хэшIыкI фызиIэхэм итворчествэ осэшхо фашIы, къэгъэлъэгъонхэм, мастер-классхэм арагъэблагъэ, иIэпэIэсэныгъэкIэ ныбжьыкIэхэм адэгуа­щэ. Адыгеим ятIонэрэу иIоф­шIагъэхэр къыщагъэх, ау ежь икъэ­гъэлъэгъон шъхьаф къызэ­рэщызэIуихыгъэр апэр. ЖъоныгъуакIэм и 10-м нэс ар кIощт. ШIоигъоныгъэ зиIэхэр зэкIэ АР-м и Сурэт къэгъэлъэгъуапIэ еблэгъэнхэ алъэкIыщт.Анцокъо Ирин.