Адыгэ IорIуатэр —лъэпкъым ибаиныгъ

Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, институтым ипащэ шIэныгъэмкIэ игуадзэу Биданэкъо Марзият зэхигъэуцогъэ тхылъэу «Гъобэкъое тхыдэIуатэхэм яхьакIэщ къэбархэр» зыфиIорэм илъэтегъэуцо фэгъэхьыгъэ Iэнэ хъурае щыкIуагъ.

Ащ хэлэжьагъэх мы институтым, АКъУ-м яшIэныгъэлэжьхэр, къуаджэу Гъобэкъуае къи­кIы­гъэ­хэр — къоджэ культурэм иIофышIэхэм ащыщхэр, лъэпкъ орэдыIо купэу «Лащынэр», хэ­кужъым къэзыгъэзэжьыгъэхэу, тщыщ хъужьыгъэхэу МэщфэшIу Нэдждэт, Хъуажъ Фахьри, ­Адыгэ Хасэм итхьаматэу Лъымыщэкъо Рэмэзан, лъэпкъ Iофыгъохэм агъэгумэкIэу, Хасэм хэтэу Хъот Юныс, кIэлэеджакIохэр.МэфэкI Iофтхьабзэр къызэ­Iуи­хыгъ институтым ипащэу ЛIы­­Iужъу Адам.— Гъобэкъуае анахь адыгэ чылэ къызэтена­гъэхэу, адыгабзэр ыкIи адыгэ шэн-хабзэхэр къыз­щагъэгъунэхэрэм ащыщ, — къыIуагъ ащ. — ­Адыгэ IорIуатэмкIэ къыдэкIыгъэ IофшIагъэр ­лъэпкъ IорIуатэр нахь зыгъэпытэщт. Нэжъ-­Iужъхэр зэрыс унагъохэм шъуарыхь ыкIи къаIохэ­рэр тешъутх. Непэ

тетхэн Iофыри нахь псынкIэ хъугъэ, узыфэе техникэр щыI, а зэкIэми гухэлъхэри, ахэмкIэIоф­хэ­ри нахь къагъэ­псынкIэх.Ащ пыдзагъэу Iэнэ хъураер лъигъэкIотагъ ыкIи зэрищагъ институтым IорIуатэмкIэ иотдел иIофышIэ шъхьаIэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Нэ­хэе Саидэ.Тхылъым илъэтегъэуцокIэ Iэнэ хъураем пэублэ гущыIэу «Биданэкъо Марзият шIэныгъэм фэшъыпкъ» зыфиIорэр къыщи­шIыгъ шIэныгъэлэжьэу Тыгъужъ Гощсымэ. Бзылъфыгъэм иунагъо, иеджэкIагъэр, ичаныгъэ ащ кIигъэтхъыгъ, шIэныгъэ хьасэм Марзият дахэу зэрэхэуцуагъэр, иIофшIагъэ къэралыгъом тын зэфэшъхьафхэмкIэ зэрэхигъэу­нэфыкIыгъэр къыIуагъ.ГущыIэр лъигъэкIотагъ филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, институтым IорIуатэмкIэ иотдел ипащэу Цуекъо Нэфсэт. Адыгэ губзыгъагъэр хьакIэщхэм зэращыпсыхьагъэр ащ кIигъэтхъыгъ, щысэхэр къыхьыгъэх. Марзият зэхигъэуцогъэ тхылъым икъыдэ­гъэкIын лъэбэкъу дахэу, лъэпкъ гупшысэр зыгъэпытэщтэу, цIыф­хэр къызхэзгъэшхъожьыщтэу ылъытагъ.

Филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, институтым литературэмкIэ иотдел иIофышIэ шъхьаIэу ШэкIо Мирэ «Гъобэ­къое тхыдэIуатэхэм яжэдэкIхэм пIуныгъэ-гъэсэныгъэ мэхьанэу яIэр» зыфиIорэр къыриIоты­кIыгъ. Тхылъым икъыдэгъэкIын дэлэжьагъэу Биданэкъо Марзият Iофышхо зэрилэжьыгъэр щысэхэмкIэ кIигъэтхъыгъ.СтIашъу Айдэмыр физикэ-­хьисап шIэныгъэхэмкIэ доктор, Адыгэ къэралыгъо университетым идоцент, лабора­торие гъэ­нэфагъэм ипащэ «Щы­Iэныгъэр зылъэпсэ тхылъым шIуагъэу къытырэр» зыфиIорэр адыгэбзэ жэбзэ дахэкIэ къыриIотыкIыгъ. Непэ адыгэ тхылъхэм ыпэкIэ фэдэу ямыджэжьхэрэми (нэмыкI хэкIыпIэу щыIэ хъугъэхэм ялъытыгъэу), Мар­зият Iоф зыдишIи къыдигъэкIыгъэ тхылъышхор зэ къызызэ­гопхыкIэ, уиумэхъэу ылъытагъ. ШIэныгъэлэжь кIалэм псынкIэу апэм тхылъыкIэр зэпыригъэ­загъ: ежь илIакъокIэ янэжъ ыцIэ, етIанэ ягъунэгъу дэдагъэу Хьапыщтхэм янэнэ цIыкIу ыцIэ ди­лъэгъуагъэх. Уахътэ тыримыгъашIэу Айдэмыр тхылъым еджагъ, ымышIэщтыгъэу зыщыгъуазэ хъугъэри макIэп. Укъуа­джэми, улIакъоми, улъэпкъыми мыщ фэдэ тхылъ гъэшIэгъонхэу адыгэ тарихъыр къизыIотыкIы­хэрэр лъэшэу зэрэтищыкIагъэ­хэр, ахэм яхьатыркIэ тиблэкIыгъи, тинепи, тимэфакIи зэпхыгъэ зэрэхъухэрэр Айдэмыр игуапэу кIигъэтхъыгъ. Тхылъым изэхэгъэуцон-къыдэкIын зыпшъэ ифа­гъэу Биданэкъо Марзият ыкIи непэрэ лъэтегъэуцом хэлажьэ­хэрэм псауныгъэкIэ, гъэхъагъэ­хэмкIэ къафэлъэIуагъ, тхылъым «Гъогумаф!» фиIуагъ.Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан гущыIэр зыратым, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтымрэ Адыгэ Хасэмрэ аIэ зэкIэдзагъэу сыдигъуи мэхьанэ зиIэ лъэпкъ проектхэу бзэм, литературэм афэгъэхьыгъэхэм зэрадэлажьэхэрэр, хэпшIыкIэу мы аужырэ илъэсхэм Iофхэр нахь зэрэлъыкIотагъэхэр ыкIи афэлъэкIырэр тыбзэ, тихабзэ, тикультурэ якъызэтегъэнэнкIэ зэрашIэщтыр кIигъэтхъыгъ.Адыгэ IорIуатэм фэгъэхьыгъэ Iэнэ хъураем чанэу хэлэжьагъ, адыгэ лъэпкъ орэдхэр ыгъэ­жъын­чыгъэх орэдыIо купэу «Ла­­щынэм» (пащэр Тхьаркъохъо Асиет). Гъобэкъуае къикIыгъэ ныбжьыкIэхэу, лъэпкъ драма­ти­ческэ купэу «Гунэсым» хэтхэм «Пщым идышъэ сыхьат» зыфи­Iорэ къэшIыныр къа­гъэлъэгъуагъ. Iэдэб дахи, творческэ гуетыныгъэ икъуи зыхэлъ купым цIыфхэр ягуапэу Iэгу фытеуагъэх.Институтым иIофышIэ ныбжьыкIэу Уджыхъу Айтэч «Джэгум къешIэкIыгъэ фэIо-фашIэхэр тхыдэIуатэхэм къызэраIо­тэжьырэр» зыфиIорэ къиIотыкIыныр къыщишIыгъ.Гъобэкъуае щыщэу, щыпсэоу, культурэм и Унэу дэтым ипащэу Тхьаркъохъо Дарыет икъуаджэ ыцIэкIэ Марзият шIоу ылэжьыгъэм, мыщ фэдиз нахьыжъ тхыдэIотабэм ацIэ, яIорIуатэхэр зыдэт тхылъышхо къызэрэди­гъэкIыгъэм, ар Iоф къызэрыкIоу щымытыгъэми, дахэу, егугъоу гъунэм зэрэнигъэсыгъэм, цIыфыбэм япсалъэ къызэригъэ­псэужьи, зэригъэкIуи, тхылъыр къызэрэдигъэкIыгъэм апае «тхьауегъэпсэу» риIуагъ, псауныгъэрэ тхъагъорэ иIэу, тапэкIи итворческэ мурадхэр зэшIуихынхэу фэлъэIуагъ.Мамырыкъо Нуриет.