Къулыкъум ыпсыхьагъ

Уголовнэ-гъэцэкIэкIо къулыкъум иветеранхэм я Урысые общественнэ организацие ишъолъыр къутамэ итхьаматэу, полковникэу отставкэм щыIэ Ассэкъалэ Борис хэгъэгу кIоцI къулыкъум ыкIи уголовнэ-гъэцэкIэкIо системэм ищы­Iэныгъэ зэрафигъэхьыгъэм рыкIэгъожьырэп. Еджэркъуае щыщ кIэлэ мышъорышIым къыкIугъэ гъогум, ихэгъэгу къы­зэриухъумагъэм афэгъэхьыгъ мы тхыгъэр.

Борис ицIыкIугъо дзэ гарнизонхэм — Воркута, Ростов хэкум, Дагъыстан ащыкIуагъ. Янэу Руслана икIалэ инженер е мэкъумэщышIэ бэлахь хъуным кIэхъопсыщтыгъ, «унагъом зы дзэкъулыкъушIэ исышъ, икъущт» ыIощтыгъ ащ. Ау ежь Борис дзэкъулыкъушIэм нэмыкIэу зилъэгъужьыщтыгъэп. АщкIэ кIалэм ренэу щысэтехыпIэу иIагъэр ятэу Мыхьамэт Шумаф ыкъор ары, ащыгъум ар майорэу, хэгъэгу кIоцI къулыкъум иофицерэу щытыгъ.Апэдэдэ дзэ щыгъыныр зызыщилъагъэр 1974-рэ илъэсым шышъхьэIум СССР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ епхыгъэу С. М. Кировым ыцIэ зыхьырэ Орджоникидзэ дэт апшъэ­рэ дзэ училищым икурсант зэхъур ары. Ащ ыпэ приборхэр зыщашIырэ заводэу Махачкала дэтым илъэсрэ щылэжьагъ, арыти, бэ зышIэ зышIоигъо кIалэм еджэныр къыфэпсынкIагъ.— 1974-рэ илъэсым шышъхьэIум и 1-м казармэм сычIэфагъ ыкIи мэфэ реным лъэкъоещэкIыным ыкIи пшъапIэм тедэгъэным сапылъыгъ. ЯплIэнэрэ курсым сы­нэсыфэ казармэм сычIэсыгъ, апэрэ уахътэхэр къиныгъэх. Тэ, курсантхэм, а илъэсхэм тшыхэм афэдэу зэпэблагъэ тызэфэхъугъ, — ыгу къэкIыжьы полковникым.Ащ лъэшэу игуап 1978-рэ илъэсым дзэ училищым къыщыдеджагъэхэм ащыщыбэм офицер званиехэр яIэхэу дзэ ыкIи хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм япащэу Iоф зэрашIэрэр.— Курсантэу сызыщытыгъэ ­лъэхъаным тырахыгъэ сурэтхэр зыдэт альбомым сеплъы — полковник ыкIи хэгъэгу кIоцI къулыкъум игенерал хъугъэхэр, милицием, уголовнэ-гъэцэкIэкIо сис­темэм, СССР-м, Урысыем, Белоруссием, Украинэм ыкIи нэ­мыкI къэралхэм ядзэ ыкIи яхэбзэу­хъумэкIо къулыкъушIэхэр зэго­тэу щытых, — гушхоныгъэ хэлъэу ягугъу къешIы Ассэ­къалэ Борис.1978-рэ илъэсым апэрэ офицер жъо­гъуитфым кIыгъоу лейтенант ныбжьыкIэм диплом къыратыжьыгъ ыкIи Белорусскэ ССР-м я 2-рэ взводым икомандирэу, я 5-рэ ротэм ия 517-рэ батальон ия 43-рэ дивизие къулыкъур щихьынэу агъэкIуагъ.Къулыкъу зыщихьыгъэ апэрэ илъэсхэм подполковникэу Павел Голубцэм, нэужкIэ генерал-полковникым нэсыгъэм Iоф дишIэнэу зэрэхъугъэр игукъэкIыжь гуапэхэм ащыщ.— Сикъэбархэр зыдэт тхылъым ащ дитхэгъагъ «старшэ лейтенантэу Ассэкъалэр гухэлъ гъэнэфагъэ зиIэ ыкIи шъыпкъагъэ зы­хэлъ офицер» ыIуи. Ащ ыуж конвой полкым иротэ икомандир игуадзэу сагъэнэфагъ, — ыгу къэкIыжьы Борис.ОшIэ-дэмышIэ Iоф горэ къызыхъукIэ, офицер ныбжьыкIэр псынкIэу ыкIи гу тыришIыхьэу зекIон фэягъэ. Джы къыз­нэсыгъэм Борис IущхыпцIыкIызэ зы хъугъэ-шIагъэ ыгу къэкIыжьы.— Къалэу Минск къикIи, ти­уплъэ­кIунэу ныбжь зиIэ полковник къэкIуагъ. Шапхъэу щыIэмкIэ, къэрэгъулэм Iутхэр IофшIэным зэрэфэхьазырхэр уплъэкIугъэным фэшI щынагъо къэзытырэ егъэджэн мэкъэгъэIур хагъа­нэ. Мыщ дэжьым тызэрауплъэ­кIурэр къэтымышIэу егъэджэн мэкъэгъэIур къызыхагъанэм, ­шъыпкъэу къытщыхъугъ, хьа­псым чIэсым кIитхъужьыгъэу къызгурыIуагъ ыкIи ащ икъэубытын пае куп зэхэсщагъ. Къэс­чъы­хьагъ бэкIаерэ «бзэджашIэу кIэзытхъужьыгъэм» тылъы­хъоу. Нэужым къызгурыIо­жьыгъ ар егъэджэн мэкъэгъэIоу зэ­рэщытыгъэр, къулыкъумкIэ ар хэукъоныгъэу полковникым къыс­филъэгъугъ. Сыщтагъэу полковникым ыпашъхьэ зандэу ситыгъ, пащэм упэгущыIэжь зэрэмыхъущтыр къызгурыIозэ, — щхызэ къыIотагъ Борис.Командир ыкIи офицер пэпчъ — кIэ­лэпIу. Борис ятэ ыкIи зыщеджэгъэ училищым джаущтэу агъэсагъ. Ауплъэ­кIунхэу къакIохэрэр къулыкъур зэрэзэ­хэщагъэм имызакъоу, къулыкъушIэхэм Iоф зэрадашIэхэрэм лъыплъэщтыгъэх. Ежь Борис Мыхьамэт ыкъор политчас­тым ибатальон икомандир игуадзэ зэ­хъум, икIэрыкIэу идзэкIолIхэм ягъусэу дзэкIолI ныбжьыкIэм идесэхэр ыкIу­щтыгъ.— Тыди щыслъэгъугъэп ыкIи зыпарэкIи сыIукIагъэп Белоруссием дзэкъулыкъушIэхэм шъхьэкIэфэныгъэу щафашIырэм фэдэ. Арэущтэу зыкIыщытым лъапсэ иI — Хэгъэгу зэошхом илъэхъан хэгъэгум иухъумакIохэм яяплIэнэрэ дзэкIолI пэпчъ хэкIодагъ. Брянскэ, Смоленскэ, Витебскэ къулыкъур защысхьыгъэ лъэхъаныр анахь охътэ дэгъоу сыгу къэ­кIы­жьхэрэм ащыщ, — къы­Iуагъ Борис.1980-рэ илъэсхэр хэгъэгумкIэ къиныгъэх, я XX-рэ лIэшIэгъум ыкIэхэм тарихъ мэхьанэ зиIэ хъугъэ-шIагъэу къэралыгъом зэпичыгъэхэр офицерым икъулыкъукIэ зэхишIагъ: Чернобыль атомнэ электростанциер къэуагъ, СССР-м хэхьэрэ республикэхэм казарменнэ положение яIагъ, къэралыгъом зэхъокIыныгъэшхохэр щыхъугъэх.1990-рэ илъэсым икъихьагъум сувереннэ къэралыгъуакIэ агъэ­псыгъ, дзэкъулыкъушIэхэм апае документхэр белоруссыбзэкIэ атхыщтыгъ.— Сыадыгэу, Еджэркъуае сыкъыщыхъугъэу, Махачкала сыщапIугъэу, лъэпкъ зэхэдз симыIэу сыкъызэрэтэджыгъэм къыхэкIэу къэралыгъуакIэ загъэпсым, Белоруссием иприсягэ тIогъогогъо сштэнэу сыдагъэп. Курсантэу сызыщытыгъэ илъэсхэм аущтэу сагъэсагъэп сэ, арыти, еплъыкIэ шъхьаф сиIэу Белоруссием хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ идзэ къулыкъу иофицер IэнатIэр згъэтIылъи, 1994-рэ илъэсым сихэгъэгу — Адыгеим къэзгъэзэжьыгъ, — къыIуагъ ­Борис.IэпэIэсэныгъэ ыкIи шIэныгъэ икъу зиIэ офицерыр республикэм ищыкIэгъэ дэдэу щытыгъ, Белоруссием къызе­кIыжьым, АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ ашти, уголовнэ-гъэцэкIэкIо системэм IэнэтIэ зэфэшъхьаф­хэр щигъэцэкIагъэх. Яцыхьэ телъэу хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ къулыкъушIэм пшъэдэкIыжь зыпылъ Iофхэр ыпшъэ ралъхьэщтыгъ. 1994-рэ илъэсым къыщыублагъэу хьапсым чIэсхэр гъогу занкIэ тегъэуцожьыгъэнхэмкIэ ыкIи щыIэны­гъэм хэгъэгъозэжьыгъэнхэмкIэ республикэ МВД-м иотдел, бзэджашIэхэм пшъэ­дэкIыжь ягъэхьыгъэнымкIэ ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм, уголовнэ-гъэцэкIэкIо системэм юстициемкIэ и Министерствэ, следственнэ изоляторым IэнэтIэ зэфэшъхьафхэр ащигъэцэкIагъ.Хэгъэгу кIоцI къулыкъум илъэс пчъа­гъэхэм Iоф зэращишIагъэм офицерыр ыпсыхьагъ, хэушъхьафыкIыгъэ къулыкъу­шIэхэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ IэпэIэсэныгъэ ин IэкIэлъыгъ. 2009-рэ илъэсым къыщыублагъэу хэгъэгу кIоцI къулыкъум иполковникэу Ассэкъалэр отставкэм кIуагъэ.Мы уахътэм ащ уголовнэ-гъэцэкIэкIо къулыкъум иветеранхэм я Урысые общественнэ организацие ишъолъыр къута­мэу АР-м щыIэм пэщэныгъэ дызэрехьэ, системэм иIофышIэхэм япатриотическэ пIуныгъэ лъэшэу ынаIэ тет.КIАРЭ Фатим.