Ямылъку зэхэлъэу

ЦIыфхэм ямылъку къыхалъхьэзэ агъэпсыгъэ бюджеткIэ ашIыгъ Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Улапэ игъэпсэфыпIэ чIыпIэу «ПсынэкIэчъкIэ» зэджагъэхэр.

ПсэупIэ кой администрацием ипащэу Куфэнэ Анзор «Адыгэ макъэм» къызэрэ­фиIотагъэмкIэ, бэшIагъэу чылэ гъунэм псынэкIэчъ иIагъ. Дэшхо чъыгышхо ыпашъхьэ итэу, тIысыпIэ ащ чIагъэуцуа­гъэу къоджэдэс хъулъфыгъэхэр щызэрэугъоищтыгъэх. Нэужым, илъэс зыхыбл горэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, чылэм дэс ныбжьыкIэхэр зэхахьэхи, ощх-осхэм цIыфхэр чIэтIысхьанхэ алъэкIынэу а чIыпIэм бгъагъэ щашIыгъ, асфальт ты­ралъ­хьагъ, чIыпIэр зэрагъэфагъ. Нэжъ-Iужъэу къуаджэм дэсхэри къырагъэблагъэхи, общественнэ чIыпIакIэр мэфэкI зэхахьэкIэ къызэIуахыгъагъ. Къоджэдэсхэм ар къашъхьэпагъ, ау уахътэр зытешIэм чIыпIэр зэхэкIыхьа­жьыгъ, IыгъэкIы хъугъэ, бгъагъэри жъы хъугъэ.2020-рэ илъэсым цIыфхэм ямылъку къыхалъхьэзэ агъэпсыгъэ бюджетым фэгъэхьыгъэ программэр щыIэныгъэм къыхэхьагъ. Джащыгъур ары Куфэнэ Анзори Улэпэ псэупIэ коим иадминистрацие ипэщэ IэнатIэ зыIухьагъэр. Бэ тыримыгъашIэу чIыпIэм изэтегъэпсы­хьанкIэ программэр агъэфедэным кIэщакIо фэхъуи, игъэпсын ыуж ихьагъ.

— КIалэу къуаджэм дэсхэр къызэхахьэхи чIыпIэр зэрэшIыгъэщтым тызэдытегущыIагъ, шъхьадж иеплъыкIэ къыриIотыкIыгъ, — къеIуатэ ащ. — ГъэпсэфыкIэ амал тэрэзхэр зиIэ чIыпIэ зэтегъэпсыхьагъэ тшIынэу тыфэягъ. Сметэр зызэхэтэгъэуцом сомэ миллиони 4-рэ мин 460-м ехъу тефэнэу къикIыгъ. Проектыр, нэмыкI тхылъэу ищыкIагъэхэр дгъэхьазырыгъэх. Программэм къызэрэщыдэлъытагъэм тетэу, сомэ миллионыр муниципальнэ бюджетым къыхэтхыгъ, сомэ мин 200 къыхалъхьагъ спонсор къытфэхъугъэ мэкъумэщ хъызмэтшIэпIитIумэ, сомэ миллионрэ мин 200-м ехъур цIыфхэм къаугъоигъ, адрэ сомэ миллионитIур республикэм къытитыгъ.АхъщэмкIэ бгъагъэм ычIыпIэкIэ бгъу пстэумкIи зэфэшIыгъэу унэ агъэуцугъ, шъхьафэу пщэрыхьапIэ агъэпсыгъ, чъыг зэфэшъхьафишъэ, ланчъэхэр, сэснэйхэр, платан зыфаIорэ лъэпкъхэр, чъыгаехэр, агъэтIысхьагъэх, хъэринэхэр, тIысыпIэхэр, къэзыгъэнэфырэ ыкIи чIыпIэр къэзгъэдэхэщт пкъыгъохэр агъэуцугъэх, псынэкIэчъэу зэкIэ зыпкъ къикIыгъэр дахэу къыхагъэщыгъ, екIолIапIэр зэтырагъэпсыхьагъ, етIанэ, а зэпстэур къа­шIы­хьагъ. Унэу агъэуцугъэм чIэтыщт псэуалъэхэр, гущыIэм пае, Iанэр, пхъэн­тIэкIухэр, гъэу­чъыIалъэр, телевизорыр, хьакъу-шыкъу­хэр, нэмыкIхэр шIухьафтынэу къара­тыгъэх. Бжыхьэ-кIымэфэ чъыIэм ащ ыкIоцI агъэфабэ, гъэмафэм агъэучъыIатэ.

— КъызызэIутхыгъэм къыщегъэжьагъэу цIыф кIуапIэ хъугъэ, — еIо Анзор. — Зыщагъэпсэфынэу, щызэхэсынхэу, къыщакIухьанэу, жьы къабзэ къащэнэу къызэрэщызэрэугъоихэрэм имызакъоу, Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр щызэхащэхэ хъугъэ.Шъыпкъэу пIощтмэ, чIыпIэр дахэ ыкIи ямышIыкIэ хъугъэ, Iэрыфэгъоуи ашIыгъ. Къэлапчъэр сыдигъокIи зэIухыгъ, шIо­игъоныгъэ зиIэ пстэури дэхьан алъэкIы. ПщэрыхьапIэри зэфэшIыгъэп, хьакухэри, щай е кофе зэрэбгъэжъощтхэри сыдигъокIи хьазырых. Къоджэдэсхэм ямызакъоу, гъогурыкIохэми зыщагъэпсэфын, ашхын аIыгъмэ агъэфэбэжьын, щай е кофе зыфашIын алъэкIыщт. Унэу зигугъу къэтшIыгъэм нэмыкIэуи бгъагъэхэр агъэуцугъэх, ахэм ачIэтIысхьанхэ алъэ­кIыщт.— «ПсынэкIэчъыр» къызэрэтфашIыгъэр лъэшэу тигуап, — къытиIуагъ къуаджэу Улапэ щыпсэурэ Нэфышъэ Зарэ. — Программэу ащкIэ агъэфедагъэр IэпыIэгъушхоу сэлъытэ. ЧIыпIэр дахэ, гуIэтыпIэу щыт. Сэ сшъхьэкIэ къэсIон хъумэ… ТиклассхэмкIэ мызэу, мытIоу зэIукIэгъухэр мыщ щытшIыгъэх, тимэфэкIхэр щызэхэтэщэх. Тэ тизакъоп аущтэу къызышъхьапэрэри. Чылэм удэмыкIэу, кафе, ресторан улъымыхъужьэу, мэфэкI Iофтхьабзэхэр щызэхэпщэнхэ плъэкIыщт. ЕтIани, ащ ыпкIэ зэрэмытыщтым мэхьанэшхо иI. Ащ имызакъоу, жьы къабзэ къэтщэнэу, къыщыткIухьанэу, сурэтхэр зыщытетхынхэу тыкIоу бэрэ къыхэкIы. Къуаджэр къегъэдахэ, къыт­шъхьапэ. ЗэкIэ зиIахь хэзылъхьагъэхэм «тхьашъуегъэпсэу» ятэIо. Мыр сизакъоу сиеплъыкIэп, жъи, кIи къуаджэм дэсэу узэупчIыхэрэм джа къэсIогъэ дэдэр къыуаIощт.

— ПсынэчIэчъэу мы чIыпIэм иIэр сыдигъокIи цIыф кIуапIэу щытыгъэу сипщи, сигуащи къаIотэжьы, — ыIуагъ гурыт еджапIэу мы къуаджэм дэтым икIэлэегъэджэ ныбжьыкIэу, чIыпIэм изэтегъэпсыхьан зиIахь хэзылъхьагъэ­хэм ащыщэу Хъунэ Саидэ. — Зы уахътэ горэм IыгъэкI хъугъагъ. Нэужым къуаджэм иныбжьыкIэ Хасэ хэтхэр кIэщакIо фэхъухи, къоджэдсхэм зэкIэми тызэдеIи зэдгъэфэгъагъ. Джы ар псэупIэр къэзгъэдахэу, къоджэдэсхэм къашъхьэпэрэ общественнэ чIыпIэ хъугъэ. Тэ тиунагъокIэ ащ пэблагъэу тыщыс. Арышъ, къуаджэм щымыщэу блэкIыхэрэр къызэрэщыуцухэрэри тинэрылъэгъу. Мыщ фэдэу зы хъугъэ-шIагъ. Пчыхьэ горэм къэткIухьэзэ гъэпсэфыпIэм тызыдахьэм, унэу дэтым письмэшхо тегъэпкIагъэу къэдгъотыгъ. Ащ мырэущтэу итхэгъагъ: «Армением тыкъикIыгъэу Санкт-Петербург тэкIо. Унэшъхьэ дахэу къэтлъэгъу­гъэм тызIэпищи, тыкъекIолIагъ. Тэ, гъогу кIыхьэ тетхэм, фэбэшхом тпсэ къэзыгъэнэгъэ чIыпIэ ар тфэхъугъ. Псы къабзэм тешъуагъ, зыдэтштагъ, чайникэу тетыр дгъэфеди щай, кофе дгъэжъуагъ, тышхагъ, сыхьатитIу фэдизрэ тыщысыгъ, зыдгъэпсэфыгъ. ЧIыпIэр къабзэ, зэгъэфагъ. Зыпарэми «мыщ сыд IушъушIы­хьэ­рэ, сыд шъуиIоф Iулъ» къытиIуагъэп. Къо­джэдэсхэр, мыщ фэдэ чIыпIэ зэрэ­шъу­шIыгъэм пае «тхьашъуегъэпсэу» шъо­тэIо». Ар зымыуасэ щыIэп.Улэпэ псэупIэ кой администрацием ипащэу Куфэнэ Анзор тызэрэщигъэгъо­загъэмкIэ, чIыпIэм изэтегъэпсыхьанкIэ IофшIэнхэр ащ щаухыгъэхэп. Джыри тапэкIэ гъэпсэфыпIэм зырагъэушъомбгъун гухэлъ яI. Канал цIыкIу рекIокIы, ащ пцэжъыехэр хагъэIыстхьагъэх, пстэ­умкIи 250-рэ фэдиз. Ахэм джыри лъэпкъ зэфэшъхьафхэр ахагъэхъощтых. Адрэ нэпкъым лъэсрыкIо гъогу фашIыщт, къэзыгъэнэфырэ пкъыгъохэр агъэуцущтых, чъыгхэр, куандэхэр, къэгъагъэхэр щагъэтIысхьащтых.ЦIыфхэм ямылъку къыхалъхьэзэ агъэ­псыгъэ бюджеткIэ мы псэупIэ коим хэхьэрэ къутырэу Штурбинэм къэхалъэу дэтыр къызэрэшIыхьэгъэ чэури блэкIыгъэ 2025-рэ илъэсым агъэкIэжьыгъ. Анзор къызэриIуагъэмкIэ, чэур жъы дэдэ зэрэхъугъэм къыхэкIэу зэхэтэкъогъагъ. ЦIыфэу псэупIэм дэсхэм зэIукIэгъу адишIи мы программэм хэлажьэхэмэ ар зэблахъун зэралъэкIыщтыр агуригъэ­Iуагъ, къезэгъыгъэх. ПстэумкIи сомэ миллионитIум ехъу тефагъ. Ащ щыщэу сомэ миллионрэ мин 600-р республикэм къаритыгъ, сомэ мини 108-р къутырым дэсхэм къаугъоигъ, сомэ мин 200-р «ПсынэкIэчъым» ишIын къыхэлэжьэгъэ мэкъумэщ хъызмэтшIэпIитIумэ къыхалъхьагъ, адрэ къанэрэр чIыпIэ бюджетым къыхахыгъ.ХЪУТ Нэфсэт.