А. Гусев
Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат IофшIэгъу зэIукIэгъоу АР-м культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ дыриIагъэр зыфэгъэхьыгъагъэр а лъэныкъомкIэ шъолъырым хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным, республикэм итарихъ-культурнэ кIэн къэухъумэгъэным, культурэм иучреждениехэмрэ общественнэ организациехэмрэ IэпыIэгъу ятыгъэным, ахэм яIофшIэн шIуагъэу къытырэм хэгъэхъогъэным яIофыгъохэр ары.
Анахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэр шъолъыр проектэу «Унагъомрэ культурэм иинфраструктурэрэ» зыфиIорэм илъэпкъ проектэу «Унагъом» къыдилъытэрэ пшъэрылъхэр Адыгэ Республикэм щызэшIохыгъэнхэр ары. 2026-рэ илъэсым лъэпкъ проектым пэIуигъэхьанэу республикэм субсидиеу сомэ миллион 300,6-м ехъу къыфыхагъэкIыгъ.Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфэгъэ къэралыгъо мэхьанэ зиIэ анахь пшъэрылъ шъхьаIэхэм зыкIэ ащыщыр культурэм IэпыIэгъу етыгъэныр ыкIи ащ иинфраструктурэ гъэкIэжьыгъэныр ары. Къэралыгъо программэхэм, лъэпкъ проектхэм ыкIи «Единэ Россием» ипартийнэ программэхэм къатырэ амалхэр агъэфедэхэзэ, Адыгеим ащ фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэныр щагъэцакIэ.Шъугу къэтэгъэкIыжьы: 2017-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2025-рэ илъэсым нэс республикэм культурэм и Унэ 63-рэ щашIыгъ ыкIи щагъэцэкIэжьыгъ, ар ащ фэдэ унэу республикэм итым (ахэр 129-рэ мэхъух) ызыныкъо фэдиз. Лъэпкъ проектэу «Культурэм» тегъэпсыхьагъэу креативнэ творчествэмкIэ еджэпIи 3 ашIыгъ, тхылъеджэпIэ 18 аужырэ уахътэм диштэу зэтырагъэпсыхьагъ. Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм иигъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьын макIо. Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Хъ. Б. Андырхъуаем ыцIэкIэ щыт музеир техникэм ылъэныкъокIэ зэтегъэпсыхьэгъэным къыдилъытэрэ Iофтхьабзэхэр зэкIэ аухыгъэх. Ащ нэмыкIэу республикэм культурэмкIэ иучреждение шъхьаIэхэр агъэкIэжьыгъэх: искусствэхэмкIэ Адыгэ республикэ колледжэуУ. Хь. Тхьабысымэм ыцIэкIэ щытыр, Адыгэ Республикэм и СурэткъэгъэлъэгъуапIэ, Лъэпкъ музеир, Пушкиным и Унэ, концерт залэу «Налмэсыр». Театральнэ IофшIэнми IэпыIэгъу раты. Лъэпкъ проектэу «Культурэмрэ» «Единэ Россием» ифедеральнэ партийнэ проектэу «Культура малой Родины» зыфиIорэмрэ атегъэпсыхьагъэу искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджэпIи 8 агъэкIэжьыгъ, учреждении 5-мэ джырэ уахътэм диштэрэ Iэмэ-псымэхэр ачIагъэуцуагъэх.«Культурэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным тынаIэ тедгъэтызэ псэолъэ инхэр зэрэтшIыхэрэм ыкIи зэрэзэтедгъэпсыхьэхэрэм анэмыкIэу, зэрэреспубликэу культурэм иучреждениеу итхэр тэгъэкIэжьых. Анахь псэупIэ цIыкIухэми адэсхэм культурнэ щыIакIэ яIэным, ятворческэ амалхэр къагъэлъэгъонхэм, ясэнаущыгъэ зыкъызэIуихыным апае IофшIэн гъэнэфагъэ тэгъэцакIэ. А IофшIэныр тапэкIи лъыдгъэкIотэщт. Лъэпкъ проектым ишIуагъэкIэ мы илъэсым псэолъэ заулэ дгъэцэкIэжьыщт, музейхэм, тхылъеджапIэхэм, искусствэхэмкIэ еджапIэхэм апае Iэмэ-псымакIэхэр къэтщэфыщтых», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.Адыгеим и ЛIышъхьэ министрэм пшъэрылъ фишIыгъ лъэпкъ проектым къыдилъытэрэ амалхэр зэкIэ шIуагъэ къатэу гъэфедэгъэнхэм ынаIэ тыригъэтынэу, культурэм ипсэуалъэхэм ягъэцэкIэжьынкIэ пIалъэхэр укъуагъэ мыхъунхэм лъыплъэнэу.Аулъэ Юрэ къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсым игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэу арашIылIэхэрэр ащаухыщтых Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм, культурэм и Унэу псэупIэу Кужорскэм дэтым. ПсэупIэу Тульскэм модельнэ тхылъеджэпIи 4, кIэлэцIыкIу культурнэ гупчи 3, джащ фэдэу креативнэ творчествэмкIэ еджапIэ щагъэпсыгъэх. Музеи 9-мэ, ахэм ахэхьэх АР-м и Лъэпкъ музейрэ СурэткъэгъэлъэгъуапIэмрэ, Iэмэ-псымакIэ аIэкIагъэхьащт. ИскусствэхэмкIэ еджапIэхэм музыкальнэ Iэмэ-псымэхэу, еджэнымкIэ къызфагъэфедэщт пкъыгъо зэфэшъхьафэу сомэ миллиони 8,6-м ехъу зыпэIухьащтхэр аIэкIагъэхьащтых.АР-м и ЛIышъхьэ республикэ филармониер зычIэт унэм иигъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынкIэ пшъэрылъхэр къыгъэуцугъэх. Мы илъэсым IофшIэнхэр аублэщтых. ПстэумкIи илъэси 2-м къыкIоцI зэкIэ рашIылIэн фаер ыкIэм нагъэсынэу рахъухьагъ: лифтхэр, шъхьаныгъупчъэхэр зэблахъущтых, унашъхьэр агъэкIэжьыщт.Адыгеим и ЛIышъхьэ шъхьафэу анаIэ зытыраригъэдзагъэхэм ащыщых а лъэныкъомкIэ Iоф зышIэщтхэр гъэхьазырыгъэнхэм ыкIи IофшIапIэхэм къящэлIэгъэнхэм иIофыгъохэр. Ащ къыхеубытэ программэу «КультурэмкIэ къоджэ IофышIэр» зыфиIорэри. Илъэсэу икIыгъэм программэм тетэу специалист 21-мэ IофшIэн арагъэгъотыгъ. Мы илъэсым джыри къуаджэхэм нэбгырэ 16 ащылэжьэнэу агъэкIонэу мэгугъэх.Республикэм итворческэ коллектив пэрытхэм занэсхэм, ахэм ащыщхэм яюбилей мы илъэсым зэрэхагъэунэфыкIыщтым къыщыуцугъэх. ГущыIэм пае, 2026-рэ илъэсым къэралыгъо ансамблэу «Налмэсыр», Урыс драматическэ театрэр ыкIи искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэр илъэс 90-рэ хъущтых, къэралыгъо ансамблэу «Ислъамыер» зызэхащагъэр — илъэс 35-рэ, сурэтышIхэм я Союз и Адыгэ шъолъыр къутамэ — илъэс 30. Адыгеим и ЛIышъхьэ анаIэ тыраригъэдзагъ культурэм иучреждениехэм Iофэу ашIэрэм купкI иIэным мэхьанэшхо етыгъэн зэрэфаем, джащ фэдэу ныбжьыкIэхэр нахьыбэу тхылъеджапIэхэм, музейхэм, театрэхэм, культурэм иунэхэм яIофшIэн къыхэгъэлэжьэгъэнхэ фае. Ащ пае КъумпIыл Мурат игъо афилъэгъугъ программэу «Пушкинская карта» зыфиIорэр ыкIи лъэпкъ проектым къыдилъытэрэ нэмыкI шIыкIэхэр нахь чанэу къызфагъэфедэнхэу.«Мэфэ фабэхэр къызысхэкIэ, ыпэкIэ зэрэтшIыщтыгъэм фэдэу концертхэр чIыпIэ гъэнэфагъэхэм ащызэхатщэхэзэ тшIыщт. Илъэсэу икIыгъэм къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ, ащ фэдэ Iофтхьабзэхэр зэхэщэгъэнхэр лъэшэу цIыфхэм ящыкIагъ, искусствэм идунай ахэр нахьыбэу къыхэщэгъэнхэмкIи яшIуагъэ къэкIо. Культурэм инэмыкI учреждениехэми ащ фэдэ Iофтхьабзэхэр ащызэхэщэгъэнхэ фае. Шъолъырхэр нахь зэхэхьанхэмкIэ, нахь зэгурыIонхэмкIэ, джащ фэдэу зекIонми зиушъомбгъунымкIэ ащ фэдэ IофшIэным мэхьанэшхо иI», — къыхигъэщыгъ АР-м и ЛIышъхьэ.АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къытырэ къэбархэмкIэ Тхьаркъохъо Сафыет.