АМ
Уилъэпкъыбзэ, уитарихъ, уикультурэ икъоу пшIэнхэр ухэтми ищыкIагъ, а зэкIэми уапэкIэ уагъаплъэ, улъагъэкIуатэ, зыкъыуагъэгъоты.
Тэ, адыгэхэмкIэ, анахь мэхьанэ зиIэр тыбзэ тырыгущыIэныр, тыдэлэжьэныр, хахъо фэтшIыныр, дгъэлъэпIэныр ыкIи апэрэ адыгэ гъэсагъэхэу тилъэпкъ къыхэкIыгъэхэм шIоу ашIагъэр дгъэунэфызэ, ащ хэдгъэхъоныр ары.Тиадыгабзэ икъызэтегъэнэнкIэ, научнэ лъапсэ иIэу лэжьыгъэнымкIэ Iофышхо зышIагъэу тилъэпкъ къыхэкIыгъэхэм ащыщ бзэшIэныгъэлэжьэу Одэжьдэкъо Хьаджэмэт Долэтыкъо ыкъор.Теуцожь районымкIэ къуаджэу Аскъэлае 1909-рэ илъэсым, мэлылъфэгъум и 17-м ар къыщыхъугъ. Адыгэ кIэлэегъэджэ техникумыр Краснодар къызыщеухым, Ростов дэт Темыр-Кавказ коммунистическэ университетым икъутамэ чIэхьагъ ыкIи ар 1931-рэ илъэсым къыухи, IофшIэныр ригъэжьагъ. Адыгэ тхэн-еджэнымрэ тхылъ тедзэн Iофымрэ язэхэщэн-зыкъегъэIэтыгъэнкIэ мы уахътэр мэхьанэшхо зиIагъ.
1934 — 1935-рэ илъэсхэм Хьаджэмэт дзэ къулыкъур ыхьыгъ. Ащ пыдзагъэу 1936 — 1940-рэ илъэсхэм Краснодар дэт Къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым щеджагъ. Хэгъэгу зэошхор къызежьагъэр мазэ хъугъэ къодыеу дэкIи, заор къаухыфэ дзэм хэтыгъ. ЛIыблэнагъэу зэрихьагъэм пае Жъогъо Плъыжьым иорден, медальхэр къыфагъэшъошагъэх. Майорэу ар заом къикIыжьи, ихэку къыгъэзэжьыгъ.Мамыр IофшIэныр зырагъэжьэжьым, Хь. Одэжьдэкъор Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым Iухьи, пенсием окIофэ ащ Iоф щишIагъ.Ар зыфэгъэзэгъагъэр адыгабзэм изэгъэшIэн. АщкIэ Iофышхо ылэжьыгъ, инаучнэ IофшIагъэхэм адыгэ бзэшIэныгъэм чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытыгъ.Одэжьдэкъор анахьэу зыпылъыгъэр адыгэ гущыIалъэхэм язэхэгъэуцон-къыдэгъэкIын ары. Мыпшъыжьэу, фэкъулаеу мы лъэныкъом дэлэжьагъ. Анахьэу хэбгъэунэфыкIын фаер Одэжьдэкъо Хьаджэмэт иредакциекIэ къыдэкIыгъэ «Урыс-адыгэ гущыIалъэр» ары. Мы гущыIалъэр, IэкIыб хэгъэгу, лъэпкъ гущыIалъэхэр къыдэзгъэкIырэ тхылъ тедзапIэм 1960-рэ илъэсым Москва къыщыхиутыгъ. «Адыгэ орфографическэ гущыIалъэр» 1968-рэ илъэсым, «Урыс— адыгэ гущыIалъэу» 1975-рэ илъэсым Мыекъуапэ къыщыдэкIыгъэхэр, зэхэзгъэуцуагъэмэ Одэжьдэкъо Хьаджэмэт ащыщ.Ащ игъашIи, ыкIуачIи адыгабзэкIэ къыдэкIыгъэ анахь гущыIэлъэ инхэм ахилъхьагъ.ЛIы гъэсагъэм дэгъоу къыгурыIощтыгъ бзэр лъэпкъымкIэ псэу зэрэщытыр ыкIи шIоу ылэжьыгъэмкIэ ар ныбжьырэу адыгэ тарихъым хэхьагъ.МамырыкъоНуриет.