ЛъэгэпIакIэхэм анэсыщтых

УФ-м итеатральнэ IофышIэхэм я Союз икъутамэу Адыгеим щылажьэрэм итхьаматэу хадзыгъ АР-м и Театральнэ зэхьахьэ ихудожественнэ пащэу Ацумыжъ Рустам.

Мы IэнатIэм техьанымкIэ ащ ыцIэ къезыIуагъэр илъэс 41-рэ Союзым ипэщагъэу, УФ-м ыкIи АР-м янароднэ артистэу Зыхьэ Заур. Артист цIэрыIор ежь-ежьырэу IэнатIэм текIыжьыгъ.Союзым АдыгеимкIэ икъутамэ 1987-рэ илъэсым зэхащэгъагъ. 1988-рэ илъэ­сым къыщыублагъэу Зыхьэ Заур ащ итхьаматэу хъугъэ. 2011-рэ илъэсым Къыблэ Федеральнэ шъолъырымкIэ УФ-м итеатральнэ IофышIэхэм я Союз исек­ретарэу ар хадзыгъ ыкIи непэ къызнэсыгъэм ар егъэцакIэ.Союзым икъутамэу Краснодар щызэхэщагъэм театральнэ IофышIэхэм яадыгэ бюро апэ хахьэщтыгъ, нэужым ащ къыхэкIи Адыгеим Союз шъхьаф иIэ хъугъэ. Нэбгырэ 37-рэ апэ ащ хэтыгъэ­мэ, непэ организацием нэбгыри 100 хэхьэ. Зыхьэ Заур иIофшIэн илъэсхэм зэфэхьысыжьэу къафишIыгъэмкIэ, Урысыем и Союзрэ АР-м культурэмкIэ и Министерствэрэ адэлажьэхэзэ Iофыбэ зэшIуахыгъ: ныбжьыкIэхэр сэнэхьатым фегъэджэгъэнхэм, театральнэ Iофы­шIэ­хэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным, республикэм икультурнэ хъугъэ-­шIагъэхэм язэхэщэнкIэ яшIуагъэ къэ­гъэкIогъэным, егъэджэн семинархэр ре­гъэкIокIыгъэнхэм Союзыр адэлэжьагъ.Урысыем итеатральнэ IофышIэхэм я Союз зызэхащагъэр мыгъэ илъэси 150-рэ мэхъу. Союзым тарихъ гъогоу къыкIугъэм имызакъоу, пшъэрылъ инхэр иIэх, къэралыгъор зэлъаубытэу Iофтхьэ­бзэ зэфэшъхьафхэм язэхэщэн ыпэ илъ. Адыгеим итеатральнэ IофышIэхэри ахэм ахэщагъэ хъущтых. Союзым итхьамэтакIэу хадзыгъэ Ацумыжъ Рустам зы­IудгъэкIагъ ыкIи агъэнэфэгъэ Iофыгъохэр къедгъэIотагъэх.— АдыгеимкIэ театральнэ IофышIэхэм я Союз зэхэзыщагъэр Зыхьэ Заур. Мэхьанэу иIэр къыгурыIоу ишIэныгъи ыкIуачIи ащ хилъхьагъ. Лъытэныгъэ ин къыфашIэу илъэс 41-рэ IэнатIэм тетыгъ, джыри IэпыIэгъу къытфэхъунэу, тигъу­сэнэу тыщэгугъы. Зыхьэ Заур джыри зы хэдзыгъо пIалъэ ыгъэцэкIэнэу ты­фэягъ, ау лIыгъэу хэлъым ушIокIынэу щытэп. Ежь-ежьырэу зыфишIыжьыгъэ унашъом тетэу зекIуагъэ.— Адэ, джы тапэкIэ уплъэмэ, сыд фэдэу шъуиIофшIэн зэхэщэгъэщта?— Союзым ыкIи Театральнэ зэхахьэм япащэу джы сызэрэхъугъэм нахь амалыбэ къытитынэу тэгугъэ. Анахьэу теат­рэм ишIогъэшхо ащ екIыщт, джынэс зэ­хатщэщтыгъэ егъэджэнхэр джыри нахьыбэу лъыдгъэкIотэщтых. Заур ихьатыркIэ бэ къатщэщтыгъэр. ГущыIэм пае, Евгений Князевыр къызетэгъэблагъэм, Театральнэ зэхахьэмрэ Союзымрэ пытэу тызэрэзэпхыгъэр, тызэрэзэдэлажьэ­рэр къылъэгъугъ, уасэ фишIыгъ. Илъэси 150-м ихэгъэунэфыкIын епхыгъэу Заур ыгъэнэфэгъэгъэ Iофтхьабзэхэм ягъэцэ­кIэн ыуж титыщт. Ахэр илъэс реным кIощтых. Шъыпкъэр пIощтмэ, программэм игъэцэкIэн гъэрекIо тыублагъ. Князевыр къызэрэтщагъэр дгъэунэфыгъэ Iофы­гъохэм ащыщыгъ ыкIи УрысыемкIэ Адыгеир ары апэрэу мэфэкI Iофтхьа­бзэхэм язэшIохын езыгъэжьагъэр. Шъо­лъырхэр джы а IофшIэнхэм язэшIохын къыхэуцуагъэх. АР-м и ЛIышъхьэу Къум­пIыл Мурат IэпыIэгъу къытфэхъу. Урысые политическэ партиеу «Единэ Россием» ишъолъыр къутамэ иIэпыIэгъукIэ шышъхьэIум Мыекъуапэ фестивалышхо щызэхэтщэщт. Ащ цIэу фэтшIыгъэр «Лъэ­гапIэ» («Вершина»). Евгений Мироновым Лъэпкъхэм я Театрэу зэхищагъэм ты­дэлажьэзэ фестивалыр редгъэкIокIыщт. Ежь Мироновым фестивалыр къызэIуед­гъэхыщт. ШышъхьэIум и 24 — 30-м нэс ар Мыекъуапэ щыкIощт. Мафэ къэс къэгъэлъэгъонхэр щыIэщтых. Евгений Мироновым имоноспектаклэ апэ къытыщт, ащ игъусэщт Юрий Башмет зыдэ­лэжьэрэ ныбжьыкIэ симфоническэ оркестрэр. Нэбгырэ 45-рэ зыхэхьэрэ хорыр ахэм акIыгъущт. Культурэм ылъэныкъокIэ хъугъэ-шIэгъэ инэу ар хъущт. Шъолъыр­хэм къарыкIыщт театрэхэм къэгъэлъэгъонхэр къатыщтых. Театральнэ зэхахьэм ыкIи «Налмэсым» и Концерт къэтыпIэ спектаклэ щырыщ ащыкIощт. Москва къикIыхэу театральнэ критик цIэрыIохэр къедгъэблэгъэщтых, ахэм къэгъэлъэгъон­хэр зэхядгъэфыщтых.— ЗэкIэмкIи нэбгырэ тхьапша хьакIэу фестивалым къекIолIэщтыр?— КъызэрэтлъытагъэмкIэ, нэбгырэ 700 — 800 фэдиз. Заур игукъэкIхэр зэрэдгъэцэкIэщтхэм Союзым игъэцэ­кIэкIо куп хэхьагъэхэмкIэ тырыгущыIагъ. Союзым къыдэхъугъэу, гъэхъагъэу джы­нэс ышIыгъэхэм къакIедгъэчы хъущтэп. Джыри нэбгырэ 20 къыхахьэхэмэ ашIоигъоу ятхылъхэр организацием къырахьылIагъэх. Ахэм бжыхьэм тахэп­лъэщт. Урысыем итеатральнэ IофышIэхэм я Союз зичэзыу зэфэсыр Iоныгъом зэхищэщт. Союзым ипащэу Владимир Машковым иунашъокIэ ахэр организацием хагъэхьащтых. ХэзгъэунэфыкIынэу сыфай, Адыгеим итеатральнэ IофышIэхэм я Союз итхьаматэ иупчIэжьэгъоу Зыхьэ Заур згъэнэфагъэ, ар тигъусэн фае, ттIупщын тлъэкIыщтэп. Союзым иилъэси 150-р шэкIогъум мэфэкI концерткIэ зэ­фэтшIыжьын тимурад. Адыгеим иIуашъ­хьэхэм ащыщ тыдэкIоенышъ, шъолъырым итеатральнэ IофышIэхэм я Союз ыцIэкIэ теджэнэу Заур фэягъ, ар зэрэхъущтым тегупшысэ. ЕтIани, къэлэ паркым изыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм ащыщ чъыгхатэ щыдгъэтIысынышъ, ащ гъунэ лъытфызэ тшIынэу тимурад. Джащ фэдэу Союзым игъэцэкIэкIо куп хэтхэмкIэ тызэхэгущыIэжьи, гъэ къэс театральнэ фестиваль зэхатщэзэ тшIынэу зэдэтштагъэ. Мыгъэ апэрэу артистым и Мафэ щылэ мазэм и 17-м хэдгъэунэфыкIыгъ. А мафэм те­фэу Москва театральнэ критикхэр къит­щыхэзэ, фестиваль зэхатщэзэ тшIынэу джы тегупшысэ. Фестивалым инэпэеплъ шIухьафтын дгъэнэфэщт. Анахь роль дэгъу къэзышIыгъэр, анахь къэгъэлъэгъон дэгъу зыгъэуцугъэр, режиссер анахь дэгъур — ахэр лъэныкъо зэфэшъхьаф­хэмкIэ къахэдгъэщыхэзэ тшIыщт. Титеат­рэхэр искусствэм ишапхъэхэмкIэ зэнэ­къокъунхэу, творческэ гъэхъагъэхэр ашIынхэу, кIэ горэм фэблэ зэпытынхэу тыфай. Ахэм ямыгъэрэ IофшIагъэхэр къихьащт илъэсым щылэ мазэм и 17-м джащ фэдэу апэрэу зэфэтхьысыжьыщтых. Мыгъэ мэфэкIэу зэхэтщагъэмкIэ АР-м и ЛIышъхьэ, Къэралыгъо Советыр — Хасэр, культурэмкIэ Министерствэр IэпыIэгъу къытфэхъугъэх, артистхэм щытхъу тхылъхэр аратыгъэх. Ащ ти­артистхэр ыгъэгушхуагъэх.— Союзым социальнэ IэпыIэ­гъуи артистхэм арегъэгъоты. Сыдэущтэу а IофшIэныр лъы­жъугъэкIотэщта?— А лъэныкъомкIэ бэ зэшIуахыгъэр. Тиактерхэр зыгъэпсэфыпIэхэм — хы Iушъом, къушъхьэм тэгъакIох. Ащ ыуасэ ызыныкъо Союзым афитыщтыгъэмэ, джы театрэри къыхэлэжьэщт. ЕтIани хэзгъэу­нэфыкIынэу сызыфаер, театральнэ IофышIэхэм апае зыгъэпсэфыпIэхэр шъо­лъыр пэпчъ щагъэпсынхэу, ахэр Союзым иенхэу егупшысэх. Илъэс къэс путевки 10 — 20 фэдиз театрэм ыщэфыщтыгъ, Абхъазми дгъакIощтыгъэх, джы цэхэм яшIынкIэ IэпыIэгъу зищыкIагъэхэми тадеIэзэ тшIынэу тимурад. Артистыр сценэм тет, дахэу къэлъэгъон фае, ащкIи тишIуагъэ, тиIэпыIэгъу ядгъэ­кIымэ тшIоигъу.Артистым итеплъи, иIэпэIэсэныгъи, ыгу изытети, изэхашIэ Iоф зэришIэрэми бэ ялъытыгъэр. Ироль икъоу къышIыным пае лъэныкъо пстэумкIи ицыхьэ зыте­лъыжьэу, ишъыпкъэ рихьылIэзэ ар сценэм къытехьэ. Ау къэгъэлъэгъоным узэлъиштэным пае джыри нэрмылъэгъу кIуачIэ горэ къыпшъхьарыхьэрэм фэд.— КъыхэкIы спектаклэр премьерэ мафэм икъоу къызкъуамыхышъоу, ащ ыпэкIэ аужырэ къэгъэлъэгъонэу актер­хэм къашIыгъэр (репетициер) дэгъу дэдэ хъоу. Шъхьаджи ироль къышIырэм фэд, ау кIуачIэу хэлъыр къамыгъэлъэгъошъоу, зилажьэри зэхэфыгъуаеу. ЩыIэх спектаклэхэр икъоу ролым ухэмыхьа­гъэми, ыкIуачIэ къыщымыкIэу къыбнэсэу — ар режиссерым ишIушIагъ.— Къэгъэлъэгъон пэпчъ псэ хэтым фэд…— Ащ щэч хэлъэп. Тиспектаклэхэм зэкIэми псэ апыт. Мары «ЧIыгу Iэбжыб» зыфиIорэ къэгъэлъэгъонэу Баграт Шинкубэ итхыгъэкIэ дгъэуцугъэр убыххэм якIодыкIэ фэгъэхьыгъ — ар лъым щыщ тарихъ. Ащ ыкIуачIэ лъэш дэд. ЗэхэмышIэн, гум нэмысын, уизэхашIэ къымыгъэущын ылъэкIыщтэп. Джэнджэш хэмылъэу псэ хэт мы къэгъэлъэгъоным. А псэр къэбгъэущын фае. Ар артистым ипшъэрылъ. Тиартистхэм аужырэ илъэс­хэм яIэпэIэсэныгъэ лъэшэу хагъэхъуагъ. НыбжьыкIэхэми зыкъаIэтыгъ. Егъэ­джнэу афызэхатщэхэрэм яшIогъэшхо къэ­кIуагъэу сэлъытэ.— Театральнэ зэхахьэм ­ихудожественнэ пащэ иIэна­тIэ узытехьэм, адыгабзэр къа­лэм игупчэ щыбгъэIунэу зэрэпIогъагъэр бгъэцэкIэжьыгъэ — пчыхьэзэхэхьэ дахэхэр Пушкиным и Унэ Iупэ щызэхэшъощэх, зэIухыгъэ пчэгум цIыфыбэ къырехьылIэ, узэрещалIэ. Ащ фэдагъэх, гущыIэм пае, МэщбэшIэ Исхьакъ имэфэкI мафэ фэ­гъэхьыгъагъэр, адыгэ ИлъэсыкIэм ихэгъэунэфыкIын. Ащ фэдэу джыри гукъэкI гъэшIэ­гъонхэр шъуиIэха?— Урам театрэ зэхэтщэнэу тыфай. Ахэм такъикъ 30 — 40 ателъытэгъэ спектаклэ цIыкIухэр къащыдгъэлъа­гъохэзэ тшIыщт. Нарт эпосым къыхэ­хыгъэ таурыхъхэр дгъэфедэщтых. Зыпари къэуугупшысыжьынэу ищыкIагъэп. Жьы кIэтэу, блэкIыхэрэм ашIогъэшIэ­гъонынэу ахэр бгъэуцунхэ фае.— Ащ фэдэ урам театрэхэр зыгорэм щыплъэгъугъэха, щыIэха?— Татарстан иI джащ фэдэ театрэ. Художественнэ пащи, актерхэр зыхэт труппэри яIэх. Фестивалым тыхэлэ­жьэ­нэу гъэрекIо Казань тызэкIом, ащ фэдэ урам театрэм икъэгъэлъэгъон тлъэ­гъугъэ. Зыкъызщагъэлъэгъощт пчэгур ежьхэм къыхахы. Тэ Мыекъуапэ ащ фэдэ пчэгоу бэдэд къыхэбгъэщын плъэкIыщтыр. Эпосым джыдэдэм седжэжьы, бэ бгъэуцу хъунэу къыхэзгъэщырэр.— Рустам, бгъэуцу пшIоигъо пстэуми ахэбгъэлэжьэн цIыф икъун уиIа, артистхэр екъуха?— Артистхэр зыфикъущт тхыгъэхэр къыхэтэхых, джащ фэдэ къэгъэлъэгъонхэр тэгъэуцух. Урыс драматическэ теат­рэр мыгъэ илъэс 90-рэ зэрэхъурэр хе­гъэунэфыкIы. Къихьащт илъэсым Лъэпкъ театрэр илъэс 90-рэ хъущт. Урыс театрэм икъэгъэлъэгъон уахътэ ащ фигъэшъошагъ. Лъэпкъ театрэм ыныбжь фэгъэхьыгъэ театральнэ лъэхъаныкIэр бжыхьэм ригъэжьэщт. Ащ фэгъэхьыгъэу театритIумэ яактерхэр хэдгъэлажьэхэзэ зы къэгъэлъэгъон ин дгъэуцунэу тыфай, ащ актер 50 фэдиз хэдгъэлэжьэщт. МэфэкI пчъагъэр театритIум зэIэпахырэм фэдэу.Союзым пащэ сызэрэфэхъугъэм ти­зэшIокIхэм къахигъэхъонэу сыщэгугъы. Театрэм нахьыбэу федэ къызэрэфэтхьыщтым ыуж ситыщт. Машковым сыдэгущыIэгъах, федеральнэ гупчэм икуль­турнэ Iофтхьабзэхэр Адыгеим къяд­гъэхьынхэ, мыщ щыредгъэкIокIынхэ тлъэкIынэу тызэзэгъыгъ. ТицIыфхэр ащ фэхьазырых. Мары Къыблэ федеральнэ шъолъырым итеатральнэ форумэу Шъачэ щыкIуагъэм Адыгеим иартистхэр хэпшIыкIэу къахэщыгъэх. Федеральнэ гупчэм ынаIэ къыттыридзагъ. Республикэм итеатрэ зэфэшъхьафхэм яартистхэр, колледжхэм, искусствэмкIэ еджапIэхэм якIэлэеджакIохэр купым хэтыгъэх, зэкIэ Iофтхьабзэу щыIагъэхэм тахэлэжьагъ. КIэух едзыгъор бжыхьэм зэхащэщт. Пшъэрылъ шъхьаIэу къагъэуцугъэр театральнэ искусствэм къэблэгъэрэ илъэ­сипшIым, 2036-рэ илъэсым нэс хэхъоныгъэу ышIын фаехэм якъыхэгъэщын, ягъэунэфын, зэрыкIощт лъагъор гъэнэфэгъэныр ары.А пстэуми Адыгеим иискусствэ, икультурэ хэтэу хахъохэр ышIыщтых, лъэгэпIэ зэфэшъхьафхэм джыри анэ­сыщтых.Тэу Замир.