Бытырбыф театрэр тихьакI

Бытырбыф марионеткэхэмкIэ и Къэралыгъо театрэу Е. С. Деммени ыцIэ зыхьырэм мы мафэхэм «ДэкIыгъо инхэр» Адыгеим щыри­Iэх. Урысыем культурэмкIэ и Ми­нистерствэ зэрэрихъухьагъэу, мэ­лылъфэгъум и 16 — 18-м спектаклэхэр Мыекъуапэ, филар­монием, къыщетых. ПстэумкIи къэгъэлъэгъонищ театрэм къыщагъ.

— Урысыем илъэпкъхэм языкIыныгъэ и Илъэс къыдыхэлъытагъэу къэгъэлъэгъонхэр зэфэшъхьафхэу къыхэтхыгъэх. «Дракон и золотая черепаха» Китай пшысэм техыгъэу гъэуцугъэ. Ащ ыуж Пушкиныр къы­кIэлъэкIо — «Сказка о Царе Сал­тане». Ящэнэрэр — «Гулливер в стране лилипутов». «ДэкIыгъо инхэм» яхьатыркIэ тикъэралыгъо ишъолъыр анахь пэIудзыгъэхэми тыкIон, тиIофшIагъэхэр ядгъэлъэгъунхэ тэлъэкIы, — къыIуагъ театрэм ире­жиссер шъхьаIэу Эдуард Гайдай.

УблапIэрБытырбыф марионеткэхэмкIэ икъэралыгъо театрэу Е. С. Деммени ыцIэ зыхьырэр Урысыем инысхъэпэ профессиональнэ театрэ анахьыжъ. Апэрэ къэгъэлъэгъоныр мэлылъфэгъум и 12-м, 1919-рэ илъэсым иIагъ. Непэ театрэм Адыгеим къыщэгъэ спектаклэу «Сказка о царе Салтане» ыкIи «Вер-теп» (М. Кузьминыр) зыфиIохэрэр апэу ыгъэуцугъагъэх.Нысхъэпэ театрэр искусствэм изы лъэныкъоу тикъэралыгъо щыуцуным ыкIи зыщиушъомбгъуным Е. С. Деммени фэIорышIагъ. Ащ рихьыжьэгъэ Iофыбэр Уры­сыемкIи ЕвропэмкIи апэрагъэх. Мыгъэ театрэм ия 107-рэ IофшIэгъу лъэхъан хегъэунэфыкIы. А уахътэм къы­кIоцI уцугъэ шэн-хабзэхэм арыгъуазэхэзэ иIофышIэхэр непи мэлажьэх. Ныс­хъэ­пэ зэфэшъхьафхэм ягъэIорышIэн иартистхэр фытегъэпсыхьагъэх.— Искусствэм изы лъэныкъоу ныс­хъэпэ театрэм пае Е. С. Деммени бэ ышIагъэр. Ащ иартист-хэм, режиссерхэм ягъэхьазырынкIэ апэрэ егъэджэнхэр зэхищэгъагъэх. Джащ фэдэу, джыри псэузэ, те­атрэ 14 фэдиз къызэIуихыгъ. Ащ фэдэу апэрэу щыIэныгъэм къыхи­хьагъэу бэмэ ягугъу къэпшIышъущт, — еIо театрэм иартисткэ анахьы­жъэу Фаина Костинам.

ЛъэгъохэщымикIэлэеджакIуФаина Костинар илъэс 66-рэ хъугъэу Е.С. Деммени ыцIэ зыхьырэ театрэм щэлажьэ. ЗэхэщакIом икIэлэеджэкIо цIэрыIоу щыт. НысхъэпэзещэнымкIэ Iэпэ­Iэсэныгъэр, иIофшIэнкIэ шъыпкъагъэр, шэн-хабзэхэр ащ икIэлэегъаджэ къыфигъэнагъэх ыкIи ифэшъуашэу лъегъэкIуатэ. Фаина Костинар илъэсыбэрэ театрэм иартист пэрытхэм ащыщыгъ. Ролэу къышIыгъэхэмкIэ Бытырбыф щы­псэурэмэ къашIэжьы ыкIи театрэм ита­рихъ ытхыгъ. Анахьэу цIэрыIо зышIыгъэ­мэ ащыщ Чебурашкэ иролэу ицIэджэгъу спектаклэм къыщишIыгъэр. УрысыемкIэ ар къэзышIыгъэхэмкIэ Фаина Костинар апэрагъ.— Мары а нысхъапэр, — еIо артисткэм нысхъапэр ыIэ къыпи­лъэ­шъуагъэу. — Мыр 1970-рэ илъэсым тшIы­гъагъэ. Мы тхьа­кIумэ хъурэешхохэри тэры зигукъэкIыр. Авторым ахэр чъыг тхьапэм нахь фэдэу ышIыгъагъэх. Эдуард Успенскэм итхылъ тызеджэм,Чебурашкэр титеатрэ къызэ­рекIурэр зэу къыдгурыIуагъ. Тызхэт уахътэм игеройхэм теат­рэм ренэу тащы­лъэ­хъу. Ащ дэжьми джащ фэдагъ. Гъо­гогъу 2000 фэдизрэ спектаклэр къэдгъэлъэгъогъах. Ренэу цIыфыбэ къытфэкIо, билетмэ уахэфэныр къины, — къыIотагъ артисткэм.Непэ Фаина Костинар ныбжьыкIэ актерхэм яIэшъхьэтет, иIэпэIэсэныгъэкIэ адэгуащэ. ГъэфедэкIэ зэфэшъхьаф зиIэ нысхъапэхэм, марионеткэ анахь къинхэми ягъэIорышIакIэ дэгъу дэдэу ешIэ.НысхъапэхэмякъэгъэлъэгъонФаина Костинар театрэм инысхъапэхэми яухъумакIу. Илъэси 107-м къыкIоцI Iоф зэрашIэгъэ нысхъапэ пэпчъ хъарзынэщым хэлъ. Ахэри хьакIэхэм Мыекъуапэ къыздащагъэх ыкIи якъэ­гъэлъэгъон шъхьаф филармонием ичIэ­хьапIэ щагъэпсыгъ. Илъэсишъэ зыныбжьыхэр, нахьыжъхэр ахэм ахэтых.— Джыри телевизорхэр щымыIэу экспериментальнэ телевидением марионеткэхэмкIэ спектаклэ тырахынэу Евгений Сергеевичым зыкъыфагъэзэгъагъ. Ащ дэжьым, 1939-рэ илъэсым, опереттэ ыгъэуцугъагъ. Джащ фэдэу къэбарыбэр тинысхъапэхэм апылъ. Мары мыхэр, — акIэрэхьэ нысхъэпэ зэхэтхэм Фаина Костинар, — 1925-рэ илъэсым театрэм ыгъэуцугъэгъэ спектаклэу «Макс и Мориц» зыфиIорэм пае ашIыгъагъэх. ГъэрекIо ялIэшIэгъу ныбжь хэдгъэунэфыкIыгъ.ЛIэужхэм язэпхыныгъТеатрэм ишэн-хабзэхэр зэпычыгъэ хъухэрэп. Артист лIэуж пэпчъ лъэмыджхэр зэрадзыжьхэзэ, IэпэIэсэны­гъэр, шIэныгъэр зэIэпахэу мэлажьэх. Ахэр нысхъапэхэм зэкIэм ягъэIорышIэн фэ­Iазэх. Узыфаер ебгъэшIэнымкIэ анахь къинэу щыт марионеткэри аIэ къехьы. Непэ театрэм артист пэрытэу иIэхэм ащыщ Анна Мироновар. Адыгеим къащэ­гъэ спектаклэхэм зэкIэми ар ахэлажьэ.— Нысхъапэхэм адэлэжьэрэ артистхэр адырэ актерхэр зэра­гъэхьазырхэрэм фэд зэрагъасэхэ-рэр, ау тэ нысхъапэм зы бзэ къыдэдгъотын фае. Апэрэ нысхъапэхэу Iоф зыдатшIэхэрэр апэрэ ­илъэс еджэгъум тэр-тэрэу тэшIых. ЕтIа­нэ, тэ титеатрэ фэдэу тарихъы­шхо зиIэм узыIухьэкIэ, ащ ихъишъэ уиIахь хэплъхьашъунэу охъу. Ар зыми емыгъэпшэн насыпыгъэшхоу сэ сэлъытэ. Апэрэ Чебурашкэ ныс­хъапэр пIыгъыныр сыдым ымыуаса! Артист нахьыжъхэм шIэныгъэу къытатырэм уасэ фэтэшIы ыкIи зэтырагъэуцогъэ шэн-хабзэхэр лъыдгъэкIотэнхэм тыпылъ. Сэри сауж къикIыхэрэм ахэмкIэ садэгуащэ, — къыхигъэщыгъ Анна Мироновам.Бытырбыф марионеткэхэмкIэ и Къэралыгъо театрэу Е. С. Деммени ыцIэ зыхьырэм икъэгъэлъэгъонхэр мэфищым къыкIоцI тIогъогогъо кIощтых. ШIоигъоныгъэ зиIэхэр зэкIэ ахэм яплъынхэу филармонием рагъэблагъэх.ХьакIэхэм якъеблэгъэгъу иджэуап дэкIыгъо Адыгеим инысхъэпэ театрэу «Дышъэ къошыным» къыпыщылъ. «Дэ­кIыгъо инхэм» къадыхэлъытагъэу рес­публикэ театрэр мэлылъфэгъум и 22-м Бытырбыф еблэгъэщт, испектаклэхэр къыщигъэлъэгъощтых.ШъушIэным пай«ДэкIыгъо инхэр» зыфиIорэ къэ­ралыгъо программэм 2014-рэ илъэсым къы­щегъэжьагъэу Iоф ешIэ. Урысыем итеатрэхэм ятворческэ зэдэлэ­жьэныгъэ зегъэушъомбгъугъэныр, ахэм яIофшIэн цIыфыбэмэ ягъэлъэгъугъэныр ипшъэрылъ шъхьаI.Анцокъо Ирин.