АР-м и ЛIышъхьэ инэкIубгъу
Лъэпкъ орэдхэмкIэ ыкIи къашъохэмкIэ къэралыгъо ансамблэу «Ислъамыер» зызэхаща-гъэр илъэс 35-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъон къытыгъ.
АщкIэ илъэс реным ригъэкIокIыщт мэфэкI концертхэр ащ ыублагъэх. Ирепертуар щыщэу цIыфхэм алъэгъугъахэм дакIоу, кIэхэри къэгъэлъэгъоным хэхьагъэх. Илъэс зэфэшъхьафхэм ансамблэм хэтыгъэхэр пчэгум къызэрихьагъэхэр мэфэкI зэхахьэм ихъугъэ-шIэгъэ шъхьэIагъ.Творческэ илъэсхэу къызэринэкIыгъэхэм къакIоцI «Ислъамыем» щытхъубэр къылэжьыгъ. Ансамблэр Урысыем и Правительствэ и Къэралыгъо тын илауреат, бгъэхалъхьэу «Адыгеим и Щытхъузехьэр» къыфагъэшъошагъ, къэралыгъо ыкIи дунэе зэнэкъокъухэм анахь чIыпIэшIухэр къащихьыгъэх. Анахь шъхьаIэр — цIыфхэм яшIулъэгъу къылэжьыгъ.
1991-рэ илъэсым гъэтхапэм и 16-м ансамблэр зэхащэгъагъ. Адыгэ автоном хэкур Адыгэ Республикэ зэхъум ыуж ащ фэдэ амал щыIэ хъугъагъэ ыкIи лъэпкъ культурэм ихэхъоныгъэ изы лъэбэкъукIэу тарихъым хэхьагъ. Пшъэрылъ шъхьаIэу фагъэуцугъагъэр адыгэ лъэпкъ мэкъамэр, къашъор, орэдыр къыухъумэнхэр, заригъэужьыныр ары. Iоф зишIэрэ илъэсхэм къакIоцI ифэшъуашэу ар егъэцакIэ.«Ислъамыер» республикэм иансамблэ пэрытхэм ащыщ. Лъэпкъ культурэмрэ искусствэмрэ иIахьышIоу ахэлъым ыкIи ахилъхьэрэм республикэм осэшхо щыфашIы. Ар къащиIуагъ исоциальнэ нэкIубгъохэм ыкIи ямэфэкIкIэ ансамблэм хэтхэм афэгушIуагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.— Купым итворческэ кIэн Адыгеим имызакъоу, Урысыем культурэмкIэ идышъэ фонд хэхьагъ. Ащ икъэшъо гъэуцукIэ, итеплъэ ыкIи зыми хэмыкIокIэрэ ымакъэ къашIэжьы ыкIи гупсэ хъугъэх. Джа макъэхэм, язекIуакIэ ыкIи язэмышъогъугъэ цIыфыкIэхэр еумэхъых.IэпэIэсэныгъэшхо зыхэлъ купым искусствэм илъэгэпIакIэхэр ыштэнхэу сыгу къыздеIэу сыфэлъаIо. Нэхэе Аслъанрэ купым иветеранхэмрэ ахалъхьэгъэ гушъхьэбаиныгъэм зызэриушъомбгъущтым, ащ «Ислъамыем» джыри къыхэхьащтхэм зызэрэфагъэзэщтым сицыхьэ телъ, — къыIуагъ республикэм ипащэ.Урысыем имызакъоу IэкIыб къэралыгъохэм япчэгу анахь цIэрыIохэм закъыщигъэлъагъозэ «Ислъамыем» адыгэ культурэм, орэдым, къашъом, шэн-хабзэхэм ядэхагъэ еIуатэ. А пстэур зишIушIагъэр ансамблэм икIэщакIоу, илъэс 30-м къехъурэ ихудожественнэ пэщагъэу, Урысыем, Адыгеим, Къэрэщэе-Черкесым, Къэбэртэе-Бэлъкъарым янароднэ артистэу, Д. Шостакович ыцIэкIэ щыт тыным, УФ-м и Правительствэ ишIухьафтын ялауреатэу, Зэкъошныгъэм иорден къызфагъэшъошагъэу Нэхэе Аслъан. Аужырэ илъэсхэм купым ихудожественнэ пащэр АР-м искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу Нэхэе Азэмат.— Адыгэ орэдышъом, орэдым профессиональнэу дэлэжьэрэ куп закъоу тиIэр «Ислъамыер» ары. Ар къыбдэхъуныр къины, пшIомыкIодынри псынкIэп, анахьэу Iофыр езыхьыжьэгъагъэр, Нэхэе Аслъан фэдэу сэнаущыгъэшхо зыхэлъ, шIэныгъэшхо зыIэкIэлъ цIыфмэ. Ащ фэдэ тиIагъэп, тиIэп ыкIи тиIэщтми тшIэрэп. Арышъ, ар зэкIэми дэгъоу къагурыIоу сэлъытэ. Сэри пшъэдэкIыжьыр икъоу зэхэсэшIэ, сыда пIомэ, ансамблэм иуцун сынэ кIэкIыгъ. Сятэ купым пае ытхыгъэ IофшIагъэхэм сахэлэжьагъ. Апэм ыбгъукIэ сыщытыу сяплъыщтыгъ, сядэIущтыгъ, нэужым оранжировкэхэр сшIыщтыгъэх… Ащ ихьатыркIэ ансамблэм ыкуцI, изэхэтыкIэ, иIофшIакIэ зыфэдэн фаер дэгъоу сэшIэ. КъызгурэIо, сыд фэдэ ансамблэ пэрытэу ущытми, лъэхъанэу узхэтыр къыдэплъытэн фае. Апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу тигъусэхэм ямызакъоу, цIыфыкIэхэри къызэтщэлIэнхэ фае. Ахэр ыпэрэм фэмыдэу, кIэ горэм фаех, ау ащ къикIырэп уцугъэ шэн-хабзэхэр къэтымыухъумэнхэу, — еIо Нэхэе Азэмат.
Непэ «Ислъамыем» ирепертуар IофшIэгъи 100 фэдиз хэт. Ахэр яжанрэкIэ зэфэшъхьафых: ижъырэ орэдыжъхэр, оперэр, рапсодиер, симфониер, вариациер, рондор. Жанрэ зэмылIэужыгъохэр зэрэщызэгъэкIугъэхэм «Ислъамыер» пстэуми къахегъэщы. Ащи изакъоп. Орэд къэIонымрэ къашъомрэ зэрэзэхигъащэхэрэми хеушъхьафыкIых. Художественнэ пащэм къызэриIуагъэмкIэ, ныбжьыкIэхэр къызэщэлIэгъэнхэм пае мы лъэныкъом анахьэу ынаIэ тырегъэты. ГущыIэм пае, имэфэкI концертэу купым къытыгъэм «Си Рэмэзан» ыIоу орэд-къэшъо композицие кIэу художественнэ пащэм хигъэуцуагъ.— Ар зэфакIу. А зы уахътэм орэд къаIо ыкIи къэшъох. Тилъэпкъ шэн-хабзэу тхэзыжьыгъэр ары. 1991-рэ илъэсым «Ислъамыер» зызэхащэм къырихьыжьэжьыгъ. Шъыпкъэ, ар IэшIэхэп, сыда пIомэ фэгъэсэгъэ музыкантхэр уиIэнхэ фае, сыда пIомэ орэд-къэшъо композициехэр бгъэуцухэ зыхъукIэ шъхьаIэр орэдышъор ары. Къашъор ащ къыщежьэ, ащ елъытыгъэу къешIакIэр бгъэуцунфае, зэблэбгъэуцукIынэу щытэп. Джащ дэжьыр ары хореографическэ къэшъо тэрэз зыбгъэуцушъущтыр. Непи ары анахьэу тынаIэ зытетыр, — къыхегъэщы художественнэ пащэм.Илъэс пчъагъэу ансамблэм зыхэтхэм ащ инэпэеплъ хъугъэх Къумыкъу Щамсудин, Шъымырзэ Казбек, Эльдэрэ Айдэмыр, пчэгу кIыбым джы Iоф щызышIэу ХъокIо Сусанэ ыкIи нэмыкIхэр. Ахэм адакIоу ныбжьыкIэхэми Iоф ашIэ. ЛIэуж нахьыжъым нахьыкIэр зыдигъасэзэ купым ренэу зегъэкIэжьы, инеущ лъегъэкIуатэ.— Шъыпкъэр пIощтмэ, ренэу нэбгыракIэхэр къытфэкIох, ау зэкIэри къытханэрэп, сыда пIомэ амалэу IэкIэлъыр инын фае. ЕтIанэ, тимэкъамэхэри, тиорэдхэри шIу плъэгъунхэ фае. КъэпIонхэмкIэ ахэр къызэрыкIохэп, уизакъомрэ ансамблэ псау ухъунымрэ зэфэшъхьаф. Ары нахь мышIэми, къытфакIохэрэм къахэтэхы, тядэIу, заушэтыжьынэу уахътэ ятэты. Орэдышъоу къыIорэр ыгу нэсэу, шIу зилъэгъукIэ къытхэнэ, арынчъэмэ, сэнаущыгъэшхо хэлъми, ар ансамблэм хэзэгъэн ылъэкIыщтэп. Угу рихьырэр пшIэ зыхъукIэ ары творчествэр. Арэу щымытмэ, ар къыбдэхъущтэп, — еIо Азэмат.Мыгъэ я 35-рэ илъэсым ихэгъэунэфыкIын ижьау чIэтэу «ИслъамыемкIэ» рекIокIыщт, концертхэмкIэ баищт. Адыгеим имызакъоу, гъунэгъу шъолъырхэм ыкIи темыр-къохьэпIэ Урысыеми нэсыщтых.Анцокъо Ирин.