Адыгабзэм нахь фэIазэхэр

Мыщ фэдэ цIэ зиIэ зэнэкъокъу шIэныгъэхэм зыщахагъа­хъорэ республикэ институтэу Мыекъуапэ дэтым щы­кIуагъ. Адыгабзэмрэ адыгэ тхыбзэмрэ я Мафэ ар фэ­гъэ­хьыгъагъ.

Адыгеим ирайонхэм къарыкIыгъэ купи 8 яшIэныгъэхэмкIэ лъэныкъуиплIыкIэ ащ щызэнэкъокъугъэх: «Къашъомрэ орэдымрэ гум къыщежьэх», «Бысымгуащ», «Адыгэ шэн-хэбзэ зэхэтыкIэхэр», «ГущыIэжъхэр».ОсэшI купэу гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ шIэныгъэмрэ Министерствэм, шIэныгъэхэм яхэгъэхъонкIэ институтым, къэбарлъыгъэIэс амалхэм ялIыкIохэр зыхэхьэгъэхэ осэшI купым сэри сыхэтыгъ, сигуапэу ятIонэрэ илъэс хъугъэу мыщ фэдэ Iофтхьабзэм сыхэлажьэ, сыда зыпIокIэ, ар – адыгэм ыбзэ, икультурэ ямэфэкI шъыпкъэ мэхъу. Гукъаоми, аужырэ уахътэм бэрэ зэхэпхыщтэп кIэ­лэцIыкIухэр жъугъэу тилъэпкъыбзэкIэ гущыIэхэу. Ау мы зэнэкъокъум къеушыхьаты адыгабзэр къабзэу зыгъэфедэрэ, ащ IупкIэу игупшысэхэр къырызыIорэ сабыйхэр джыри мымакIэу зэрэтиIэхэр ыкIи ащ уимыгъэгушIон плъэкIырэп. Къыхэгъэщыгъэн фае, мыщ фэдэ зэнэкъокъухэм зафагъэхьазыры зыхъукIи кIэлэцIыкIухэм яшIэныгъэхэм якъэкIопIэ инэу ахэр зэрэхъухэрэр — илыягъэу зыгорэм еджэнхэ, зэрагъэшIэн фае мэхъу,ар щыIэныгъэми къащыфэфедэжьыщт.

Орэд къэIоныр, къэшъоныр аужырэ уахътэм анахьэу зыпылъхэм ащыщмэ, «Бысымгуащ» зыфиIорэ зэнэкъокъум джащ фэдэу бэ аригъэшIагъэу плъытэн плъэкIыщт. ЧIыпIэу ар зыщыкIуагъэм адыгэ гъомлапхъэм ымэ IэшIу шъхьащытэу, бысымгощэ цIыкIухэм къызэIуа­хыгъэ Iанэхэр уямыплъэкIэу дэхагъэх. Мыщ тишхыныгъоу темытыгъэ къэнагъэу щыIагъэп пIоми хъущт — пIастэр, щыпсыр, лылыбжьэр, щэлэмэ зэмлIэужыгъохэр, хьалыжъор, бахъсымэр, гыныплъыпсыр, къэбыр, адыгэ къуаер… Рай­он пстэуми яIанэхэм бгъэшIэгъон икъун атетыгъ, пшъэшъэ цIыкIухэм шхыныгъо пэпчъ зыфэдэмрэ ар зэраупщэ­рыхьэрэ шIыкIэмрэ къаIотагъэх, пкъы­шъолымкIэ федэу къахьырэри ащыгъуп­шагъэп. Ежь бысымгуащэхэми лъэпкъ шъуашэхэр ащыгъхэу, IупкIэу пстэури къыдгурагъэIуагъ. Аужырэ уахътэм дегъэштэгъэ Iанэхэри, ижъым агъэфедэщтыгъэхэри мыщ щытлъэгъугъэх, аужырэхэр Тэхъутэмыкъое районым гъэшIэгъон дэдэу къыгъэлъэгъуагъэх, Адыгэ республикэ гимназием икупи шхыныгъо­хэр адыгэ Iанэхэм къатыригъэуцуагъ.

Купхэм ацIэ игугъу къэсшIын. «Дэхэбын» зыфаусыгъэр Адыгэ республикэ гимназием къикIыгъ, «Бэрэчэтыр» Мые­къуапэ икуп, «Абдзэхэ жъуагъохэр», щэч хэплъхьажьынэу щымытэу, Шэуджэн районым илIыкIуагъэх, «Нэфылъыр» Тэхъутэмыкъое районым, «Гъобэкъуае инэфылъэхэр» Теуцожь районым, «Гугъэр» Кощхьэблэ районым, «Тыгъэнэ­бзыйхэр» Красногвардейскэ районым къарыкIыгъэх, «Адыгэкъалэ инэбзыйхэр» республикэм иятIонэрэ къалэ иех.Гъомылапхъэхэм язэнэкъокъу дгъэшIагъозэ, адыгэ шэн-хэбзэ зэхэтыкIэхэм якъэгъэлъэгъон тиумэхъыгъ. Кушъэхап­хэр, шъэощэжьыр, нысэищыжьыр, ныоежьэжьыр, хьакIэпэгъокIыныр, лъэте­гъэу­цор, чэщдэсыр театрэм ущыI пшIуагъэшIэу купхэм къагъэлъэгъуагъ. Узы­гъэгушхони, узыгъэщхыни, кIэнэкIалъэ пшIыни, уезыгъэгупшысэни — бэ къэгъэлъэгъонхэм ахэтыгъэр.Нэужым Iофтхьабзэр зезыщэрэм гущыIэжъхэм азыныкъоу къыIорэр зэкIэми апэ къизыгъэкъужьырэмкIэ зэнэкъо­къур аухыгъ. Ащ къыгъэлъэгъуагъ кIэлэ­цIыкIухэм дэгъоу ахэри зэрашIэхэрэр.

Анахь дэгъур къыхэпхыныр къиныгъэ ыкIи арэп зэнэкъокъум пшъэрылъ шъхьа­Iэу иIагъэр. Ащ мы тхыгъэм икъежьапIи игугъу къыщысшIыгъ. Купхэр зэкIэ къы­хэдгъэщыгъ, шъхьадж лъэныкъоу нахь къыдэхъугъэм пстэури елъытыгъагъ. Ау зэкIэ лъэныкъохэмкIэ пэрытыгъэм ыцIи къемыIо хъущтэп, арыти, Адыгэ респуб­ликэ гимназием и «Дэхэбын» апэрэ чIыпIэр фэдгъэшъошагъ. «Бэрэчэтымрэ» «Абдзэхэ жъуагъохэмрэ» ятIонэрэ хъугъэх, ящэнэрэ чIыпIэр Тэхъутэмыкъое районым и «Нэфылъэ» ыхьыгъ.Лъэныкъоу «Адыгэ шэн-зекIокIэ ха­бзэхэм язехьакIохэр» зыфиIорэмкIэ «Гъобэкъуае инэфылъэхэр» анахь дэгъу­гъэх, «Адыгэ шэн-хабзэхэм яухъума­кIохэкIэ» тяджагъ «Адыгэкъалэ инэ­бзыйхэм», «Бысымгуащ» зыфиIорэмкIэ пэрытныгъэ зыхьыгъэр «Гугъэр» ары, «Анахь къэшъокIо Iазэхэр» «Тыгъэнэ­бзыйхэр» арэу къычIэкIыгъ. ШIухьафтын зэтымытыгъэ зыпари купхэм къа­хэкIыгъэп.Сэ сшъхьэкIи, осэшI купым ацIэкIи къыхэзгъэщынэу сыфай кIэлэегъаджэхэм Iофышхо зэрашIагъэр. Мыщ фэдэ кIэлэцIыкIухэм яухьазырыныгъэ, щэч хэмылъэу, ахэр ары зишIушIагъэр, унагъохэми къатефэрэр зэрахьэшъ ары сабыйхэр ащ фэдэу зыкIэгущыIэхэрэр, ахэми къадырамыгъаштэу бысымгуащэм икъэ­гъэлъэгъони афызэшIокIыщтыгъэп.Лъэшэу сэгугъэ мы кIэлэцIыкIухэм ащыщхэм IофышIэхэмкIэ тифэныкъоныгъэ рагъэкъужьынэу, адыгабзэм илъагъо тисэнэхьат къыфищэнхэу.МэщлIэкъо Саид.