ЛIыхъужъныгъэу щызэрахьагъэр зыфэдэр къэIогъуай

ХэбзэшIу зэрафэхъугъэм тетэу, АР-м иветеранхэм я Совет ыкIи республикэ фондэу «ТекIоныгъ» зыфиIорэр икIэщакIохэу ТекIоныгъэшхом и Мафэ ехъулIэу Адыгеим илIыкIо куп къэлэ-лIыхъужъэу Волгоград бэмышIэу щыIагъ. Сталинград заом щыфэхыгъэхэм яшIэжь зэрагъэлъапIэрэм ишыхьатэу Мамай Iуашъхьэм дэкIоягъэх. Адыгеим икIыхи Сталинград къэзыухъумагъэхэм ацIэкIэ 2019-рэ илъэсым дзэ-мемориальнэ къэхалъэм шIэжь тамыгъэу щагъэуцугъэм дэжь зэхахьэ щыкIуагъ, тидзэкIолIхэм афэшъыгъуагъэх.

ЛIыкIо купым хэтыгъэх Адыгэ Респуб­ликэм ирайонхэм къарыкIыгъэ УIэшыгъэ КIуачIэхэм, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием яветеранхэр, АР-м иобщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» ыцIэкIэ Хъот Юныс, АР-м иветеранхэм я Совет итхьаматэ игуадзэу Иван Бормотовыр, юнармием хэтхэр, пстэумкIи нэбгырэ 40 хъущтыгъэх. Купым пэщэныгъэ дызэрихьагъ УФ-м ыкIи Пшызэ шъолъырым физическэ культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ язаслуженнэ IофышIэу Джарымэкъо Юсыф.Ащ къызэриIуагъэмкIэ, жъоныгъуакIэм и 9-м ипэгъокIэу мыгъэ ятфэнэрэу АР-м иветеранхэм я Советрэ республикэ фондэу «ТекIоныгъэмрэ» яIэпыIэгъукIэ Сталинград заом щыфэхыгъэхэм яшIэжь зыщагъэлъэпIэрэ Мамай Iуашъхьэм Адыгеим илIыкIохэр кIуагъэх. Адыгеим иофицерхэм ыкIи идзэкIолIхэм яшIэжь гъэпытэгъэныр зигукъэкIыгъэр респуб­ликэм иветеранхэм я Совет ары. Ащ дыригъэштагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.Адыгеим икIыгъэ купым къэлэ-лIыхъу­жъэу Волгоград иадминистрацие щыщхэр къыпэгъокIыгъэх, ахэм тичIыгогъухэри ахэтыгъэх: Волгоград хэкум и Къэралыгъо телерадиокомпание итхьаматэу, политическэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу, УФ-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу КIэрэщэ Аслъанбэч Тембот ыкъор, къалэу Волгоград иветеранхэм я Совет итхьаматэу Александр Струковыр, Советскэ Союзым и ЛIы­хъужъ икIалэу Бжыхьэкъо Мурад Къымчэрые ыкъор.Сталинград къаухъумэзэ хэкIодэгъэ тичIыгогъухэм афэгъэхьыгъэ мыжъосы­нэу Мамай Iуашъхьэм тетым дэжь лъы­тэныгъэ зышIырэ къэрэгъулымрэ оркестрэмрэ дэхэ дэдэу Адыгеим илIыкIо куп къащыпэгъокIыгъэх.Сталинград заом хэлэжьэгъэ тичIыпIэгъухэм афагъэуцугъэ шIэжь тамы­гъэм дэжь митинг щыкIуагъ. Ащ къыщыгущыIагъ купым ипащэу Джарымэкъо Юсыф.— 1942-рэ илъэсым бэдзэогъум и 17-м къыщегъэжьагъэу 1943-м мэзаем и 2-м нэс Сталинград шъхьафит шIыжьыгъэнымкIэ заор кIуагъэ. Мы мафэм тыгу къэтэгъэкIы­жьых тидзэкIолI ухъумакIохэу ыкIи мы къа­лэм щыпсэухэу яхэгъэгу къаухъумэзэ зыпсэ зытыгъэхэр. Сталинград заом Адыгеим икIыгъэ нэбгырэ 1247-рэ хэлэжьагъ. Къалэр къа­гъэгъунэзэ Волгэ дэжь тичIы­пIэгъу дзэкIолI ыкIи офицер 440-рэ щыхэкIодагъ. Нэбгырэ 898-мэ медалэу «Сталинград къызэриухъумагъэм пае» зыфиIорэр къафагъэшъошагъэу ядэжьхэм къагъэзэ­жьыгъ. Сталинград къэухъумэгъэнымкIэ анахь мэхьанэ зиIэ чIыпIэу хъугъэр Мамай Iуашъхьэр ары. Мы зэо-зэпэуцужь мэхъаджэм тичIыгогъоу хэкIодагъэхэм ыкIи псаоу къыхэкIы­жьыгъэхэм ацIэхэр агъэу­нэфынхэ алъэкIыгъ. АщкIэ Адыгэ Респуб­ликэм и ШIэжь Тхылъ къызфагъэфедагъ. Адыгеим щыщ дзэкIолIхэм афэгъэхьыгъэу ащ шIэжь тамыгъэ къащыфызэIуа­хыгъ. Сталинград дэжь щыкIогъэ заор цIыфлъэпкъым итарихъ хэ­хьагъ, ЯтIонэрэ дунэе заом ащ къэ­гъэзапIэ фишIыгъ, — къыIуагъ Джырымэкъо Юсыф.Къэзэрэугъоигъэхэм зафигъазэзэ, Джарымэкъо Юсыф къыIуагъ Хэгъэгу зэошхом илъэхъан тятэжъ пIашъэхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр ренэу тишIэжь хэлъыныр типшъэрылъэу зэрэщытыр. Джащ фэдэу агу къыгъэкIы­жьыгъ Хэгъэгу зэошхом илъэхъан Адыгеим щыщ нэбгырэ мин 80-м ехъу фронтым зэращэгъагъэр, ахэм ащыщэу нэбгырэ мин 33-м ехъу зэрэфэхыгъэр. Нэбгырэ мин 15-м ехъу Хэгъэгум итын лъапIэхэмкIэ къыхагъэщыгъэх. Нэбгырэ 27-мэ Советскэ Союзым и ЛIыхъужъыцIэр къафаусыгъ.ШIэжь зэхахьэм хэлэжьагъэхэр тичIыпIэгъухэу мыщ щыфэхыгъэхэм зы такъи­къэ афэшъыгъуагъэх, шIэжь тамыгъэм къэгъагъэхэр кIэралъхьагъэх ыкIи рес­публикэм ирайон пэпчъ къырахыгъэ адыгэ чIыгу бжыб зырыз ыпашъхьэ ратэкъуагъ.Iофтхьабзэм икIэухым хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэжьагъэу, ЛIыхъужъныгъэм иорден икавалерэу Игорь Гилевым юнармейцэ анахь чанхэм тын лъапIэхэр аритыгъэх.Ащ къыкIэлъыкIоу, лIыкIо купыр Мамай Iуашъхьэм имемориал шъхьаIэ екIолIагъэх.— Патриотическэ пIуныгъэм, тарихъ кIэным икъэухъумэн мэхьанэшхо яI. ЛIыгъэшхо зыщызэрахьэгъэ къэлэ-лIыхъужъым тызэрэщыIа­гъэм, ащ итарихъ нэIуасэ зызэрэ­фэтшIыгъэм тыкъыгъэбаигъэу, гукъэкIыжь дахэхэр къытфигъэнагъэу къэдгъэзэжьыгъ, — къыIуагъ Джарымэкъо Юсыф.Адыгэ Республикэм иветеранхэм я Совет хэтэу Иван Бормотовым итхыгъэ къызэрэщиIорэмкIэ, 1943-рэ илъэсым мэзаем и 2-м Сталинград заом нэмыцы­дзэхэр щызэхагъэтэкъуагъэх, псаоу къэ­нагъэхэм кIаIэжьыгъагъ. Темыр Кав­казым итыгъэ фашистхэр гузэжъогъоу зэкIакIощтыгъэх. ЗэопIэ линиеу «Дахъо — Темнолесская — Гуамка» зыфиIорэр я 9-рэ къушъхьэщэрыо дивизием къызэпичи, Адыгеим къыфигъэ­зэгъагъ. Пыир щтагъэу ышъхьэ зэрэрихыжьыщтым пылъыгъ. Нэмыцхэр Мыекъуапэ дэкIы­жьынхэу рагъэжьэгъагъ. Нэужым Адыгеим ичIыпIэ зэфэшъхьафхэр шъхьафит ашIыжьыгъэх.Адыгеим щыщхэу Сталинград къэзыухъумагъэхэм ясаугъэтэу Мамай Iуашъ­хьэм тырагъэуцогъэ тамыгъэм итеплъэ ШIэжь Тхылъ зэгохыгъэм фэд. Ащ урысыбзэкIи адыгабзэкIи тыратхагъ: «Адыгеим ыкъохэу, ыпхъухэу Сталинград иухъумакIохэм егъэшIэрэ щытхъур яй» ыкIи «Вечная слава сыновьям и дочерям Адыгеи — защитникам Сталин­града».ЛIыкIо купым хэтхэр Мамай Iуашъхьэм зыдэкIуаехэм, Сталинград заом илIы­хъужъ­хэм ацIэкIэ агъэпсыгъэ саугъэт скульптурэхэу «Родина-мать зовет!», «Скорбящая мать», «Стоять насмерть», «Память поколений» зыфиIохэрэр, зэхэкъутэгъэ дэпкъхэр зэрагъэлъэгъугъэх. Дзэ щытхъум и Залэу ЕгъэшIэрэ машIор зыщыблэрэм щыIагъэх. ДзэкIолI къэрэгъулхэр зэрэзэблахъухэрэм еп­лъын­хэу кIэлэцIыкIухэм амал яIагъ. Юнармейцэхэр музей-панорамэу «Сталинград заом», сержантэу Павловым иунэ ащыIагъэх.— Хэгъэгу зэошхом илъэхъан фашист-техакIомэ язаохэзэ Мамай Iуашъхьэм тицIыфмэ лIы­хъужъныгъэу щызэрахьагъэр зыфэдэр къэIогъуай. Дзэ щыт­хъум игъогу тырыкIозэ, зы лъэныкъомкIэ, хэкIодагъэхэм, зыпсэ шъхьамысыгъэхэм гур афэузыжьы, ащ нэмыкIэу ти Хэгъэгу нахь лъэшэу тырыпагэу тэхъу, патриотизмагъэр къытхелъхьэ. Заом фэгъэхьыгъэ хъугъэ-шIа­гъэу мыщ щызэхэтхыгъэмэ афэдэ зы литературэ е тхыгъэ горэми ахэбгъотэщтэп. Советскэ дзэкIолIым илIыхъужъныгъэ, цIыфхэм афэгъэхьыгъэ гукъэ­кIыжьхэм ащыгъуазэ тыхъугъ. Сталинград тыкIонымкIэ зишIуагъэ къытэзыгъэкIы­гъэхэм, зэхэщакIохэм зэкIэми тафэраз, — къыIуагъ Иван Бормотовым.КIарэ Фатим.