Ацумыжъхэм яхъарзынэщ
Ацумыжъ Айсэ Пщытефэ ыкъор Шапсыгъэ (ПсышIопэ) районымкIэ къуаджэу Нэжъыго 1914-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 25-м къыщыхъугъ. Илъэс 50-м ехъу егъэджэн Iофым ритыгъ, ащ щыщэу илъэс 40-м мы районым иеджапIэхэм пэщэныгъэ адызэрихьагъ.
Якъоджэ ублэпIэ еджапIэ къызеух нэуж кIалэр ТIуапсэ къыщызэIуахыгъэ рабфакым щеджагъ. Ащ ыуж икъоджэ гупсэ къыгъэзэжьи, 1932-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1935-рэ илъэсым нэс колхозэу «Горнэм» бухгалтерэу щылэжьагъ. Илъэс 18 нахь ымыныбжьэу колхозым икомсоргэу ар хадзыгъ.1935-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1939-рэ илъэсым нэс А. П. Ацумыжъыр Нэжъыго ублэпIэ еджапIэм ипэщагъ. 1935-рэ илъэсым Краснодар дэт кIэлэегъэджэ училищым изаочнэ отделение чIэхьагъ. 1939-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Шапсыгъэ роном ипедагогическэ кабинет ипэщагъ. 1940-рэ илъэсым имэзае къулыкъу щихьынэу кIалэр Дзэ Плъыжьым кIуагъэ.Хэгъэгу зэошхор къызежьэм фронтым ащагъ. ТIуапсэ дэжь, ЧIыгу Залэм, Къырым фронтым псэемыблэжьэу ащызэуагъ. Къырым фронтым ия 105-рэ шхончэо ротэ ия 4-рэ взвод икомандир иIэпыIэгъоу щытыгъэ Ацумыжъыр Керченскэ хытIуалэм десантэу къыщырагъэтIысыкIыгъагъ, псэупIэу Семи-Колодезий дэжь къыщауIэгъагъ. Ау командирэу фэхыгъэм ычIыпIэ иуцуи, взводым пэщэныгъэ дызэрихьагъ.1942-рэ илъэсым ищылэ мазэ Орловскэ бронетанковэ училищэу Мыекъуапэ къахьыжьыгъэм щеджэнэу ар агъэкIуагъ. Училищым чIэсхэм къахахи, Мыекъопэ танк бригадэ зэхащэгъагъ. Темыр-Кавказ фронтым и Приморскэ куп хахьэщтыгъэ танк бригадэм хэтэу А. П. Ацумыжъыр зэо пхъашэхэм ахэлэжьагъ. ПолитчастымкIэ командирым игодзагъ, взводым икомандирэуи щытыгъ.Ахэм ячасть къалэу ТIуапсэ къыухъумэнэу агъакIо. 1942-рэ илъэсым мэзаем и 7-м Джанторэ иIэгъо-блэгъу А. П. Ацумыжъыр зипэщэгъэ дзэкIолIхэм пыим ивзвод къыщаухъурэигъ ыкIи щызэхакъутагъ. 1942-рэ илъэсым шышъхьэIум и 2-м Кущевкэ дэжь Ацумыжъ Айсэрэ ащ игъусэгъэ дзэкIолIитфымрэ пыим иартиллеристи 8 гъэрэу къыщаубытыгъагъ.1942-рэ илъэсым чъэпыогъум и 26-м Псыфабэ иIэгъо-блэгъу ащ ышъхьэ къыщауIагъ. Госпиталым къызыщеIэзэхэ нэуж А. П. Ацумыжъыр хэгъэгу кIоцIыдзэхэм къулыкъу ащихьынэу агъэкIуагъ. 1946-рэ илъэсым дзэм къыхэкIыжьыгъ.Псэемыблэжьэу зэрэзэуагъэм фэшI Ацумыжъ Айсэ Жъогъо Плъыжьым иорден, Хэгъэгу зэошхом иорденэу а 1-рэ шъуашэ зиIэр, медальхэу «1941 — 1945-рэ илъэсхэм Германием зэрэтекIуагъэм пае», «Кавказыр къызэриухъумагъэм пае» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх.Хэгъэгу зэошхом ыуж Ацумыжъыр Нэжъыго иублэпIэ еджапIэ ипащэу Iоф ышIагъ. Ау зишIэныгъэ хэзыгъахъо зышIоигъогъэ кIалэр Краснодар дэт кIэлэегъэджэ институтым чIэхьагъ ыкIи гъэхъагъэ хэлъэу тарихъымкIэ факультетыр къыухыгъ.ПсышIопэ районымкIэ псэупIэу Совет къуаджэм илъэсибл еджапIэу дэтыгъэм 1950-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1953-м нэс ар ипэщагъ. 1953 —1957-рэ илъэсхэм ПсышIопэ районымкIэ псэупIэу Мэкъупсэ иилъэсибл еджапIэ ипащэу Iоф ышIагъ. Ащ пэщэныгъэ зыщызэрихьэгъэ илъэсхэм еджэпIакIэ Мэкъупсэ щагъэпсыгъагъ, илъэсиблырэ зыщеджэщтыгъэхэр гурыт еджапIэ ашIыжьыгъагъ. Ау ащ игъэпсын къинэу къафыдэкIыгъагъ. Псэолъапхъэхэр, техникэр икъоу яIагъэхэп. IофышIэхэм аготхэу пащэми, кIэлэегъаджэхэми псэолъэшIыным яIахь хашIыхьагъ. Мы еджапIэм игъэпсын акIуачIэу, яуахътэу, япсауныгъэу ахэм бэ халъхьагъэр.А. П. Ацумыжъыр етIанэ ПсышIопэ районымкIэ Зубовскэ илъэсибл еджапIэм агъакIо, 1957 — 1960-рэ илъэсхэм пащэу ащ щэлажьэ. Къапэблэгъэ псэупIэу Каткова щель зыфиIорэми а лъэхъаным еджапIэ ащ щаригъэгъэпсыгъагъ.1960-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1965-м нэс Трансмашскэ илъэсий еджапIэм ипэщагъ. 1965-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1986-рэ илъэсым нэс Ацумыжъ Айсэ Мэкъупсэ пчыхьэ еджапIэм пащэу, тарихъымкIэ кIэлэегъаджэу щылэжьагъ.А. П. Ацумыжъыр народнэ депутатхэм я ПсышIопэ район Совет идепутатэу пчъагъэрэ хадзыгъ, ПсышIопэ районымрэ къалэу Шъачэрэ яобщественнэ щыIакIэ чанэу хэлэжьагъ. Гуетыныгъэшхо фыриIэу Iоф зэришIагъэм, пэщэ чанэу зэрэщытыгъэм афэшI ПсышIопэ районым, къалэу Шъачэ, Краснодар краим япащэхэм ярэзэныгъэ, ящытхъу тхылъыбэ ащ къыфагъэшъошагъ. ПсэупIэхэу Мэкъупсэ, Каткова щель, Совет къуаджэм ащ щаригъэшIыгъэ еджапIэхэм джы къызнэсыгъэми Iоф ашIэ.Илъэс 50-м ехъурэ кIэлэеджакIохэм шIэныгъэ куу ягъэгъотыгъэным зищыIэныгъэ фэзыгъэIорышIэгъэ Ацумыжъ Айсэ Iофхьэбзабэмэ якIэщэкIуагъ. ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэр икъоу къызыгурыIощтыгъэ пащэр шъыпкъагъэу хэлъыгъэмкIэ, ицIыфыгъэкIэ уахигъэлъыхъухьанэу, зэхэщэкIо чанэу щытыгъ. Ар цIыфхэм апае щыIагъ, зыкъыфэзыгъазэрэ пэпчъ IэпыIэгъу зэрэфэхъущт амалхэм яусэщтыгъ. Ащ ригъэджагъэхэм врач, инженер, кIэлэегъэджэ, дзэ пэщэ сэнэхьатхэр ыкIи нэмыкIхэр зыIэ къизыгъэхьагъэхэр къахэкIыгъэх. Ахэм гуфэбэныгъэу, рэзэныгъэу япащэ фыряIагъэр джы къызнэсыгъэм къафиIотыкIырэп.Ацумыжъ Айсэ зибын-унагъо фэсакъырэ ты Iушэу щытыгъ. Ишъхьэгъусэу МыIуминатрэ (Коблмэ япхъу) Айсэрэ аIэ зэкIэдзагъэу пхъуитIоу, къуитIоу къапыфагъэр дахэу зэдапIугъ, апшъэрэ гъэсэныгъэ арагъэгъотыгъ. Ахэм яунагъо ПсышIопэ районым анахь щалъытэхэрэм, хьакIэхэм агу афызэIухыгъэу апэгъокIыхэрэм ащыщыгъ. Зэшъхьэгъусэхэр зэгурыIохэу, зэрэлъытэхэу илъэс 42-рэ зы щыIэныгъэ гъогу зэдытетыгъэх.Кобл МыIуминат илъэс 14 нахь ымыныбжьэу колхозым хэхьагъ, ыкIуачIэ къызэрихьэу ащ щылэжьагъ, Мыекъопэ кIэлэегъэджэ училищым ия 2-рэ курс къыухыгъ. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан адрэ илэгъухэм афэдэу Дзэ Плъыжьым итехникэ къушъхьэхэм зэрэщапхыращыщт гъогухэр зыгъэпсыгъэхэм пшъашъэри ахэтыгъ.СССР-м и Апшъэрэ Совет и Президиум 1946-рэ илъэсым бэдзэогъум и 6-м къыдигъэкIыгъэ УказымкIэ Кобл МыIуминат медалэу «За доблестный и самоотверженный труд в период Великой Отечественной войны 1941 — 1945 гг.» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ.Ацумыжъ Айсэ еджэпIэ Iофхэм ренэу апылъыгъ. Ишъхьэгъусэу МыIуминат кIэгъэкъон пытэу ащ тыди щыриIагъ. Унэгъо Iофхэри, кIэлэцIыкIухэм япIуни анахьэу зыпшъэ дэкIыщтыгъэр ныр ары. Сабыйхэм зыкъаIэти, еджапIэм кIохэу заублэм, МыIуминат еджэпIэ буфетым щылажьэу ригъэжьагъ. Бзылъфыгъэ хъупхъэр пчъагъэрэ зэнэкъокъухэм щатекIуагъ. ЕIолIэнчъэу иIоф зэригъэцакIэщтыгъэм пае щытхъу, рэзэныгъэ тхылъыбэ, щытхъуцIэу «Коммунистическэ IофшIакIэм иударник», медалэу «IофшIэным иветеран» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх.Ацумыжъ Айсэ 1992-рэ илъэсым ищылэ мазэ идунай ыхъожьыгъ. Ау цIыфыгъэшхорэ Iэдэбрэ зыхэлъыгъэ пэщэ чаныр ригъэджагъэхэми, икъоджэдэсхэми джы къызнэсыгъэм шIукIэ агу къэкIыжьы. Ащ нахь насыпыгъэ мэхъужьа?!2017-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 23-м ПсышIопэ районымкIэ Мэкъупсэ гурыт еджапIэу N 79-м Ацумыжъ Айсэ Пщытефэ ыкъом мыжъобгъу къыщыфызэIуахыгъ. Гурыт еджапIэм ищагу а мафэм кIэлэегъаджэхэр, кIэлэеджакIохэр, А. П. Ацумыжъым игупсэхэр, ригъэджагъэхэр, ПсышIопэ районым иадминистрацие, хы ШIуцIэ Iушъом Iус шапсыгъэхэм я Адыгэ Хасэ ялIыкIохэр, нахьыжъхэр, Мэкъупсрэ Нэжъыгорэ адэсхэр къыщызэрэугъоигъагъэх. КIэлэеджакIохэм концерт мыщ къыщатыгъ, зэо лъэхъаным аусыгъэ орэдхэр къыщаIуагъэх.Линейкэхэмрэ лIыхъужъныгъэм идесэхэмрэ илъэс къэс гурыт еджапIэм щызэхащэхэ зыхъукIэ, Хэгъэгу зэошхом псэемыблэжьэу щызэогъэ Ацумыжъ Айсэ зэрагъэлъапIэрэр къыушыхьатэу юнармейцэхэр такъикъ заулэрэ ащ имыжъобгъу дэжь щэтых.Къалэу Шъачэ иадминистрацие 2020-рэ илъэсым гъэтхапэм и 24-м ышIыгъэ унашъоу N 458-р зытетым диштэу гурыт еджапIэу N 79-м Ацумыжъ Айсэ Пщытефэ ыкъом ыцIэ ехьы . Ащ игъэхъагъэхэр цIыфхэм зэращымыгъупшагъэм ишыхьатэу 2026-рэ илъэсым мэзаем и 20-м ЛIыхъужъым ипартэ игъэуцун епхыгъэ Iофтхьабзэр пэщэныгъэ зыщызэрихьэгъэ еджапIэм щыкIуагъ.ЩыIэныгъэ гъогушхо къэзыкIугъэ, зауи, къиныби зэпызычыгъэ, лъэуж дахэ къэзыгъэнэгъэ Ацумыжъ Айсэ Пщытефэ ыкъом сыд зэхъуи ицIыфыгъэ напэ чIинагъэп, зышъхьамысыжьэу и Хэгъэгурэ илъэпкърэ афэлэжьагъ. Iоф къыдэзышIэгъэ, зышIэщтыгъэ пстэуми шIукIэ ар агу къинэжьыгъ.КIакIыхъу Мэджыд.Хы ШIуцIэ Iушъом щыпсэурэ шапсыгъэхэм я Адыгэ Хасэ итхьамат.