Культурэм зэфищагъэх

Федеральнэ агентствэу Россотрудничествэм илIыкIогъэIорышIапIэу «Русский дом» зыфи­Iоу Тыркуем икъэлэ шъхьаIэу Анкара дэтым ипащэу Александр Сотниченкэм Адыгэ Республикэм илIыкIо куп ригъэблагъи, адыгэ культурэм и Мафэ ащ щызэхащагъ.

Урысые Федерациемрэ Адыгэ Респуб­ликэмрэ, хабзэ зэрэхъугъэу, мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэу зэкъотныгъэм фэлажьэхэ­рэм ыкIи тикъэралыгъо идэхагъэ къэзыгъэлъагъохэрэм мэхьанэшхо араты.Хэбзэ ыкIи общественнэ IофышIэхэр, артистхэр — зэкIэмкIи лIыкIо купым хэтыгъэр нэбгырэ пшIыкIутIу. Iофтхьабзэр зэрэрекIокIыгъэм, гупшысэу аригъэшIыгъэхэм афэгъэхьыгъэу къыддэгощагъэх купым хэтыгъэхэу АР-м и ЛIышъхьэ IэкIыб зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи инвестицие политикэмкIэ иIэпыIэгъоу Хьакъунэ Бэллэ, республикэ Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан, фольклорнэ-этнографическэ купэу «Ащэмэзым» ипащэу Бастэ Асиет, телерадиокомпаниеу «Адыгеим» итхьаматэу Ацумыжъ Адам.

ЛIымыщэкъо Рэмэзан къызэриIотагъэм­кIэ, мэлылъфэгъум и 15-м адыгэ культурэм и Мафэу Анкара щыкIуагъэр дахэу рекIокIыгъ, Тыркуем щыпсэухэрэр дэгъоу къапэгъокIыгъэх. Ижъырэ адыгэ культурэм итарихъ зыщагъэгъуазэ ашIоигъоу нэбгырэ 400-м ехъу Iофтхьабзэм къекIолIагъ. «Си Адыгей» зыцIэ къэгъэ­лъэгъонэу Темыр Кавказым ичIыпIэ дахэхэм анэмыкIэу, спорт ыкIи культурнэ Iофтхьабзэхэр къизыIотыкIырэр лIыкIогъэIорышIапIэм къыщызэIуахыгъ. Гусев зэшъхьэгъусэхэу Алексейрэ Надеждэрэ тырахыгъэ сурэтхэр зэхахьэм къыщагъэлъэгъуагъэх, шIоигъоныгъэ зиIэхэм ахэм защагъэгъозэн ыкIи адыгэ шхыныгъохэм ахэIэнхэу амал яIагъ. ЛIыкIо купым къыздищэгъэ адыгэ къуа­ер пстэуми ашIоIэшIугъ.— Россотрудничествэм илIыкIогъэIорышIапIэ ипащэу Александр Сотниченкэм ащ ыпэкIи тыригъэблагъэщтыгъ, 2025-рэ илъэсым ащ сыIукIэгъагъ. ТызэрэшIэу, зэпхыныгъэхэр зэдытиIагъэх. ЛIыкIогъэIорышIапIэр Урысыем и Посольствэу Тыркуем щыIэм епхыгъэу Iоф ешIэ. Ежь Посольствэми тыщыIагъ. Лъытэныгъэ ин къытфашIэу тыдэкIи къыщытпэгъокIыгъэх. Урысыем икультурэ, ишIэныгъэ, лъэпкъэу щыпсэухэрэр зэлъягъэшIэгъэныр, тилъэпкъэгъоу IэкIыбым щыIэхэм адэлэжьэгъэныр лIыкIогъэIорышIапIэм ипшъэрылъхэм ащыщ. Илъэсыбэ хъугъэу IэкIыб къэралхэм арыс тилъэпкъэгъухэмрэ тэрырэ зэрифэшъуашэу тызэдэлажьэ. Кавказ лъэпкъхэм я Ассоциациеу Тыркуем щыIэмрэ (КАФФЕД-р) республикэ Адыгэ Хасэмрэ Iоф­шIэгъу зэIукIэгъухэмкIэ тызэхэхьэ, ащкIэ бгъуитIуми типшъэрылъхэр: зэпхыныгъэу зэдытиIэр гъэпытэгъэныр, адыгэ культурэр ыкIи бзэр къэухъу­мэгъэнхэр, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм Iоф адэшIэгъэныр, ныбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэр, лъэпкъ зэфыщытыкIэхэр гъэ­пытэгъэнхэр. Адыгэ культурэм и Мафэу бэмышIэу Тыркуем щыхэдгъэунэфыкIыгъэм тыгу къыдищэягъ. Лъэшэу къыт­щыгушIукIыгъэх, тиорэдыIохэм щытхэу бэрэ Iэгу къафытеуагъэх, тагъэгушхуагъ. ТапэкIи тизэхахьэхэр лъыдгъэ­кIотэщтых, — къыIуагъ ЛIымыщэкъо Рэмэзан.

— Урысыер – лъэпкъ зэфэшъхьафыбэ зыщыпсэурэ къэралыгъу. Шъолъырым тырилIыкIоу АР-м имызакъоу, адыгэ культурэр къэ­тэгъэлъагъо. 2024-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Россотрудничествэм илIыкIогъэIорышIапIэ тыдэлажьэ. Республикэм ыкIи Мыекъуапэ яадминистрацие джыри гукъэкIым къыдырагъэштагъ. Типрограммэ зэрэзэхэдгъэуцощтым, къэдгъэлъэ­гъощтхэм пэшIорыгъэшъэу тягупшысагъ, къыхэтхыгъэх. Къыт­кIэхъухьэрэ лIэужхэм адыгэ лъэпкъым ихабзэ, икультурэ, итарихъ ашIэным, ар къаухъу­мэным фэшI тэ, нахьыжъхэм, ар лъыдгъэкIотэн фае. Россотрудничествэр тиIэпыIэгъоу тапэкIи мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр зэхэтщэщтых. Ащ илIыкIогъэIорышIапIэу Анкара щыIэм иIофышIэхэм тафэраз. Лъэшэу анаIэ къыттырагъэ­тыгъ. Ансамблэу «Ащэмэзыр» зэрэтиIэм тырэгушхо, ащ ипащэу Бастэ Асиет иIофшIэн къы­хэтэгъэщы. Джащ фэдэу Ацумыжъ Адам ифильмэ еплъыгъэ­хэм осэшхо фашIыгъ. Ащ къегъэлъагъо адыгэ культурэм имэхьанэ зэрэиныр, осэшхо зэриIэр, — къыIуагъ Хьакъунэ Бэллэ.Телерадиокомпаниеу «Адыгеим» итхьаматэу Ацумыжъ Адам къыIотагъ зэнэкъокъум хэлажьэхи УФ-м и Грант гъэрекIо къызэрэдахыгъэр. Ар яIэубытыпIэу «Культурэм иухъумакIохэр» ыцIэу проект агъэхьазырыгъ. Адыгэ Респуб­ликэм иобщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» Россотрудничествэм илIыкIогъэ­IорышIапIэ иIэпыIэгъоу, адыгэ культурэм и Мафэ иIофтхьабзэхэу агъэнэфагъэхэм ахэтэу Ацумыжъ Адам идокументальнэ фильмэу «Культурэм иухъумакIохэр» зыфиIорэр лIыкIогъэIорышIапIэм къыщагъэлъэгъуагъ. Кавказым ис лъэпкъхэм якультурэ бай зыщагъэгъуазэ ашIои­гъоу Тыркуем ис тилъэпкъэгъухэм анэмыкIэу, лъэпкъ зэфэшъхьафэу ащ щыпсэухэрэм ащыщхэр Iофтхьабзэм къекIолIагъэх.Ацумыжъ Адам къызэриIотагъэмкIэ, «Культурэм иухъумакIохэр» зыфиIорэ документальнэ фильмыр интернетым ихэхъоныгъэхэмкIэ Институтым иIэпыIэгъукIэ тырахыгъ. Тыркуем, Иорданием ыкIи дунаим икъэралыгъо 50-м ехъумэ ащыпсэурэ адыгэхэм ар къагурыIоным фытегъэпсыхьагъэу тыркубзэкIэ ыкIи ин­джылызыбзэкIэ зэдзэкIыгъ, субтитрэхэр тыралъхьагъэх.Фильмым къыщыгъэлъэгъуагъэх цIыф къызэрыкIохэу лъэпкъ IэшIагъэхэм апылъхэр, бзэм, тарихъым иухъумакIохэу ахэр къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм аIэкIэзыгъахьэхэрэ кIэлэегъаджэхэр, лъэпкъ тамыгъэхэм яхэдыкIын пылъхэр, ижъырэ мэкъамэхэр къезыгъаIохэрэр, нэмыкI­хэри.Адам къызэриIуагъэмкIэ, мы проектымкIэ мурадэу иIагъэр культурэр музей къэгъэлъэгъуапIэм щыплъэгъу къодыеу щымытэу, ар непэ тищыIэныгъэ пытэу зэрэхэтыр къиIотыкIыгъэныр ары.— Урысыем илъэпкъхэм языкIыныгъэ и Илъэс тефагъ «Культурэм иухъумакIохэр» зыфиIорэ проектыр дгъэцэкIагъоу къызэрэдгъэлъагъорэр. Непэ зэрэдунаеу чIыпIэ къин зыщит лъэхъаным тикъэралыгъошхо ис цIыф лъэпкъхэм якIэн къызэтегъэнэгъэныр ыкIи зэлъягъэшIэгъэныр анахь Iофыгъо шъхьаIэхэм ащыщ. СиеплъыкIэкIэ, Урысыем изыкIыныгъэ ыкIи ыкIуачIэ джары зэлъытыгъэр. Тихабзэхэр тэ, нахьыжъхэм, тэшIэ къодыекIэ хъущтэп, къыткIэ­хъухьэрэ ныбжьыкIэхэм ар икъоу ядгъэшIэн, ахэтлъхьан фае, — къыIуагъ Адам.МэфэкI къэгъэлъэгъоным хэтэу «лъэпкъ творчествэмкIэ Урысыем изаслуженнэ куп» зыфиIорэ щытхъуцIэр къызфагъэшъошагъэу, фольклорнэ-этнографическэ ансамблэу «Ащэмэзымрэ» ыкIи Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэмрэ Темыр Осетиемрэ язаслуженнэ артистэу Вячеслав Хабитовымрэ концерт къа­тыгъ. ЫпкIэ хэмылъэу ащ еплъынхэ амал яIагъ, зыныбжь хэкIотагъэхэр бэу къе­кIолIагъэх.— Ансамблэм сэзэрипащэм къы­хэкIэу лъэшэу сыгумэкIыщтыгъ. Сыда пIомэ, «Ащэмэзым» иза­къоу мыщ фэдэ дэкIыгъо апэр зэриIагъэр, мыщ ыпэкIэ творческэ зэхахьэу «Ошъадэм» тыригъусэу тыдэкIыщтыгъ. Концертым цIыфыбэ къекIолIагъ, дэгъу дэдэу ар рекIокIыгъ. Купым хэтхэм лъэшэу сафэраз. Лъэпкъ орэдхэу «Синан», «ХьапакIэ иорэд» зыфиIохэрэр къаIо зэ­хъум, залым чIэсхэр зэкIэ къадежъыугъэх, щытхэу бэрэ Iэгу къафытеуагъэх, — къыIуагъ ансамблэм ипащэу Бастэ Асиет.Мэлылъфэгъум и 16-м Россотрудничествэм илIыкIогъэIорышIапIэу Тыркуем щыIэм ипащэу Александр Сотниченкэм Адыгеим икIыгъэ лIыкIо купым хэтхэм зекIо афызэхищагъ. Тырку-урыс зэныбджэгъуныгъэм и Унэ ащагъэх, Урысые балетым икупэу къэкIуагъэм нэIуасэ фашIыгъэх. Адыгеим иорэдыIохэм Москва къикIыгъэ артистхэм ягъусэхэу орэд заулэ къызэдаIуагъ.Нэужым, мэлылъфэгъум и 18-м, Генеральнэ консулэу Александр Калачевым Адыгеим къикIыгъэ лIыкIо купыр Истамбыл, генконсульствэр зычIэт унэм ригъэблэгъагъ. ЗэIукIэгъум хэлэжьагъэх АР-м и ЛIышъхьэ IэкIыб зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи инвестицие политикэмкIэ иIэпыIэгъоу Хьакъунэ Бэллэ, Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан, Бастэ Асиет зипэщэ ансамблэу «Ащэмэзым» иартистхэр, Къэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» ипащэу Ацумыжъ Адам, журналистэу ГъукIэлI Сусанэ.ТапэкIэ зэдэлэжьэныгъэм иIофыгъохэр зэрэлъагъэкIотэщтхэм тегущыIагъэх.Истамбыл икъэгъэлъэгъопIэ инхэм ащыщ «Ащэмэзым» джыри зы концерт къыщитыгъ, ижъырэ адыгэ мэкъамэр щагъэжъынчыгъ, тикультурэ ибаигъэ ыкIи идэхагъэ къыщагъэлъэгъуагъ.КIарэ Фатим.