Iэшъынэ C.
Техническэ къэугупшысыгъэхэр сыдигъокIи цIыфым ищыIакIэ хэхъоныгъэ ышIыным фэIорышIэх. Зылъапсэ чыжьэу къыщежьэрэ мэфэкIым радиозэпхыныгъэр, радиоспортыр ыкIи электроннэ аппаратурэхэм язэхэгъэуцон зикIасэхэр зэрепхых. Ахэр зэкIэ фэбгъэхьыхэмэ хъущт РТРС-м икъутамэу «АР-м ирадиотелевизионнэ гупчэ» ирадиоинженер шъхьаIэу, АР-м радиор зикIасэхэм я Союз ипащэ игуадзэу Къушъэкъо Алый. МэфэкIым ипэгъокIэу ащ ыдэжь теблэгъагъ.
Тыздэхьэгъэ щагур нэмыкI дунай фэд, антеннэ лъэгитIу дэт, хэхыгъэ унэр аппаратурэ зэфэшъхьафхэмкIэ зэтегъэпсыхьагъ, рацие джэмакъэр еIукIы.ЗэкIэ къызщежьагъэрДжыри кIэлэцIыкIузэ, илъэс 14 нахь ымыныбжьэу, радиозэпхыныгъэр ыIэ къыригъэхьанэу ригъэжьагъ ыкIи непэ къызнэсыгъэм икIэсэ сэнэхьат щыIэныгъэм щыфэхъугъ.— А лъэхъаным радиошхохэр тиIагъэх. Ар зэрэзэхэтыр, Iоф зэришIэрэр, радиосыджхэр къызэриубытыхэрэр сшIогъэшIэгъон хъугъэ. Тэхъутэмыкъое районым пэмычыжьэу щыт поселкэу Отраднэм тиунагъокIэ тыщыпсэущтыгъ. Я 7-рэ классым сисэу радиом фэгъэхьыгъэ хэутыгъэу тхылъеджапIэм чIэлъыр зэкIэ къэсхьызэ сыджыгъэ. Мэзэ заулэкIэ сэр-сэрэу приставкэ сыугъоин, эфирым сихьан слъэкIыгъэ. А лъэхъаным «радиохулиган» зыфаIохэрэм сатефагъ. Ахэр мытхыгъэхэу, фитыныгъэ ямыIэу эфирым ихьэхэрэр ары. Апэдэдэ «Икар» цIэр сиIэу эфирымкIэ сызэджэм, километрэ 30 фэдизкIэ пэIудзыгъэу щыт станцием сызэхихыгъ, ар гъэшIэгъон дэдагъ!, — къыIуагъ Алый.Нэужым кIэлэ ныбжьыкIэр Пшызэ мэкъумэщ институтым чIэхьагъ, радиор зикIэсэ купэу ащ иIагъэм хэхьанэу хъугъэ. Джащ дэжьым шапхъэхэм адиштэу шIу ылъэгъурэ Iофыр зэригъэпсыщтыр къыгурыIуагъ, зэрифэшъуашэу тхьапэхэр ыгъэхьазырыгъ.1979-рэ илъэсым апэрэ цIэтедзэ къырати, зэхъокIыныгъэхэр къемыжьэфэхэ, QSO мин 17-м ехъу, CW-кIэ зэпхыныгъэ пстэури процент 99-рэ фэдизэу ригъэкIокIыгъэх. Шапхъэу пылъхэр ыгъэцакIэхи (стажыр, зэнэкъокъу хэлэжьэныр, разрядыр) 1984-рэ илъэсым цIэтедзэу иIэр къыфызэблахъугъ — UA6YW ыкIи ар илъэс 40 хъугъэ зигъэфедэрэр. ИщыIэныгъэ щыщ илъэс 53-р икIэсэ радиом фигъэхьыгъ.— Мы хьарыф зэхэтхэмкIэ эфирым узыщыдэгущыIэрэ цIыфыр зыдэщыщыр къэпшIэн плъэкIыщт. ГущыIэм пае, сэсиер пштэмэ, апэрэ хьарыфхэу «UА» — Урысыер, 6-р — Темыр Кавказ (шъолъырым ирайон), Y — Адыгея, W — чэзыоу къызщыратыгъэр. Джащ фэдэу радиозэпхыныгъэм бзэ зэфэшъхьафхэр щагъэфедэх. НахьыбэрэмкIэ инджылызыбзэр ары зэрэщызэдэгущыIэхэрэр ыкIи Морзянкэр. ТIури зэзгъэшIагъэх, еджапIэми нэмыцыбзэр щытагъэшIагъ.Къэралыгъо зэпхыныгъэрЗэрэдунаеу пIоми хъунэу Къушъэкъо Алый зэпхыныгъэ адыриI. Радиор зикIасэхэр зызэдэгущыIэхэ нэуж атхы: мафэр, сыхьатыр, зыдэщыщыр. Джащ фэдэу карточкэхэр зэфырагъэхьыжьых, ахэр гъогум мэзих фэдизрэ тетых. Шъхьадж ежь хэушъхьафыкIыгъэу ахэр ешIых, къызэрашIэщт къэбар кIэкIыр арытхагъ. ПстэумкIи ащ фэдэ карточкэ мин 20-м ехъу ащ игъэтIылъыпIэхэм адэлъ.— ЫпэкIэ журналхэр тиIэхэу адаттхэщтыгъ, джы компьютерым зэкIэ идгъэхьагъ. 1984-рэ илъэсым щегъэжьагъэу непэ нэс зэпхыныгъэ 223031-рэ фэдиз адысиIагъ. Къыхэзгъэщымэ сшIоигъоу, Новэ Зеландием ихыкъумэу Пасхэ (Чили) зэпхыныгъэ дысиIагъ. Ар «чIыхэм агъун» зыфаIорэм фэд, чыжьэ дэд. Радиор зикIасэхэмкIэ мэхьанэ зиIэр тэщ фэдэхэр макIэу зыдэщыIэхэм, зэпхыныгъэр зыщымакIэм къащебгъэубытыныр, уадэгущыIэшъуныр ары. Радиор зикIасэхэр зэрэугъоихэшъ, яаппаратурэхэр аIыгъхэу ащ фэдэ чIыпIэхэм экспедицие макIох. Мары бэмышIэу Бувием щыIагъэх, ар Африкэмрэ Антарктидэмрэ азыфагу, ущыпсэуным фытегъэпсыхьагъэп. Ахэм зэпхыныгъэ адысиIэн слъэкIыгъ, — къеIуатэ Алый.ТизэдэгущыIэгъу окIофэ, ар эфирым зехьэм, бэмэ къызэхахыгъ ыкIи Дрезден щыщ хъулъфыгъэм гущыIэгъу фэхъугъ. Ежьхэм абзэкIэ зэгурыIуагъэх, бэшIагъэу зэпхыныгъэ зэрэзэдырямыIагъэр, ом изытет, дэгъоу зэрэзэхахырэр зэраIожьыгъ. Алый икомпьютер къытыритхагъ 2024-рэ илъэсым ащ зэрэдэгущыIэгъагъэр.Джырэ шапхъэхэм адиштэуЩыIэныгъэр зыпкъ итырэп, сыд фэдэрэ лъэныкъокIи хэхъоныгъэхэр ышIыхэзэ лъэкIуатэ, джащ фэд радиори. Къушъэкъо Алый илъэс 67-рэ ыныбжь нахь мышIэми, техникэм ылъэныкъокIэ кIэу къежьэрэ пстэуми ащыгъуаз, ыгъэфедэнхэ елъэкIы.— 2000-рэ илъэсхэм якъихьагъухэм Dxингыр сшIогъэшIэгъонэу изэгъэшIэн сыпыхьагъ. ПсынкIэу 5BDXCC ыкIи DXCC Challenge сIэ къизгъэхьагъэх. Ащ ыуж кIэу къежьагъ FT8, ари зэзгъэшIагъ. Аппаратурэу сиIэм игугъу къэтшIымэ, трансиверхэу IC-7300, FT1000MP MARK V ыкIи макъэр зыгъэлъэшырэ TL-922 сэгъэфедэх. Ахэм анэмыкIэу мачтитIу сищагу дэт, зыр — метрэ 25-рэ, адрэр — метрэ 21-рэ ялъэгагъ, ахэм ахэтын фэе шэпхъэшIухэм адиштэрэ пкъыгъохэр ахэзгъэуцуагъэх, — еIо Къушъэкъо Алый.КъэIогъэн фае ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу Алый географием ыкIи картографием язэгъэшIэн зэрэпылъыр. Радиор зикIасэхэм апае ащ картэхэр къыдигъэкIыгъэх: дунаим, Европэм, Азием, Урысыем ячIыпIэхэр щыгъэнэфагъэх.АдыгеимкIэ радиом фэщагъэхэрЩыIэх къэралыгъохэр радиор зикIэсэ цIыфхэр зимыIэхэр. ГущыIэм пае, Сирием, Европэми ичIыпIэхэм зэкIэми арысхэп. Адыгеим а лъэныкъор лъэшэу щылъэкIуатэ. ЦIыфышъхьэу щыпсэурэм елъытыгъэу, Адыгеим — нэбгырэ миным, Урысыем — нэбгырэ мини 10-м радиом фэщэгъэ зы нэбгырэ ахэт.— Радиом фэщэгъэ нэбгырэ 260-рэ фэдиз республикэм щытхыгъ, ау ахэм зэкIэми цIэтедзэхэр яIэхэу, мафэ къэс эфирым къихьэхэу, аппаратурэр яIэхэу щытэп. Зыхэр ащ езэщыгъэх, ау мафэ къэс зэпымыоу нэбгырэ 60 фэдизым амакъэ къэIу, — къыхигъэщыгъ Къушъэкъо Алый.Радиом инеущырэ мафэ зыфэдэщтымкIэ тигущыIэгъу теупчIыгъ. ЩыIэныгъэм илъэныкъуабэхэм афэдэу ащ фэщагъэхэм ныбжьыкIэхэр макIэу къахэфэ. Зэрэдунаеуи ары зэрэщытыр. Алыйи къызэриIуагъэмкIэ, эфирым зихьэкIэ, зыдэгущыIэхэрэм аныбжь сыдигъуи кIэупчIэ, илъэс 50-м нахь макIэ ахэтыжьэп. КъохьапIэм икъэралыгъохэр пштэхэмэ, нахьыбэрэмкIэ, эфирым къихьэхэрэм аныбжь илъэс 70 — 90-рэ.Хабзэ зэрэфэхъугъэу, мэлылъфэгъум и 18-м Къушъэкъо Алый эфирым ихьащт, пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу ныбджэгъу фэхъугъэхэм адэгущыIэщт, зэфэгушIожьыщтых.IЭШЪЫНЭ Сусан.