Iэшъынэ А.
Урысыем хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иветеранхэм я Мафэ мэлылъфэгъум и 17-м хагъэунэфыкIыгъ. 1991-рэ илъэсым Урысыем иветеранхэм яобщественнэ организацие зэхащагъ ыкIи мыгъэ ар илъэс 35-рэ мэхъу.
Хэгъэгу кIоцI къулыкъум иподразделениехэм илъэс зэфэшъхьафхэм къулыкъур ащызыхьыгъэ ветеранхэм ар агъэмэфэкIы. Ахэр отставкэм щыIэх нахь мышIэми, сыд фэдэрэ IофкIи яшIуагъэ къагъакIо, мы мафэхэм къулыкъур зыхьыхэрэм икъоу агъэцэкIэнхэмкIэ IэпыIэгъу афэхъух, общественнэ щыIакIэм чанэу хэлажьэх.Хэгъэгу кIоцI къулыкъум иветеранхэм я Совет Адыгэ Республикэм зыщызэхащагъэр 1993-рэ илъэсыр ары. Ащыгъум ащ кIэщакIо фэхъугъэх хэгъэгу кIоцI къулыкъум иветеран купхэу милицием иполковникхэу А. ХъутIыжъыр, А. Боковар, А. Киселевыр, милицием иподполковикхэу А. Курганниковыр ыкIи С. Пщыжъыр.БзэджашIэхэм апэуцужьыгъэнхэм ыкIи бзэджэшIагъэхэр къычIэгъэщыгъэнхэм, полицием икъулыкъушIэ ныбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу ыкIи гушъхьэлэжь баиныгъэ яIэу пIугъэнхэм, щысэтехыпIэ афэхъугъэным, ветеранхэм ыкIи ахэм яунагъохэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным, республикэм щыкIорэ общественнэ Iофтхьабзэхэм ахэлэжьэнхэм, хэбзэукъоныгъэхэр нахь макIэ шIыгъэнхэм, нэмыкIхэмкIи ветеранхэм я Совет министерствэм зэпхыныгъэ дэгъу дыриIэу Iоф зэдашIэ.ХэбзэшIу афэхъугъэу илъэс къэс Хэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэм и Мафэ ипэгъокIэу АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иIофышIэхэр ягъусэу заом хэлэжьагъэхэм ыкIи тылым иветеранхэм адэжь макIох, социальнэ IэпыIэгъу арагъэгъоты.Ащ нэмыкIэу министерствэм икъулыкъухэм ыкIи иподразделениехэм япшъэрылъхэм язэшIохынкIэ ветеранхэр яIэпыIэгъух. ЦIыфхэр къырагъэблагъэх ыкIи администартивнэ пшъэдэкIыжь зытыралъхьагъэхэм, джащ фэдэу зыныбжь имыкъугъэу агъэмысагъэхэм яхэбзэ фитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ уплъэкIунхэр зэхащэх. Хабзэр амыукъоным фэIорышIэрэ Iофтхьабзэхэм илъэс къэс ветерани 150-рэ фэдиз ахэлажьэ, ахэм бзэджэшIэгъэ 60-м ехъу къычIагъэщы. Анахьэу къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм япIуныгъэ анаIэ тырагъэты. Советым изэхэсыгъо пэпчъ ащ щытегущыIэх. Зыныбжь имыкъугъэхэм бзэджэшIагъэхэр зэрамыхьанхэм епхыгъэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэу еджапIэхэм ащызэхащэхэрэм, шIушIэ Iофтхьабзэхэм ветеранхэр ахэлажьэх.Джащ фэдэу къулыкъур ахьызэ хэкIодагъэхэм яшIэжь фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэм макIох, ахэм къафызэIуахыгъэ саугъэтхэм къэгъагъэхэр кIэралъхьэх.Илъэс 30-м къехъугъэу Советым пэщэныгъэ дызэрехьэ СССР-м и МВД изаслуженнэ IофышIэу, Урысые Федерацием и МВД иIофышIэ гъэшIуагъэу, милицием иполковникэу отставкэм щыIэ ХъутIыжъ Азмэт.Азмэт Теуцожь районым итыгъэ къуаджэу Ленинэхьаблэ 1930-рэ илъэсым къыщыхъугъ. 1953-рэ илъэсым къалэу Харьков дэт оперативнэ еджапIэуСССР-м щынэгъончъэнымкIэ и Министерствэ хахьэрэм дэгъу дэдэу щеджагъ. Ащ ыуж хэкум къыгъэзэжьыгъ. Азмэт оперативнэ еджапIэу зыщеджагъэр къызэрыкIоу щытыгъэп. 1953-рэ илъэсым щегъэжьагъэу, илъэсиблым къыкIоцI, щынэгъончъэным икъулыкъухэм ащылэжьагъ. 1960-рэ илъэсым хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ ГъэIорышIапIэу Адыгэ хэку исполкомым хэтыгъэм къагъэ-кIуагъ ыкIи илъэс 26-рэ оперативнэ IофыгъохэмкIэ ГъэIорышIапIэм ипащэ игуадзэу къулыкъу ыхьыгъ. А лъэхъаным Азмэт СССР-м и МВД и Апшъэрэ еджапIэ чIахьи къыухыжьыгъ. 2006-рэ илъэсым къыщыублагъэу Адыгэ Республикэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэ ветеранхэм яIофыгъохэмкIэ иупчIэжьэгъу. Къулыкъум гъэхъэгъэ инхэр зэрэщишIыгъэхэм ыкIи ветеранхэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ ыгу етыгъэу зэрадэлажьэрэм апае апшъэрэ къэралыгъо шIухьафтынэу офицерскэ кортикыр къыратыгъ.Азмэт ищыIэныгъэ Адыгеим ихэбзэухъумэкIо къулыкъу фигъэхьыгъ. Ветеран организациехэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ министрэм иупчIэжьэгъоу щытызэ, пенсием кIощт къулыкъушIэхэм ишIогъэшхо аригъэкIыгъ. Ахэр непэ къызнэсыгъэм Адыгеим иполицие икъулыкъушIэ ныбжьыкIэхэм яупчIэжьэгъух, ящысэтехыпIэх.Илъэс 25-м ехъурэ уголовнэ лъыхъун IофшIэныр ХъутIыжъ Азмэт ыгъэцэкIагъ. Iоф къыдэзышIагъэхэм ар зэрашIэрэр IэпэIэсэныгъэшхо зыхэлъ ыкIи шIэныгъэшхо зыбгъодэлъ къулыкъушIэу ары. Илъэс зэкIэлъыкIохэм лъыхъокIо бэлахьхэр ыгъэсагъэх, бзэджэшIэгъэ хьылъэ пчъагъэ къычIигъэщыгъ.1986-рэ илъэсым милицием иполковник званиер иIэу отставкэм кIуагъэ. Медальхэу «ЛIыхъужъныгъэ хэлъэу Iоф зэришIагъэм», «Хэгъэгу зэошхоу 1941 — 1945-рэ илъэсхэм щыIагъэм лIы-хъужъныгъэ къызэрэзщыхигъэфагъэм», «Щытхъу хэлъэу къулыкъу зэрихьыгъэм», джащ фэдэу тамыгъэу СССР-м и МВД изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэ бгъэхалъхьэхэр къыфагъэшъошагъэх.Общественнэ IофшIэнхэм чанэу ахэлажьэ хэгъэгу кIоцI къулыкъухэм яветеранхэм я Советэу АР-м щыIэм итхьаматэ игуадзэу Николай Киселевыр.— Ветеран организациехэмрэ министерствэмрэ зэпхыныгъэ дэгъу зэдытиIэу тызэдэлажьэ. IофышIэхэм ягъэхьазырын епхыгъэ Iофтхьабзэхэм ветеранхэр чанэу ахэлажьэх. Тиамал къызэрихьэу чIы-пIэ къин ифэгъэ тиIофшIэгъухэм мылъкукIэ тадеIэ, Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Андырхъое Хъусен ыцIэкIэ къызэIуахыгъэ республикэ фондым ахъщэ тэгъэхьы. Псауныгъэр гъэпытэгъэнымкIэ тиветеранхэр щысэтехыпIэх, спортивнэ ыкIи культурнэ Iофтхьабзэу республикэм щыкIохэрэм ахэлажьэх. ЕджапIэхэм кIохэзэ «ЛIыхъужъныгъэм идесэхэр» кIэлэеджакIохэм афызэхащэ. БзэджашIэхэм якъэубытын фэгъэхьыгъэу ветеранхэм къафаIуатэрэм кIэлэцIыкIухэм ашIогъэшIэгъонэу едэIух. Ащ дакIоу полицием къулыкъу щыпхьынымкIэ Урысыем и МВД исистемэ иапшъэрэ еджапIэ узэрэчIэхьан плъэкIыщтыр къафэтэIуатэ, — къыIуагъ ветераным.Илъэс 37-рэ хэгъэгу кIоцI къулыкъум Iоф щишIагъ милицием иполковникэу Гъащтэ Ауес. Ащ щыщэу илъэс 12 фэдизрэ общественнэ рэхьатныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэ игуадзэу щытыгъ.Ауес илIакъокIэ Блащэпсынэ щыщ. Армением илъэси 3-рэ дзэ къулыкъур къыщихьи, старшина званиер иIэу къызегъэзэжьым, 1969-рэ илъэсым партийнэ организациеу зыхэтыгъэм Мыекъуапэ имилицие Iоф щишIэнэу ыгъэкIуагъ. Ащ ыуж участковэ инспекторэу, нэужым Армавир милицием ипащэ игуадзэу илъэси 8-рэ Iоф ащишIагъ. ЕтIанэ Кореновскэ агъакIуи, ащи хэбзэухъумэкIо къулыкъум епхыгъэу пэщэ IэнатIэхэм аIутыгъ. Къулыкъум ипартийнэ Совет ипащэ Мыекъуапэ къыщэжьи, милицием икъэлэ отдел ипащэ игуадзэу илъэс пчъагъэрэ Iоф ышIагъэу, АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэ игуадзэу агъэнэфагъ ыкIи ищытхъу аригъаIозэ ипшъэрылъхэр ыгъэцэкIагъ.— Непэ тиветеран организацие зэкIэмкIи нэбгырэ миным ехъу хэт. Ахэр хэгъэгу кIоцI къулыкъум иподразделениехэм ащылэжьагъэх. ЗэкIэри IэпэIэсэныгъэшхо зыхэлъ офицерых, Советым иIофшIэн дэгъоу къыхэлажьэх. Къулыкъум Iоф щызышIэнэу къэкIорэ ныбжьыкIэхэм ахэр ятэпхых, рагъаджэх. Урысыем хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иветеранхэм я Совет изэхэсыгъохэм ренэу дэгъу-кIэ тыкъыщыхагъэщы. Ащ лъэшэу тегъэгушхо. Тиветеранхэр общественнэ-политикэ щыIакIэм чанэу хэлажьэх. Къыхэгъэщыгъэн фае, ахэр пенсием зыкIохэкIэ, район администрациехэм япащэхэр ахэм къакIэупчIэх, IофшIапIэ аштэх. Ахэми тащэгушIукIы. Ащ нэмыкIэу, ныбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэм фэIорышIэрэ Iофтхьабзэхэр афызэхэтэщэ, щысэхэр къафэтэхьы. ГущыIэм пае, Тэхъутэмыкъое РОВД-м имилицие ипащэу тетыгъэ Пщыдатэкъо Ризо, Тхьэм джэнэт къырет, «исэнэхьат Тхьэм къыфигъэхъугъ» зыфаIорэм фэдагъ. ЩысэтехыпIэу щыт. Мамыекъо Кимэ илъэсыбэрэ Теуцожь РОВД-м ипащэу Iоф ышIагъ, Сэкъурэ Нурбый Кощхьэблэ районым милицием ипащэу илъэс пчъагъэрэ щылэжьагъ. Полковник, Жъогъо Плъыжьым, Щытхъум итамыгъэ яорденхэр къыфагъэшъошагъэх. Ахэм ящысэхэмкIэ ныбжьыкIэхэр тэпIух.Сыд фэдэрэ IофкIи министерствэр ренэу IэпыIэгъу къытфэхъу, ветеранхэм анаIэ къыттет. Тэри республикэм щыIэкIэшIу ыкIи рэхьатныгъэ илъыным тыфэлажьэ, — къыIуагъ Гъащтэ Ауес.КIАРЭ Фатим.