ЯпIуныгъэ апсыхьэ, яшIэныгъэ хагъахъо

Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм илъэсипшI пчъа­гъэ хъугъэу кIэледжэкIо цIыкIухэр щыIакIэм фепIух, гупшысэкIэ ыкIи творческэ амалхэр арегъэгъотых, нэмыкI шъолъырхэм якIэлэцIыкIу гупчэхэм зэпхыныгъэ адыриIэу, сыдигъуи да­хэу адэIорышIэ.

— Сыдэущтэу мы уахътэм еджэкIо цIыкIухэр тхылъым кIэбгъэгушIущтха, тапэкIэ зэрэщытыгъэу, ащ щыIэныгъэмкIэ мэхьанэшхоу иIэр агурыбгъэIощта? — Джа упчIэмкIэ зыфэдгъэзагъ Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм ипащэ игуадзэу Даур Саидэ.

— КIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм иIофшIэн анахь чIыпIэ ин щызиIэ краеведческэ темэм­кIэ къезгъэжьэщт, сыда пIомэ, кIэлэцIыкIумкIэ анахь мэхьанэ зиIэ пстэур — иунагъо, иныдэлъфыбзэ, Iахьылныгъэр, гукIэгъу-­шIулъэгъур, гъэсэныгъэ-шIэныгъэм зафи­къуидыиныр зэкIэ мыщ къыщежьэ. Ныдэлъфыбзэм (тэ, адыгэхэмкIэ, адыгабзэм) изэгъэшIэн лъэшэу тынаIэ тетын фае. ЗэкIэ шIыкIэ-гъэпсыкIэхэр, лъэпкъ шэн-хабзэхэр бзэм къыреIотыкIых. Хэти ыбзэкIэ къыIон ылъэкIыщтым фэдэ нэмыкIыбзэкIэ къыIощтэп.

— Республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм иIофшIэн тара анахь къыхэщырэ лъэныкъор?

— Краеведческэ IофшIэным анахь чIыпIэ щызиIэр лъэпкъ пIуныгъэр гъэлъэшыгъэныр ыкIи шIэныгъэ гъэнэфагъэхэр ащкIэ ягъэ­гъотыгъэнхэр ары. Ащ тегъэпсыхьагъ адыгэ литературэмрэ ыкIи библиографиемрэкIэ отделым щызэхэщэгъэ клубэу «Родничок» зыфиIорэр. Ащ ипащ Къат Сусаннэ. Мы IофшIэныр программэ хэушъхьафыкIыгъэм тетэу зэшIуахы, тиIофышIэхэм тхылъеджэхэу ныбжь зэфэшъхьафхэр зиIэхэм зэфэдэу адэлажьэх.

— Клубыр темэ шъхьаIэу зыдэлажьэрэр?

— Зэхэсыгъо сыхьатхэм кIэлэеджакIохэр адыгэ лъэпкъ шэн-хабзэхэм ыкIи лъэпкъым игушъхьэкIэн, икультурэ зэфэдэкIэ фагъэ­нэIуасэх. КIэкIэу, гурыIогъошIоу адыгэ тарихъыр афыраIотыкIы, блэкIыгъэ лIэшIэгъур зыфэдагъэр ыкIи ащ нахь чыжьаIоу мэIабэх, ащкIэ IэубытыпIэ ашIых фольклор тхыгъэхэр, нарт къэбархэр, хъишъэхэр. Мыщ фэдэ Iоф­шIакIэм кIэлэцIыкIухэм ягулъытэ къегъэущы, амышIэрабэр зэрагъашIэмэ ашIоигъо мэхъу.

— ЕджакIохэм ежь-ежьырэу Iоф зыдашIэжьа, тхылъхэм яджэха?

— Тхылъеджэ хъупхъэхэр япIожьын имыщыкIагъэу еджэным фэщагъэх, ащкIэ щыIэ амалхэри агъэфедэх. Ежь-ежьырэу тхылъхэм Iоф адашIэ, упчIэу яIэхэр клубым исыхьатхэм къащаIох, зэхафых ыкIи джэуапхэр агъотых.

— Клубым иIофшIэн план зэрэзэхэтыр?

— Мыр илъэсым тегъэпсыхьагъ, мэкъэп­чъым хэт мэфэкI мафэхэр «ИлъэсыкIэр», «Хэгъэгум иухъумакIохэм я Маф», «Бзылъфыгъэхэм я Дунэе маф», «Гъатхэм ыкIи IофшIэным я Маф», «ТекIоныгъэшхор» ыкIи а зэкIэм сыдигъуи ахэтых тихэгъэгоу Адыгеир, тищыIакIэ, тиIофшIакIэ, тицIыфхэм яхъупхъагъ, тыбзэ идэхагъ. Адыгэ тхакIохэр тиIофшIэн сыдигъуи къыхэтэгъэлажьэх. Игуа­пэу къытхэхьэ Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъ­къарым, Къэрэщэе-Щэрджэс республикэхэм янароднэ тхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ. КъакIо къэс итхылъыкIэхэм ащыщхэр еджакIохэм язырызэу шIухьафтын къафешIых. ГущыIэм пае «Графиня Аиссе» («Айщэт») зыфиIорэ романышхор залъэгъум ыкIи тын къызафешIым, тиеджакIохэр лъэшэу гушIуагъэх, ежь романым итеплъэ закъуи гур егъэшIу. Мы романыр адыгэ пшъэшъэ цIыкIоу Айщэт ышъхьэ къырыкIуагъэм ехьылIагъ, ау нэ­кIубгъо пэпчъ адыгэхэм яшэн-хабзэхэр, зекIокIэ-шIыкIэхэр хэолъагъох, блэкIыгъэ чыжьэм адыгэхэм ащэчыгъэр къыреIотыкIы. УрысыбзэкIэ зэрэтхыгъэри дэгъу — зэкIэ адыги, урыси, чэчэни, къумыкъуи, нэмыкIхэри еджэнхэ алъэкIыщт.

— Клубэу «Родничокым» хэта джыри къыхэлажьэхэрэр?

— ТизэIукIэгъухэм къятэгъэблагъэх тхэ­кIо-усакIохэр, шIэныгъэлэжьхэр, композиторхэр, спортсменхэр ыкIи лъэпкъ искусст-
вэм иIэпэIасэхэр. А зэкIэ зыфатшIэрэр, лъэпкъ культурэмкIэ тыкъикIзэ, шэн-хабзэхэр, лъэпкъ нэшанэр, зекIокIэ-шIыкIэр ахэтлъхьаным пай.

— 2024-рэ илъэсыкIэм анахьэу шъунаIэ зытежъугъэтыщтыр?

— 2022-рэ илъэсым къыщыублагъэу ныдэлъфыбзэм иухъумэн-къызэтегъэнэн Iоф дэтэшIэ. Лъэпкъым ыбзэ зые пэпчъ ышIэныр мыщ къыделъытэ. Адыгабзэм илъэшыгъэ-дэхагъэ, ибаигъэ, тхылъымкIэ тыкъикIызэ, иягъэшIэн лъыдгъэкIотэщт.
Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу тхылъеджапIэм АР-м культурэмкIэ и Министерствэ иIэпыIэгъоу, фондэу «Гухэлъ — GUKHEL» игъусэу проектэу «Сыбзэ сидунай» ытIупщыгъ.

— АдыгабзэмкIэ IупкIэ еджэн республикэ кIэлэцIыкIу зэнэкъокъур 2023-рэ илъэсым шъолъыр мэхьанэ иIэу зэхэтщэгъагъ, — еIо Саидэ.

— Мы илъэсым ащ хэлэжьэщт кIэлэеджакIохэм япчъагъэ ыкIи зэнэкъокъум илъэныкъохэм нахь ахэдгъэхъуагъ. АдыгеимкIэ зэнэкъокъум изыфэгъэхьазырын щылэ мазэм и 20-м едгъэжьагъ ыкIи гъэтхапэм и 14-м, адыгабзэм ыкIи тхыбзэм я Мафэ ехъулIэу, зэфэтхьысыжьыщт.

— Тхьауегъэпсэу, Саида, тызэрэбгъэгъозагъэмкIэ, шъуимурадхэр дахэу зэшIошъухынхэу шъуфэсэIо.
ДэгущыIагъэр Мамырыкъо Нуриет.