Лъэгъугъое къэгъагъ

ЧIышъхьашъом зынахь ин къыщымыкIы­рэ къэгъагъэм «кувшинкэкIэ» еджэх. Ар Евразиемрэ Африкэмрэ къызщы­кIы­рэр, лъэпкъ 50 фэдизэу зэтефыгъ.

Кавказ заповедникым ипаркэу «Къыблэ культурэхэр» зыфи­Iо­рэм иIофышIэхэм кувшинкэм ичылапхъэ ежь-ежьырэу къагъэ­кIы ашIоигъоу Iоф зыдашIэрэр илъэ­сищ хъугъэ. Мыгъэ апэрэу псы­утIэ заулэмэ а къэгъагъэр аща­гъэтIысхьэгъагъ, ахэм ащыщэу зыкъызэIузыхыгъэр зы ныIэп.

Парк хъызмэтым иинженерэу Оксана Тимченкэм кувшинкэм ичылапхъэ я 60 — 70-рэ илъэс­хэм къащегъэжьагъэу къазэраIэкIахьэщтыгъэр къыIотагъ:

— Сыхъум иботаническэ парк иIофышIэхэм ахэр къытаты­щтыгъ, ау тэ ащ узэрэлъыплъэ­щтымрэ къызэрэбгъэкIыщтымрэ тыфэхьазырыгъэп. Паркым ар къызщыдгъэкIын чIыпIэ тегъэ­псыхьагъэ иIагъэп, узэрэдэзекIощт методикэр тIэкIэлъы­гъэп.

Псым къыхэкIырэ кувшинкэм игъашIэ кIэкIы ыкIи гъэшIэгъоны. Ащ къэгъагъ къызырихырэр мэкъуогъу-чъэпыогъу мазэхэр ары, «зэрэпсэурэр» мэфэ зытIущ нахь хъурэп. Къэгъагъ зэIухыпIэхэр псычIэгъым щыIэх», кувшинкэм зы­къызщызэIуихыщт мафэр ары ахэр псы кIыIум къызыдэкIуаехэрэр. Къэгъагъэм апэрэ мафэм ипчыхьэ нэс зыкъызэIуехы, итхьапэжъыехэр фыжьых е шэплъышъох, зыми фэмыдэу мэ IэшIу къапехы. Ащ хьэцIэ-пIацIэхэр бэу къызэрещалIэх, етIанэ тхьапэжъыехэм зызэфашIы­жьышъ, чэщ-зымафэм къэгъа­гъэм ахэр ахэсых.

Ыужырэ мафэм кувшинкэм итхьапэхэр шэплъ дахэ хъугъэхэу зыкъызэIуехыжьы, ау мэ IэшIур къыпихыжьырэп. КъыкIэлъыкIорэ пчэдыжьым тхьапэжъыехэр мэкIодыжьых, къэгъагъэм псы чIэ­гъым зыщегъэбылъыжьы. Ащ ыкIоцI чылапхъэхэр ихъощтых, паркым иIофышIэхэр къэгъагъэм ренэу лъыплъэщтых.

— КъэкIорэ илъэсми чылапхъэхэр къэтыугъоищтых, псыутIэхэм къащыдгъэкIышъумэ теплъыщт. КIымафэр къемыгуаоу рихышъумэ, кувшинкэм идэхагъэ цIыфхэр джыри щыдгъэгушIукIыщтых, — еIо 0. Тимченкэм.
Къэгъагъэу «Виктория Амазонская» зыцIэм итхьапэхэм метри 2 фэдизэу псы шъхьа­шъом зыщаушъомбгъу, ахэм ятеплъэкIэ лэгъэ пIокIэ мыкуоу нэз пытэ зиIэр угу къагъэкIы.

Шъаукъо Аслъангуащ.