Лъэпкъ тарихъым иугъоижьын

Кавказ археологическэ экспедицием икIыгъэ илъэсым Iофэу ышIа­гъэм изэфэхьысыжьхэм афэгъэхьыгъэ конференцие мы мафэхэм КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэкIэ Къэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым щыIагъ.

Ащ хэлэжьагъэх Адыгэ къэ­ралыгъо университетым тари­хъымкIэ ифакультет икIэлэ­егъаджэхэр, истудентхэр, архео­логхэр, музеим иIофышIэхэр.

Iофтхьабзэм къекIолIагъэхэм шIуфэс къарихыгъ музеим ипащэу ШъэуапцIэкъо Аминэт. Шъо­лъырым итарихъ культурнэ кIэн угъоижьыгъэнымкIэ ыкIи къызэтегъэнэжьыгъэнымкIэ Кав­каз археологическэ экспеди­цием иIофшIэн мэхьанэ ин зэ­риIэр ащ къыIуагъ.

Конференцием ипрограммэ къыдыхэлъытагъэу докладитф къашIыгъ, тарихъ мэхьанэ зиIэ пкъыгъоу къычIатIыкIыжьыгъэ­хэм афэгъэхьыгъэу кIэкIэу къа­Iотагъ, IофшIэнэу агъэцэкIагъэм изэфэхьысыжьхэр къашIыгъэх.

Кавказ археологическэ экспедицием иIофшIэн зэрэригъэ­жьэгъагъэр Iофтхьабзэм къе­кIо­лIагъэхэм онлайн шIыкIэм те­тэу къафиIотагъ музеим иIо­фы­шIэу, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Кирилл Днепровскэм. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, апэрэ экспедициер 1980-рэ илъэсым Александр Лесковыр яIэшъхьэтетэу рагъэжьэгъагъ. КъычIатIыкIыжьыгъэ пкъыгъохэр зыфэ­дэхэр къариIуагъ.

Шышъхьэ зы­шIот тыжьын ритонэу «Пегас» зыфиIоу Улэпэ Iуашъхьэм къыщагъотыгъэр анахь шъхьаIэхэм ащыщ, ар музеим чIэт.

Адыгеим ичIыпIэхэм къыщагъотыгъэ хьэдэ гъэтIылъыпIэхэм къачIахыгъэхэм къатегущыIагъ КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэкIэ Къэралыгъо музеим иIофышIэу, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ докторэу Владимир Эрлих. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, «Дукмасов-2» зыфаIорэ чIыпIэу Iоф зыщашIэрэр Шэуджэн ыкIи Красногвардейскэ районхэм ягъунапкъэхэм адэжь щылъ, зэкIэмкIи гектар 53-рэ мэхъу. Урысые научнэ фондым игрант ишIуагъэкIэ IофшIэнхэр зэха­щагъ. КъычIахыжьыгъэхэм ахэ­лъыгъ чэтэ цIыкIоу ижъырэ лъэ­хъаным аIыгъыгъэр. А чIыпIэм IофшIэнхэр джыри щылъа­гъэкIотэщтых. Непэрэ мафэм ехъулIэу квадратнэ метрэ 300 атIыгъ.

Джащ фэдэу Кавказ археологическэ экспедицием 2022-рэ илъэсым ышIагъэхэм, культурнэ тарихъ кIэнхэу яIэхэм къа­тегущыIагъ музеим иIофы­шIэу Кирилл Еременкэр.

— Iуашъхьэхэу «ЖэшIукъу-89» ыкIи «ЖэшIукъукI-1» зыфиIо­хэ­рэр я XIV-рэ лъэшIэгъум щы­Iагъэхэу агъэунэфыгъ. КъычIа­тIыкIыжьыгъэхэм сабый къуп­шъхьэ­хэр ахэлъыгъэх, анахь гъэ­шIэгъоныр «ЖэшIукъу-89» зыфи­Iорэм зы щыгъыжъые къы­зэрэщагъотыгъэр ары. Зэра­лъы­тэ­рэмкIэ, сабыир къыухъумэным пае щыгъыным ар хадэщтыгъэ ыкIи идунай ыхъожьыгъэу, агъэ­тIылъыжьы зыхъукIэ ды­чIалъ­хьажьыщтыгъ. Ащ нэмыкIэу хъу­лъфыгъэмэ зыпалъхьэщтыгъэ Iэмэ-псымэхэр къычIахыгъэх. Щабзэхэр ыкIы ахэр зэрылъ Iубырылъхэр, шъэжъые, къэ­мэку, сэшхом ипкъыгъохэр ыкIи шъом хэдэгъэгъэ гъучIхэр къагъотыгъэх. КъэIогъэн фае къы­чIатIыкIыжьхэрэм штаукI бэу зэрахэлъыр, ащ къеушыхьаты лIэшIэгъу гурытым ыкIэ нэс ар зэрагъэфедагъэр, — еIо Кирилл Еременкэм.

ЯтIонэрэ археологическэ сау­гъэтым — Iуашъхьэхэу «Азиш­ский-119, 120, 121, 122» зыфи­Iохэрэм Iоф зэрадашIагъэр джащ фэдэу зэхахьэм къыща­Iуагъ. Ахэр джэрз гурытым илIэшIэгъу хэхьэх.

Экспедицием хэтхэмрэ общественнэ организациеу «Культурное наследие» зыфиIорэмрэ Адыгеим ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм гъэрекIо ушэтынхэр ащашIыгъэх, Мыекъопэ, Красногвардейскэ,

Шэуджэн районхэм ащыIагъэх. Ащ ишIуагъэкIэ «Каменномостское-1» зыфиIорэ псэупIэ зэрэщыIагъэр агъэунэфыгъ.

ДЕЛЭКЪО Анет.